II SA/Wa 1331/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska (spr.), Adam Lipiński, Protokolant Asystent sędziego Łukasz Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku A. J., działającej w imieniu małoletniego P., o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wyjaśnił, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie ich spełnienie przez wnioskodawcę. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że ojciec dzieci na przestrzeni 38 lat życia udowodnił okres składkowy wynoszący 11 lat, 5 miesięcy i 29 dni. W 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, udowodniono tylko 1 rok, 4 miesiące i 9 dni. Natomiast w latach 1996-1997, 1997-1998, 1999-2004 oraz 2004-2005 wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne. Dalej Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód do wykonywania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, ponieważ w wymienionych okresach ojciec małoletniego nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały obiektywne przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, działająca w imieniu małoletniego syna A. J. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i podała, że ojciec dziecka cierpiał na chorobę alkoholową, wielokrotnie przebywał w szpitalu. Podkreśliła ponadto swoją trudną sytuację materialną i życiową. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] marca 2010 r. i w uzasadnieniu wskazał, że z dokumentacji rentowej wynika, że orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2009 r. lekarz orzecznik ZUS ustalił, że ojciec dziecka był trwale niezdolny do pracy od [...] kwietnia 2006 r. Udokumentowane okresy składkowe i nieskładkowe ojca dziecka wynoszą łącznie 11 lat, 5 miesięcy i 29 dni. W okresach od [...] stycznia 1996 r. do [...] lutego 1997 r., od [...] sierpnia 1997 r. do [...] czerwca 1998 r., od [...] czerwca 1999 r. do [...] kwietnia 2004 r., od [...] kwietnia 2004 r. do [...] listopada 2005 r. oraz od [...] grudnia 2005 r. do [...] kwietnia 2006 r. ww. nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Kolejnym orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2010 r. lekarz orzecznik ZUS ustalił u ojca dziecka trwałą niezdolność do pracy, która powstała po [...] listopada 2000 r. Zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jeżeli nie ma możliwości ustalenia ani daty, ani okresu powstania niezdolności do pracy, przyjmuje się datę zgłoszenia wniosku, w przypadku ojca dziecka za dzień powstania całkowitej niezdolności do pracy przyjmuje się dzień [...] kwietnia 2006 r. Dalej organ wskazał, że samo wystąpienie schorzenia nie jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, oceny niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie z art. 14 ust. 3, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu, lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej jest wiążące dla organu rentowego, jak również Prezesa ZUS. Organ podkreślił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwolił na stwierdzenie, że ojciec dziecka nie spełniał warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W okresach kiedy nie podejmował zatrudnienia, nie była orzeczona wobec niego całkowita niezdolność do pracy, a więc nie istniały szczególne okoliczności uniemożliwiające podjęcie pracy. Dalej organ wskazał, że trudne warunki materialne były brane pod uwagę, ale nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której A. J. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniosła, że ojciec dziecka był chory na nieuleczalną chorobę alkoholową. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że ustalono całkowitą niezdolność do pracy u ojca dziecka na dzień [...] kwietnia 2006 r. Udowodniony okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek wynosi 11 lat, 5 miesięcy i 29 dni, na 38 lat życia zmarłego. W okresie ostatnich 10 lat przypadających przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat wymaganych okresów składkowych i nieskładkowych udowodniono tylko 1 rok, 4 miesiące i 9 dni, ponadto w latach 1996-1997, 1997-1998, 1999-2004 oraz 2004-2005 ojciec dziecka nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym lub rentowym, a wówczas nie była orzeczona w stosunku do niego całkowita niezdolność do pracy. Słusznie organ podkreślił, iż małoletni syn spełnia trzy z pierwszych warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. Jest pozostałym po ubezpieczonym członkiem rodziny i ze względu na wiek nie może podjąć pracy oraz nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Nie został jednak spełniony czwarty konieczny warunek do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, a mianowicie przesłanka szczególnych okoliczności określona w art. 83 cytowanej ustawy. Podkreślić należy, że nieleczona choroba alkoholowa, będąca przyczyną niepodejmowania zatrudnienia, nie stanowi szczególnej okoliczności, która pozwala na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 cytowanej ustawy. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił przy istnieniu pozostałych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, że brak jest szczególnych okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie przyjmuje się, że winny to być okoliczności od strony (ubezpieczonego) niezależne i niezawinione. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia winno wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania. Zdaniem Sądu brak jest usprawiedliwienia dla przerwy w ubezpieczeniu zmarłego ojca. Również sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nie może być podstawą do przyznania tego świadczenia. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet, gdy potrzeby te są uzasadnione. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.