II SA/Wa 1313/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski (spr.), Sędziowie WSA Izabela Głowacka-Klimas, Andrzej Góraj, Protokolant sekretarz sądowy Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2019 r. sprawy ze skargi W.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...], Zarząd Dzielnicy [...] odmówił przyznania stypendium szkolnego na rok szkolny 2017/2018 dla ucznia W.B. W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 90d, art. 90m i art. 90n ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2017 r., poz. 2198 z późn. zm. – dalej "u.s.o."), a także art. 104 § 1 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, ze zm.; zwanej dalej: "K.p.a.") W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że dochód netto na osobę w rodzinie wynosi 589,67 zł, przekraczając tym samym dochód pozwalający na przyznanie stypendium szkolnego, wynikający z przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej; zwanej dalej: "u.p.s.", tj. 514 zł na osobę w rodzinie. Decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1) K.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji stwierdził, że bezspornym jest, iż dochód na osobę w rodzinie ucznia przekroczył ustalone dla przedmiotowego świadczenia kryterium dochodowe. Organ wyjaśnił, że nie kwestionuje trudnej sytuacji rodzinnej skarżącego, jednak wydana przez organ I instancji decyzja ma charakter związany – w sytuacji niewypełnienia jednej z przesłanek ustawowych obliguje organ administracji do wydania decyzji odmawiającej przyznania stypendium szkolnego. M. B., przedstawiciel ustawowy W. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2018 r. zarzucając, że została wydana z naruszeniem art 8 ust. 3 u.p.s., poprzez niewłaściwą jego wykładnię i nieuzasadnione przyjęcie, że utracony dochód w miesiącu, w którym został złożony wniosek nie powinien być brany pod uwagę organu do ustalenia kryterium dochodowego uprawniającego do stypendium szkolnego, gdy tymczasem w miesiącu złożeniu wniosku, skarżąca nie otrzymała świadczenia rodzinnego w wysokości 853 zł, zatem dochód jej nie przekroczył kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania stypendium szkolnego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlegała oddaleniu. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającej skarżącej przyznania stypendium szkolnego na rok szkolny 2017/2018. Decyzje te wbrew twierdzeniu skarżącej, wydane zostały w oparciu o właściwą interpretację przepisów, które legły u podstaw ich wydania. Materialnoprawną podstawę wydanych w niniejszym postępowaniu rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy o systemie oświaty. Zgodnie z art. 90d ust. 1 u.s.o., stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności, gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12. Jak wynika z art. 90d ust. 7 u.s.o., miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Art. 90d ust. 8 u.s.o. stanowi, że miesięczna wysokość dochodu, o której mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 u.p.s., z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3. Jak natomiast wynika z przywołanego w art. 90d ust. 7 u.s.o. art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza (aktualnie) kwoty 514 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie". Zwrócić uwagę w tym miejscu należy na to, że art. 90d ust. 7 u.s.o. nie odsyła do odpowiedniego stosowania art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s., a jedynie mówi o kwocie w tym przepisie zawartej. Kwota ta, stanowiąca kryterium dochodowe, jest kwotą zmienną i co jakiś czas aktualizowaną z uwzględnieniem potrzeb obywateli i możliwości państwa. Aktualnie, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej i osoby w rodzinie wynosi odpowiednio 634 zł i 514 zł, co wynika z § 1 pkt 1 lit. a i b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058). Próg dochodowy, wymieniony w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s., jest tożsamy z progiem dochodowym, o którym mowa w art. 90d ust. 7 u.s.o., aby ułatwić jego aktualizację, bez konieczności każdorazowej zmiany tego progu w ustawie o systemie oświaty w przypadku weryfikacji kryteriów dochodowych. Powyższe odesłanie do ustawy o pomocy społecznej jest odesłaniem bardzo konkretnym i nie oznacza ogólnego odesłania do stosowania w sprawach nieuregulowanych ustawą o systemie oświaty przepisów ustawy o pomocy społecznej. Ustawa o systemie oświaty przewiduje pomoc materialną dla uczniów, jest to szczególny rodzaj pomocy, przysługujący jedynie osobom uczącym się. Pomoc ta, stanowiąca pomoc materialną, przyznana może zostać w dwóch formach: w formie pomocy o charakterze socjalnym albo motywacyjnym. Pomoc o charakterze socjalnym również ma dwojaką postać: stypendium szkolnego bądź zasiłku szkolnego. Przedmiotem postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie jest stypendium szkolne. Pomoc ta przyznawana jest uczniowi, którego rodzina boryka się z trudną sytuacją materialną, wynikającą z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe (art. 90d ust. 1 u.s.o.). Konstrukcja powyższego przepisu wskazuje, aby przesłanka dochodowa i przesłanka wystąpienia okoliczności powodujących trudną sytuację rodzinną, zostały spełnione łącznie. Stypendium szkolne ma charakter okresowy, zatem wypłacane jest w oznaczonej wysokości w sposób powtarzający się przez dany okres czasu. Jak stanowi art. 90d ust. 10 u.s.o. in principio, stypendium szkolne jest przyznawane na okres nie krótszy niż miesiąc i nie dłuższy niż 10 miesięcy w danym roku szkolnym. To z kolei oznacza, że organ właściwy uznaniowo decyduje o tym, na jaki okres czasu stypendium zostanie przyznane – o ile ziszczą się ustawowe przesłanki jego przyznania – dysponując jedynie minimalnymi (miesiąc) i maksymalnymi (10 miesięcy) widełkami jego przyznania. Opisana powyżej pomoc materialna dla uczniów stanowi jedyną formę pomocy przewidzianą przez ustawę o systemie oświaty, która jest ustawą całkowicie niezależną i odrębną od ustawy o pomocy społecznej. W ustawie o systemie oświaty brak generalnego odesłania do przepisów ustawy o pomocy społecznej, a świadczenia przewidziane w obu tych ustawach są świadczeniami, które w żadnym zakresie nie mogą być uznane za tożsame. W sprawie niniejszej M.B. złożyła wniosek o przyznanie pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla ucznia będącego jej córką skarżącej, w formie stypendium szkolnego. Rolą organu w niniejszej sprawie była zatem weryfikacja wniosku pod względem kryterium dochodowego w kontekście nie przepisów ustawy o pomocy społecznej, a jedynie kwoty wymienionej w przepisie tej ustawy. Kwota ta została aktualnie określona na 514 zł na osobę w rodzinie, zatem kwota przypadająca na osobę w rodzinie skarżącego okazała się za wysoka. Organ, nie mając możliwości obniżenia progu dochodowego, który został jasno określony poprzez odesłanie do kwoty zawartej w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s., zobligowany był odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia wobec niewystąpienia łącznie obu przesłanek warunkujących jego przyznanie. Przepisy regulujące materialno-prawne przesłanki przyznawania stypendium szkolnego nie dają bowiem organowi w tym względzie żadnych możliwości decyzyjnych - mają one charakter norm bezwzględnie obowiązujących (iuris cogentis). Gdyby ustawodawca miał wolę wprowadzenia luzu decyzyjnego przy rozstrzyganiu przez organy o kwestii przyznawania stypendium szkolnego, dałby jej wyraz w stosownym przepisie prawa. W aktualnym stanie prawnym organ nie miał możliwości przyjęcia kryterium innego niż ustawowe, nie mogły zatem odnieść skutku inne podnoszone przez skarżącą okoliczności. Odnośnie zarzutu strony skarżącej, że Kolegium nie traktuje pkt 2 art. 8 ust. 1 u.p.s. jako integralnej części ust. 1 wskazać należy, że art. 8 ust. 1 oczywiście winien być czytany łącznie, jako całość, ale jedynie w kontekście ustawy o pomocy społecznej. Art. 90d ust. 7 u.s.o. nie odsyła do stosowania art. 8 ust. 1 pkt 2, a jedynie do kwoty wymienionej w tym przepisie. Podkreślić jeszcze raz należy sposób redakcji tego przepisu: miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Mowa tu o "kwocie" określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s., a nie o "odpowiednim stosowaniu" art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. w sprawach z zakresu przyznawania stypendium szkolnego. Odnosząc się do zarzutu podniesionego w skardze nie mógł zostać uwzględniony, bowiem wniosek został złożony w dniu [...] grudnia 2017 r. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s dochód wnioskodawcy ustalany jest z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku i składa się na niego suma przychodów z tego miesiąca lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony. Z akt sprawy wynika, że w listopadzie 2017 r. skarżąca pobierała świadczenie rodzinne. Sąd, podobnie jak organy, nie kwestionuje trudnej sytuacji skarżącej, zadaniem Sądu jest jednak weryfikacja zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, przy czym nie mogą być brane pod uwagę normy słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria, Sąd, badając zaskarżoną decyzję uznał, że wydający ją organ nie naruszył przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania, co oznacza, że brak podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.). W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 151 i art. 132 powołanej ustawy, orzekł, jak w sentencji wyroku.