II SA/Wa 1330/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung, Janusz Walawski, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy częściowego umorzenia kredytu studenckiego - oddala skargę - Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 17 ust. 11 i 12 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 18 maja 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich (Dz. U. Nr 87, poz. 560 ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] o odmowie częściowego umorzenia M. J. kredytu studenckiego udzielonego przez [...] na podstawie umowy nr [...] zawartej w dniu [...] stycznia 2009 r. Z akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy: M. J. pismem z dnia [...] września 2012 r. zwróciła się do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego o umorzenie spłaty kredytu studenckiego udzielonego przez [...] na podstawie umowy nr [...] zawartej w dniu [...] stycznia 2009 r. We wniosku wskazała, iż z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1100 zł netto (1500 zł brutto) wydatkuje 300 zł na dojazdy do pracy, 400-500 zł dokłada rodzicom na utrzymanie domu w którym mieszka wraz z siedmiorgiem rodzeństwa. Pozostała kwota musi wystarczyć wnioskodawczyni na podstawowe potrzeby. Spłata rat kredytu studenckiego nie jest możliwa bez licznych wyrzeczeń jej rodziny. Sytuacja finansowa rodziców wnioskodawczyni jest bardzo trudna, albowiem zalegają nawet z płatnością składek do KRUS. Wniosek o umorzenie kredytu studenckiego M. J. został przedstawiony na posiedzeniu Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich w dniu [...] października 2012 r. Komisja zaopiniowała wniosek negatywnie i nie zaproponowała umorzenia spłaty kredytu studenckiego. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., wydaną na podstawie art. 104 § 1 k.p.a. i § 17 ust. 11 i 12 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] maja 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich, odmówił częściowego umorzenia wnioskowanego kredytu studenckiego. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że przedstawione przez stronę dokumenty potwierdzały, iż wnioskodawczyni jest osobą zatrudnioną na podstawie umowy o pracę i uzyskuje dochody w wysokości pozwalającej na spłatę kredytu studenckiego. Analizując przesłane dokumenty Komisja nie dopatrzyła się, istotnych dla sprawy, zdarzeń losowych powodujących długotrwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązań. Wnioskodawczyni nie udokumentowała także spełnienia przesłanek uzasadniających korzystanie ze świadczeń z systemu pomocy społecznej. Przekazana przez kredytobiorczynię informacja nie wyczerpuje zatem podstawy umorzenia zawartej w § 17 ust. 11 ww. rozporządzenia. Zgodnie z ratio legis prawo ubiegania się o częściowe umorzenie kredytu następuje w wypadku trudnej sytuacji życiowej kredytobiorcy (nieprzypadkowo ustawodawca użył określenia "życiowa", a nie "materialna"), która z uwagi na zaistnienie w konkretnym przypadku wyjątkowych okoliczności i zdarzeń losowych, w sposób znaczny pogarsza zarówno sytuację materialną powodując trwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązania, jak i sytuację osobistą kredytobiorcy, w takim stopniu, iż w ocenie organu domaganie się dalszej spłaty tego kredytu, a w konsekwencji narażanie kredytobiorcy na ponoszenie negatywnych skutków wynikających z zabezpieczenia spłaty kredytu, byłoby niezgodne z ogólnie przyjętymi i akceptowanymi zasadami współżycia społecznego. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wskazał także, iż częściowe umorzenie kredytu studenckiego nie jest jedyną możliwością pomocy w spłacie kredytu studenckiego. Zgodnie z § 16 ust. 1 ww. rozporządzenia bank zawiesza spłatę kapitału kredytu wraz z odsetkami na wniosek kredytobiorcy, jeżeli znalazł się on w trudnej sytuacji materialnej spowodowanej utratą stałego źródła dochodu lub przypadkiem losowym uniemożliwiającym spłatę pożyczki lub kredytu. Spłata kredytu studenckiego powinna być kwestią priorytetową dla wnioskodawczyni, gdyż podpisując umowę o kredyt z bankiem zobowiązała się do zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu na warunkach określonych w umowie. Jeżeli wnioskodawczyni nie ma możliwości spłaty zobowiązania, obowiązek przechodzi na osoby poręczające kredyt. Organ wskazał także, iż kredytobiorczyni skorzystała z możliwości wzięcia udziału w postępowaniu na podstawie art. 10 k.p.a. i w dniu [...] października 2012 r. wystosowała pismo z prośbą o przyznanie częściowego lub całościowego umorzenia kredytu. W podaniu ponownie powołała się na swoją trudną sytuację życiową, w tym złą sytuację finansową rodziny. Do pisma wnioskodawczyni dołączyła kopię zaświadczenia Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] potwierdzającego, iż matka kredytobiorczyni korzysta ze świadczeń z systemu pomocy społecznej, kopię pisma sołtysa wsi [...] opisującego rodzinę wnioskodawczyni oraz płytę CD ze zdjęciami pokazującymi trudne warunki bytowe rodziny. Jednak w ocenie organu wnioskodawczyni nie udokumentowała znacznego pogorszenia się jej sytuacji życiowej od momentu wydania opinii w rzeczonej sprawie. Biorąc pod uwagę, iż wnioskodawczyni jest osobą pracującą Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego podzielił opinię Komisji i odmówił częściowego umorzenia kredytu studenckiego. M. J. pismem z dnia [...] grudnia 2012 r., uzupełnionym pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r., wystąpiła o ponowne rozparzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją. We wniosku strona podkreśliła, iż leczenie choroby jej ojca (zwyrodnienia kręgosłupa) znacznie obciąża budżet rodzinny. Z tego też powodu spłata rat kredytu studenckiego jest możliwa jedynie kosztem zaprzestania przez wnioskodawczynię leczenia stomatologicznego i okulistycznego, które na obecnym etapie leczenia, z uwagi na konieczność zakupu szkieł korekcyjnych oraz odpłatnego wypełnienia ubytków zębów, wymaga nakładów finansowych. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, iż wniosek kredytobiorczyni wraz ze złożonym odwołaniem w sprawie został przedstawiony na posiedzeniu Komisji ds. Pożyczek i Kredytów Studenckich w dniu [...] marca 2013 r. w celu zaopiniowania. Po przeanalizowaniu dokumentacji w sprawie członkowie Komisji uznali, iż wniesione przez kredytobiorczynię odwołanie jest bezzasadne i nie ma podstaw do przyznania częściowego umorzenia kredytu studenckiego. W ocenie Komisji wnioskodawczyni nie udokumentowała zmiany sytuacji życiowej, w szczególności jej pogorszenia od momentu wydania przez Ministra rozstrzygnięcia w pierwszej instancji. Organ podkreślił, iż złożone w toku postępowania dokumenty potwierdzały, iż wnioskodawczyni jest osobą zatrudnioną na podstawie umowy o pracę i uzyskuje wynagrodzenie. Analizując przedstawione dokumenty Komisja nie dopatrzyła się zdarzeń losowych, które w znaczny sposób wpływałyby na ograniczenie wnioskodawcy możliwości spłaty kredytu. Wnioskodawczyni nie udokumentowała również spełnienia przesłanek uzasadniających korzystanie ze świadczeń z systemu pomocy społecznej. W ocenie organu dokumenty przekazane przez stronę, dotyczące choroby jej ojca, nie potwierdzały długotrwałej niezdolności do podejmowania zatrudnienia przez członka rodziny oraz konieczności sprawowania nad nim stałej osobistej opieki, a tym samym zmiany sytuacji życiowej wnioskodawczyni. W świetle dokonanych ustaleń Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego podzielił opinię Komisji i nie zmienił stanowiska w kwestii odmowy częściowego umorzenia spłaty kredytu studenckiego. Decyzja Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] kwietnia 2013 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez M. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Uznając zaskarżoną decyzję za krzywdzącą skarżąca podniosła, iż wprawdzie jest osobą zatrudnioną na podstawie umowy o pracę i uzyskuje z tego tytuły comiesięczne wynagrodzenie w wysokości 1100 zł netto, lecz kwota ta nie jest wystarczająca, aby samodzielnie bez pomocy innych osób, zapłacić z niej ratę kredytu ok. 300 zł miesięcznie. Sam dojazd do pracy wynosi ok. 200 zł miesięcznie, pobyt w mieście w którym skarżąca pracuje, w czasie kiedy nie może wrócić do domu, tj. pokój ok. 200 zł miesięcznie, wyżywienie ok. 300 zł miesięcznie. Po opłaceniu tych wszystkich należności z wypłaty już nic nie pozostaje. Wobec tego często zdarza się skarżącej pożyczać pieniądze od znajomych na najpotrzebniejsze wydatki. Z tego też powodu nie stać jej na zakup najpotrzebniejszej odzieży, czy obuwia. Nadto płacenie rat sprawia, że kredytobiorczyni musiała zrezygnować z leczenia okulistycznego, stomatologicznego, czy ortopedycznego. W nawiązaniu do argumentacji organu strona wskazała, że zarówno jej, jak i ojca schorzenia wymagają dalszego leczenia, a co za tym idzie nakładów finansowych. W zaświadczeniu dotyczącym choroby kręgosłupa ojca lekarz wyraźnie podkreślił, że zabrania się mu dźwigania i przeciążania kręgosłupa. Zatem obecnie nie jest on w stanie podjąć żadnej pracy, ponieważ jako rolnik pracuje tylko i wyłącznie fizycznie. Jego leczenie zaś jest kosztowne, z uwagi na zakup leków, wizyty u lekarza, dojazdy na badania, często do oddalonego [...], czy [...]. Sytuacja finansowa rodziców jest bardzo trudna, co obrazują przedstawione zaświadczenia z Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Często domownikom brakuje środków na zapłacenie bieżących rachunków, na wyżywienie, czy wyposażenie młodszego rodzeństwa do szkoły. W odpowiedzi na skargę Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego i to z przepisami obowiązującymi w dacie jego wydania. W konsekwencji, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty rzeczy w zakresie danego przypadku, lecz kontroluje zgodność rozstrzygnięcia z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Sąd administracyjny posiada wyłącznie uprawnienia kasacyjne, nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając stronie określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. W ocenie Sądu skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 10 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o kredytach i pożyczkach studenckich (Dz. U. Nr 108, poz. 685 ze zm.) zgodnie z którym pożyczki studenckie i kredyty studenckie mogą być częściowo lub w całości umorzone (ust. 1). Podstawą umorzenia pożyczek studenckich i kredytów studenckich są w szczególności: (1) trudna sytuacja życiowa pożyczkobiorcy lub kredytobiorcy, (2) trwała utrata zdolności do spłaty zobowiązań, (3) brak prawnych możliwości dochodzenia roszczeń, (4) dobre wyniki ukończenia studiów, (5) śmierć kredytobiorcy (ust. 2). Szczegółowe zasady, tryb i kryteria umarzania kredytów i pożyczek studenckich określone zostały w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] maja 2010 r. w sprawie zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich (Dz. U. Nr 87, poz. 560 ze zm.) wydanym na podstawie art. 15 ust. 1 ww. ustawy. Przepis § 17 ust. 11 ww. rozporządzenia stanowi, iż pożyczka lub kredyt, na wniosek kredytobiorcy mogą być umorzone częściowo w przypadku trudnej sytuacji życiowej kredytobiorcy. W myśl § 17 ust. 13 rozporządzenia, przez trudną sytuację życiową, o której mowa w ust. 11 rozumie się udokumentowaną przez ośrodek pomocy społecznej sytuację kredytobiorcy i członków jego rodziny, w której spełnione są przesłanki uzasadniające korzystanie ze świadczeń z systemu pomocy społecznej albo trudną sytuację materialną wynikającą z przypadku losowego powodującego długotrwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązań, w szczególności: choroby kredytobiorcy lub członka jego rodziny, konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, szkody spowodowanej przez pożar, powódź lub inną katastrofę. Umorzeń, o których mowa w ust. 11 dokonuje minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego po zasięgnięciu opinii Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich (§ 17 ust. 12). Zaznaczenia wymaga, iż opinia, jeżeli szczególny przepis prawa nie nadał jej innego charakteru, jest tylko oceną faktów z użyciem ustawowych lub subiektywnych kryteriów opiniującego, która nie wiąże organu rozstrzygającego sprawę. Organ ten powinien tylko rozważyć argumenty zawarte w opinii i dokonać ich swobodnej oceny. Wobec braku odmiennych uregulowań w tym zakresie w ww. ustawie o pożyczkach i kredytach studenckich oraz rozporządzeniu, opinia Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich, o której mowa w § 17 ust. 12 rozporządzenia, jakkolwiek stanowi warunek formalny wydania decyzji nie ma charakteru wiążącego, zatem ostateczny sposób rozstrzygnięcia sprawy umorzenia kredytu lub pożyczki studenckiej należy do organu. Przepis § 17 ust. 11 ww. rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "pożyczka lub kredyt mogą być umorzone częściowo....", co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie oznacza, że organ ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o umorzenie pożyczki studenckiej. Ramy oceny wniosku każdego indywidualnego pożyczkobiorcy ubiegającego się o częściowe umorzenie kredytu studenckiego wyznaczają przesłanki zakreślone w ust. 13 tegoż §. W sprawie bezsporne jest, iż skarżąca zawarła w dniu [...] stycznia 2009 r. umowę z [...]. na preferencyjny kredyt studencki z dopłatami z Funduszu Pożyczek i Kredytów Studenckich. Powyższa umowa (§ 12) określa zasady spłaty kredytu (po upływie dwóch lat od daty ukończenia studiów) oraz okresy spłaty kredytu (§ 18) i okoliczności, kiedy okres spłaty kredytu może być wydłużony. Na mocy tejże cywilno-prawnej umowy skarżąca może domagać się wydłużenia okresu spłaty kredytu jeżeli udokumentuje, że wysokość raty kredytu przekracza 20% jego miesięcznego dochodu (...) - § 18 pkt 1 tiret 1. Niezależnie od treści powyższej umowy skarżąca, na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy o pożyczkach i kredytach studenckich oraz powołanego rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 18 maja 2010 r., ma prawo złożyć wniosek o umorzenie zaciągniętego kredytu, a organ ten może wniosek uwzględnić jeśli strona wykaże (§ 17 ust. 11 i 13 rozporządzenia), że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można przyjąć, iż skarżąca pozostaje w trudnej sytuacji życiowej z uwagi na udokumentowaną przez ośrodek pomocy społecznej sytuację kredytobiorcy i członków jego rodziny, w której spełnione są przesłanki uzasadniające korzystanie ze świadczeń z systemu pomocy społecznej. Wprawdzie skarżąca powołała się na zaświadczenie Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. informujące, iż rodzice skarżącej E. i E. J. korzystają z pomocy tego Ośrodka od wielu lat, jednakże "w chwili obecnej jedynym stałym źródłem utrzymania rodziny są świadczenia rodzinne i przychód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,8163 ha przezl., w okresie letnim rodzina podejmuje się prac o charakterze dorywczym". W aktach znajduje się także decyzja Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] przyznająca E. J. świadczenia rodzinne. Z akt nie wynika natomiast, aby na dzień rozpatrywania wniosku strony jej rodzice byli uprawnieni do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, o których mowa w art. 36 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst. jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 182). Świadczenia rodzinne, z uwagi na odrębne regulacje ustawowe, nie zostały umieszczone w systemie pomocy społecznej. Wobec tego powyższa przesłanka w sprawie nie została ziszczona. Podkreślić przy tym należy, iż organ jest obowiązany rozstrzygnąć sprawę w oparciu o ustalony w dniu orzekania stanu faktyczny oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w tym czasie. W ocenie Sądu, podzielić należy także pogląd organu, iż materialne problemy skarżącej należy zakwalifikować jako przejściowe, a nie jako "długotrwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązań". Przede wszystkim wskazać należy, iż skarżąca jest osobą wykształconą, bez przeciwwskazań do podjęcia zatrudnienia, posiada stałą pracę na podstawie umowy o pracę i osiąga z tego tytułu dochody. Notorią jest, że osoby bezpośrednio po studiach, z uwagi na brak doświadczenia zawodowego, mają problemy z pozyskaniem dobrze płatnej pracy. Często też mają problemy w znalezieniu pracy zgodnej z kierunkiem wykształcenia i oczekiwanym wynagrodzeniem. Nie oznacza to jednak, że długotrwale utraciły zdolność do spłaty zobowiązań z powodu podjęcia nisko opłacanego zatrudnienia. Okoliczności na które powołuje się skarżąca, tj. jej niskie wynagrodzenie, trudna sytuacja materialna wielodzietnej rodziny, znaczne wydatki na leczenie ojca cierpiącego na zwyrodnienie kręgosłupa oraz brak środków na zakończenie własnego leczenia okulistycznego i stomatologicznego nie wskazują na trudną sytuację materialną wynikającą z przypadku losowego powodującego długotrwałą utratę zdolności do spłaty zobowiązań. Nie są to bowiem następstwa zdarzeń nagłych, nadzwyczajnych, których w żaden sposób nie można przewidzieć i uniknąć. Jak sama skarżąca podaje, choroba jej ojca nie powoduje konieczności sprawowania nad nim opieki, lecz wpływa na zdolność podejmowania przez niego zatrudnienia. To z kolei w żaden sposób nie ogranicza zdolności zatrudnienia skarżącej, a zatem nie pozwala kwalifikować jej przypadku jako "długotrwałej utraty zdolności do spłacania zobowiązań". Wskazać też należy, że zawarta przez skarżącą umowa w sytuacji minimalnych dochodów umożliwia wydłużenie okresu spłaty kredytu - § 18 pkt 1 tiret 1. Przepis § 17 rozporządzenia określa sytuacje, kiedy zaciągnięte kredyty są umarzane obligatoryjnie - § 17 ust. 1, a kiedy fakultatywnie - § 17 ust. 11. W świetle § 17 ust. 11, kredyt może (a zatem nie musi) być umorzony. Taka konstrukcja przepisu przyznaje organowi prawo do oceny i wyboru, kto z wnioskujących wymaga w pierwszej kolejności takiej pomocy. Zauważyć należy, iż organ powyższej oceny dokonał, opierając się na opinii Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich z dnia [...] października 2012 r. oraz z dnia [...] marca 2013 r. Z treści uchwały Komisji nr [...] z dnia [...] marca 2011 r. wynika, iż rozpoznała ona kilkadziesiąt wniosków, z których 9 zaopiniowano pozytywnie i 40 negatywnie, w tym ponowny wniosek skarżącej. Stwierdzić też należy, co wynika z protokołu posiedzenia Komisji do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich z dnia [...] marca 2013 r., że skład Komisji, w tym przedstawiciele studentów, oceniali indywidualnie każdy z wniosków, również wniosek skarżącej i stwierdzili, że nie istniały okoliczności, które mogłyby stanowić o ograniczeniu możliwości skarżącej w podejmowaniu zatrudnienia celem spłaty kredytu studenckiego. Reasumując, dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, iż w sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji bądź stwierdzenie nieważności jej z uwagi na naruszenie prawa materialnego lub procesowego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), oddalił skargę.