II SA/Wa 1324/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant: Monika Michnik-Misterek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po ponownym rozpoznaniu sprawy z wniosku B. O. – przedstawicielki ustawowej małoletniej J. Z., o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2007 r., którą odmówił B. O. przyznania tego świadczenia dla małoletniego dziecka po zmarłym ojcu – J.Z. W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wyjaśnił, że wszystkie te przesłanki powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Organ wskazał również, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwały tej osobie. Wskazał, że przesłanka szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ustawy odnosi się do osoby zmarłej. Za okoliczność taką uważa się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową danej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Organ stwierdził, iż nie stwierdził istnienia tej przesłanki w rozpoznawanej sprawie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że ostatnio udowodniony okres ubezpieczenia zmarłego przypada na dzień [...]. Wyjaśnił również, że we wskazanym czasie zmarły ojciec dziecka był osobą zdolną do pracy - nie była wobec niego orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Po upływie ponad 6 lat lekarz orzecznik ZUS stwierdził w stosunku do zmarłego całkowitą niezdolność do pracy zaocznym orzeczeniem z dnia [...], w którym określił datę powstania całkowitej niezdolności na dzień [...]. Dodatkowo organ wskazał, iż łączny udokumentowany okres składkowy 54-letniego ojca dziecka, wynoszący [...] lat, [...] miesięcy i [...] dni jest nieadekwatny do wieku zmarłego. Ponadto organ wyjaśnił, iż wskazany przez wnioskującą w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej z dnia [...]fakt dorywczych prac ojca dziecka w przerwach w ubezpieczeniu nie stanowi okoliczności szczególnych usprawiedliwiających brak aktywności zawodowej. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. O. nie zgodziła się z ostateczną decyzją organu i wniosła o przyznanie jej renty po zmarłym ojcu dziecka. Wyjaśniła, iż już za życia ojca dziecka miała problemy z uzyskaniem zasądzonych od niego alimentów na rzecz dziecka. Twierdziła, iż zmarły uchylał się od pracy. Wskazała na swoją trudną sytuację materialną, podnosząc, że utrzymuje siebie i córkę ze swojej renty. Wyjaśniła, że "żyje w nędzy" i nie stać jej na wykupienie leków i zakup podręczników dla córki. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem. Tak więc sąd administracyjny nie przyznaje świadczenia, a jedynie kontroluje czy wydana przez organ decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Przewiduje on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne (kumulatywne) spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła jedna z obligatoryjnych przesłanek, tj. przesłana szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak aktywności zawodowej ojca dziecka. Niewątpliwie małoletnia J. Z. – córka zmarłego J. Z. znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, to jednak świadczenie przewidziane w powyższym przepisie, co należy podkreślić, nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb determinowanych warunkami życia osoby o nie ubiegającej się. Przepis ten wprost nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw w zatrudnieniu. Z przepisu tego wynika natomiast przede wszystkim konieczność wykazania, iż ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień pozostałej po nim rodziny, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia pewnych szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiały. W aktach sprawy brak jest dowodów mogących wskazywać chociażby pośrednio, że zmarły nie podjął zatrudnienia skutkującego dłuższym stażem ubezpieczeniowym z powodów szczególnych i uniemożliwiających zatrudnienie i pracę. Nie można było podzielić poglądu skarżącej, że podejmowanie prac dorywczych bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne było szczególną okolicznością, która uniemożliwiała ojcu dziecka spełnienia jednej z obligatoryjnych przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W niniejszej sprawie zmarły na przestrzeni 54 lat życia posiadał udowodniony okres składkowy w wysokości [...], z czego na ostatnie dziesięciolecie, zamiast wymaganych 5 lat, przypada niespełna 3 miesiące. Jest to okres nieadekwatny w stosunku do wieku zmarłego. Należy zauważyć, iż w orzecznictwie panuje utrwalony pogląd, że przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi wynikać ze szczególnych okoliczności (por. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 1173/05, LEX nr 194870). Ponadto przez ponad 6 lat, tj. od [...]. do czasu orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy od dnia [...] zmarły nie pozostawał w ubezpieczeniu. Długotrwały okres pozostawania ojca małoletniej poza ubezpieczeniem, bez udokumentowania przyczyn niepodjęcia pracy w czasie poprzedzającym jego zgon, wyłącza przesłankę art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy, tj. przesłankę szczególnych okoliczności, od której zależało przyznanie świadczenia dla małoletniej w drodze wyjątku (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2006 r., sygn. akt I OSK 2/2006, ONSA i WSA 2007/2 poz. 44). Dodać należy, że okoliczność, iż skarżąca i jej dziecko znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, nie uzasadnia sama w sobie przyznania przedmiotowego świadczenia. Reasumując w opisanych wyżej okolicznościach faktycznych, analizowanych na tle art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaskarżonej decyzji podjętej w ramach uznania administracyjnego, nie można zarzucić dowolności. Z tych też powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.