II SA/Wa 1333/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, Adam Lipiński (sprawozdawca), Protokolant, referent stażysta Katarzyna Skurzyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi L. B. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., działając na zasadzie art. 138 § 1 pkt. 1 Kpa, utrzymał w mocy swoją decyzję poprzedzającą z dnia [...] maja 2012 r., odmawiającą L. B. przyznania świadczenia specjalnego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na treść art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) oraz wskazał na wypracowane zasady orzecznicze, zalecające przyznawanie świadczenia specjalnego osobom legitymującym się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności, np. na niwie zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej czy też politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych brana jest pod uwagę także sytuacja bytowa wnioskodawców, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium. Rozpatrując niniejszą sprawę organ ustalił, co następuje. L. B., urodzona w 1949 r., jest matką A. B., której decyzją ostateczną z dnia [...] lutego 2012 r. Prezes Rady Ministrów odmówił przyznania renty specjalnej. A. B. ma 28 lat, jest osobą niepełnosprawną od dzieciństwa, całkowicie niezdolną do pracy, która dzięki pomocy i wsparciu rodziców, głównie matki, zdobyła wyższe wykształcenie, co uważa za swoją zasługę uzasadniającą przyznanie świadczenia specjalnego. Powoływała się też na trudną sytuację życiową i materialną. Po odmowie przyznania świadczenia specjalnego A. B., o przyznanie dla siebie takiego świadczenia wystąpiła jej matka - L. B., powołując się na te same, co córka, okoliczności. Podkreślała, iż zdobyte przez córkę wyższe wykształcenie (studia dziennikarskie) jest konsekwencją jej wyrzeczeń i poświęcenia. Podniosła swoje obawy o przyszłość związane z pogarszaniem się, w miarę upływu lat, stanem zdrowia i sytuacją materialną, która w przyszłości może nie pozwolić na pokrycie wydatków w nagłych przypadkach. Wskazała na obecny stan zdrowia swój i córki, wydatki na leczenie i na rehabilitację. Wnioskodawczyni powoływała się na poświęcenie dla niepełnosprawnej od urodzenia córki, sprawowanie opieki nad nią oraz, przez wiele lat, nad ciężko chorym, zmarłym niedawno mężem, brak innych członków rodziny, na których pomoc mogłaby liczyć, trudną sytuację życiową wynikającą z powyższych okoliczności, zły stan zdrowia, sytuację materialną i niepokój o przyszłość. W ocenie zainteresowanej, sytuacja ta jest wynikiem "nadzwyczajnych zdarzeń losowych", zaś samotna, schorowana, wyniszczona życiem matka i jej córka z niepełnosprawnością nie powinny być pozostawione przez Państwo same sobie. Dodatkowo wnioskodawczyni podała, że jest wdową po Sybiraku, który "nie doczekał się odszkodowania". L. B. przez 25 lat pracowała w handlu, po czym przeszła na wcześniejszą emeryturę (w 1991 r.) w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką. Z pisma MOPS w G. wynika, że L. B., pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką poruszającą się na wózku inwalidzkim z powodu niedowładu kończyn po dziecięcym porażeniu mózgowym. Otrzymuje emeryturę w kwocie 1021 zł netto, a córka otrzymuje rentę rodzinną po ojcu w wysokości 1515 zł (są to kwoty sprzed ostatniej waloryzacji, od dnia 1 marca 2012 r. świadczenia te są wyższe) oraz zasiłek pielęgnacyjny wynoszący 153 zł. Łączny dochód rodziny w dacie wywiadu wynosił 2689 zł netto miesięcznie i stanowił 383 % kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej. Rodzina nie korzysta z pomocy finansowej ośrodka, ale jest w kręgu jego zainteresowania i czynione były starania mające na celu poprawę sytuacji bytowej, np. o przyznanie środków finansowych na zlikwidowanie barier architektonicznych. MOPS podał ponadto, że istnieje możliwość wystąpienia o przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych dla córki i pomocy usługowej, ale wniosek taki nie został przez zainteresowane złożony, gdyż, z uwagi na osiągany dochód, usługi takie byłyby odpłatne. L. B. podnosi, że wsparcie udzielane przez 3 godziny dziennie nie rozwiązałoby problemu. Jej zdaniem niezbędne byłoby zapewnienie ww. usług przez wszystkie dni tygodnia po 8 godzin dziennie. W ocenie organu zebrany materiał dowodowy nie wskazuje na spełnienie co najmniej jednej z przesłanek mogących uzasadniać przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z akt nie wynika, aby L. B. posiadała wybitne, niepowtarzalne zasługi w jakiejś dziedzinie aktywności, ani też, aby jej obecna sytuacja socjalno-bytowa była wynikiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych w rozumieniu powołanego wyżej przepisu. Niewątpliwie opieka nad niepełnosprawną córką, udzielanie jej wsparcia i pomocy w zdobyciu wyższego wykształcenia oraz wieloletnia opieka nad chorym mężem zasługują na uznanie i szacunek. Są to jednak obowiązki o charakterze moralnym, a nie wybitne zasługi w rozumieniu powołanego przepisu, mogące uzasadniać przyznanie świadczenia specjalnego. Zgon męża i brak innych, bliskich członków rodziny niewątpliwie stanowią dramat dla rodziny. W tym przypadku nie można jednak mówić o zaistnieniu nadzwyczajnego zdarzenia losowego. Również pozostałe okoliczności, na które powołuje się wnioskodawczyni, w tym stan zdrowia swój i córki, wymagający leczenia i rehabilitacji, obawa o przyszłość, oraz fakt, że mąż był osobą deportowaną na Syberię (z tego tytułu otrzymywał należne świadczenia), nie stanowią przesłanek mogących uzasadniać przyznanie świadczenia specjalnego. Organ podkreślił, iż celem regulacji zawartej w powołanym wyżej przepisie jest uhonorowanie osób szczególnie zasłużonych i wybitnych lub dotkniętych szczególnymi zdarzeniami losowymi, nie zaś pomoc osobom, które ze względu na stan zdrowia swój lub najbliższych członków rodziny, znajdują się w trudnej sytuacji bytowej, gdyż świadczenia specjalne nie mają charakteru socjalnego i nie są przyznawane jedynie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te, w ocenie wnioskodawców, wydają się uzasadnione. Powyższą decyzję Prezesa Rady Ministrów L. B. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie wraz z decyzją poprzedzającą. Zaskarżonej decyzji zarzucała naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez nieuwzględnienie przez organ szczególnych okoliczności sprawy, jaka jest choroba córki, co należy w jej ocenie traktować jako zdarzenie losowe i poświęcenie się zainteresowanej w celu uzyskania przez córkę wyższego wykształcenia. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wnosił o jej oddalenie, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka, co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga nie jest zasadna. Przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r., nr 153, poz. 1277 ze zm.) jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawcy brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Mimo, iż podejmowane przez Prezesa Rady Ministrów w niniejszych sprawach decyzje mają charakter uznaniowy, to jednak uznanie to nie ma w pełni charakteru dowolnego, ale jest ograniczone wypracowanymi w praktyce orzeczniczej jasno określonymi kryteriami. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być wybitne zasługi wnioskodawcy, które muszą być obiektywne oraz szczególne, a więc jednostkowe, wyjątkowe, mające znaczenie dla całej Polski, a nie tylko dla małej lokalnej społeczności, jak również mogą to być szczególne zdarzenia losowe, które również muszą być wyjątkowe. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Prezes Rady Ministrów prawidłowo zastosował wskazany wyżej przepis ustawy i w sposób bardzo skrupulatny i wszechstronny wyjaśnił wszelkie aspekty sprawy, a w szczególności te, które mogłyby, zgodnie z przedstawionymi wyżej kryteriami, stanowić o przyznaniu dochodzonego przez zainteresowaną świadczenia specjalnego. Organ nie dopatrzył się żadnych szczególnych okoliczności w życiu skarżącej oraz jej rodziny przemawiających za przyznaniem świadczenia, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie widzi potrzeby powtarzania tu ustaleń i argumentacji organu zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, albowiem decyzja ta broni się sama, zaś Sąd w części wstępnej uzasadnienia niniejszego wyroku bardzo dokładnie odnotował motywy rozstrzygnięcia organu administracji i argumentację w kontekście twierdzeń skarżącej. Polemizując z poglądami zawartymi w skardze, możnaby się zastanowić czy okoliczność choroby córki skarżącej, w kontekście wykazanego poświęcenia skarżącej w celu zdobycia przez niepełnosprawną córkę wyższego wykształcenia, nie możnaby zakwalifikować jako szczególnego zdarzenia losowego. Jednakże takie rozumowanie byłoby poprawne w innej sytuacji. Gdyby matka córki, poświęcająca się dla niej musiała jednocześnie zrezygnować z pracy zarobkowej i przez to została pozbawiona środków utrzymania (dylemat: albo praca zawodowa i w perspektywie wypracowana emerytura, albo dobro córki, stworzenie jej mimo niepełnosprawności godziwych warunków życia w przyszłości, kosztem braku zagwarantowania przyszłości matce), to zagadnienie powyższe możnaby oceniać jako szczególne zdarzenie losowe, zwłaszcza wobec obecnego braku świadczeń emerytalnych dla rodziców poświęcających się całkowicie swoim niepełnosprawnym dzieciom, co z kolei uniemożliwia im wykonywanie pracy zawodowej. Niniejsza sytuacja jest jednakże inna. O przedmiotowe świadczenie występuje osoba, która była w o tyle lepszej sytuacji, gdyż mogła poświęcić się swojej niepełnosprawnej córce, bez potrzeby rezygnacji z pracy zawodowej. Od 1991 r. skarżąca była na emeryturze, zaś obowiązki względem córki wcześniej dzielił także małżonek zainteresowanej. Nie bez znaczenia jest tu także fakt, iż dzięki staraniom L. B., jaj córka A. jest osobą wykształconą, a zatem, mimo niepełnosprawności, posiada perspektywy znalezienia zatrudnienia. Także sytuacja materialna rodziny, na tle ogólnej sytuacji, jest nienajgorsza. Skarżąca otrzymuje emeryturę w kwocie 1021 zł netto, a córka A. – rentę rodzinną po ojcu w wysokości 1515 zł (kwoty sprzed waloryzacji, od dnia 1 marca 2012 r., obecnie świadczenia te są wyższe) oraz zasiłek pielęgnacyjny wynoszący 153 zł. Łączny dochód rodziny wynosił 2689 zł netto miesięcznie i stanowił 383 % kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej. Nadto istnieją różne formy pomocy ze strony MOP, o czym wspomniano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreśla, iż świadczenia przewidziane w art. 82 cyt. ustawy są świadczeniami specjalnymi. Ustawodawca pozwala na przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, emerytury lub renty na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Przy czym objęcie pojęciem "szczególnie uzasadnionych przypadków" takich okoliczności, jak niepełnosprawność córki skarżącej i opieka nad nim prowadziłoby do konieczności oparcia tego wyjątkowego świadczenia na zasadzie powszechności. Świadczenia te uważane są za specjalne również z tego względu, że nie mają charakteru roszczeniowego, gdyż ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając rozstrzygnięcie w tym zakresie uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, zaś organ prawidłowo zastosował zasady uznania administracyjnego, czego dowodem jest dogłębna analiza sprawy i argumentacja zawarta w uzasadnieniu decyzji. Z tych też względów chybione są zarzuty skargi, co do naruszenia prawa materialnego, jak i zarzucające organowi niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa przez organ przy podejmowaniu powyższych decyzji, które mogłoby stanowić o stwierdzeniu ich nieważności albo o ich uchyleniu i dlatego, na mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.