II SA/Wa 1333/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski, Iwona Maciejuk (spr.), Protokolant starszy referent Marcin Borkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2016 r. sprawy ze skargi Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] w [...] na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ochrony danych osobowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...]; 2. zasądza od Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych na rzecz Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] w [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 12 pkt 2, art. 18 ust. 1 pkt 2, art. 22 i art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych, po rozpatrzeniu wniosku Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...], nakazującą Proboszczowi Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] w [...] przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez uaktualnienie danych osobowych T.Z., polegające na naniesieniu w księdze chrztu adnotacji o treści zgodnej z żądaniem zawartym w "oświadczeniu woli" z dnia [...] lipca 2014 r. W uzasadnieniu GIODO wskazał, że do Biura GIODO wpłynęła skarga T. Z. na przetwarzanie jej danych osobowych przez Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] w [...]. Skarżąca podniosła, że mimo wysłania przez nią do Proboszcza Parafii oświadczenia woli o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego, połączonego z prośbą o sprostowanie nieaktualnych danych osobowych, Proboszcz Parafii udzielił jej odpowiedzi odmownej i nie spełnił jej żądania. Skarżąca wniosła do GIODO o wydanie merytorycznej decyzji administracyjnej zobowiązującej Proboszcza Parafii do sprostowania jej nieaktualnych danych osobowych. GIODO ustalił, że pismem z dnia [...] lipca 2014 r. Proboszcz Parafii udzielił wnioskodawczyni odpowiedzi, w której wskazał, iż chcąc wystąpić z Kościoła, powinna zastosować się do załączonej prze Proboszcza Parafii kopii dokumentu Konferencji Episkopatu Polski z dnia [...] września 2008 r. "Zasady postępowania w sprawie formalnego aktu wystąpienia z Kościoła" i najpierw udać się do Księdza Proboszcza Parafii miejsca jej zamieszkania celem dopełnienia formalności wynikających z wewnętrznych regulacji Kościoła Katolickiego. Organ podał, że W myśl art. 43 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych, w odniesieniu do zbiorów, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 3, oraz zbiorów, o których mowa w ust. 1 pkt la, przetwarzanych przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencję Wywiadu, Służbę Kontrwywiadu Wojskowego, Służbę Wywiadu Wojskowego oraz Centralne Biuro Antykorupcyjne, Generalnemu Inspektorowi nie przysługują uprawnienia określone w art. 12 pkt 2, art. 14 pkt 1 i 3 - 5 oraz art. 15 - 18. W myśl art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy z obowiązku rejestracji zbioru danych zwolnieni są administratorzy danych dotyczących osób należących do kościoła lub innego związku wyznaniowego, o uregulowanej sytuacji prawnej, przetwarzanych na potrzeby tego kościoła lub związku wyznaniowego. Wskazał, że Proboszcz Parafii miejsca chrztu nie dokonał wnioskowanego przez Skarżącą sprostowania jej danych osobowych, bo Skarżąca nie zastosowała się do kościelnej procedury formalnego wystąpienia z Kościoła Katolickiego (opartej na wewnętrznych przepisach prawa kościelnego). GIODO przywołał argumentację Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażoną w wyroku z dnia 18 października 2013 r. (sygn. akt I OSK 129/13), w którym Sąd, odnosząc się do autonomicznej działalności Kościoła Katolickiego podniósł: m.in. ,,[w]skazana autonomia nie oznacza jednakże braku jakiegokolwiek podporządkowania kościoła lub związku wyznaniowego przepisom powszechnie obowiązującego prawa np. o ochronie danych osobowych. Inaczej mówiąc, w tych kwestiach, które nie zostały mocą aktów prawnych przekazane kościołom lub związkom wyznaniowym do ich wyłącznego decydowania, zastosowanie znajdą przepisy prawa powszechnie obowiązującego, o ile oczywiście regulują konkretne zagadnienie. (...) Organ wskazał, że analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 18 października 2013 r. (sygn. akt I OSK 1487/12) oraz z dnia 24 października 2013 r. (sygn. akt I OSK 1828/12). GIODO przytoczył art. 25 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 2 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej. Podniósł, że wbrew zarzutowi Proboszcza Parafii, organ wydając zaskarżoną decyzję działał w tym przedmiocie w ramach swoich ustawowych kompetencji. Podkreślił, że bezsporne jest, iż skarżąca złożyła Proboszczowi Parafii miejsca chrztu, tj. administratorowi danych osobowych, oświadczenie woli o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego wraz z wnioskiem o uaktualnienie w tym zakresie jej danych osobowych w Księdze Chrztów (oświadczenie woli z dnia [...] lipca 2014 r.). W ocenie organu skarżąca wyraziła dostatecznie jasno swoją wolę co do dalszej przynależności do tego związku wyznaniowego. Organ po przywołaniu treści art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych stwierdził, że prawidłowy był nakaz usunięcia przez Proboszcza uchybień w procesie przetwarzania danych osobowych skarżącej poprzez uaktualnienie jej danych osobowych przez naniesienie stosownej adnotacji w księdze chrztów. Organ podniósł przy tym, odnosząc się do zarzutów strony, że GIODO wskazał wyraźnie dowody, na których oparł swoją decyzję. Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów postępowania skarżący zarzucił naruszenie: 1. art. 7, art. 25 ust. 3 Konstytucji RP; 2. art. 1, art. 5 i art. 27 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską podpisanego 28 lipca 1993 r.; 3. art. 2 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej; 4. art. 9 ust. 2 pkt 2, art. 10 ust. 1, art. 11 ust. 1 i 2, art. 19 ust. 2 pkt 1, 4, art. 32 ust. 2 pkt 8 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania; 5. art. 6, art. 7, art. 19, art. 77, art. 107 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu skargi Proboszcz podniósł, że organ nie wskazał dlaczego odmówił wiarygodności i mocy dowodowej wyjaśnieniom Proboszcza Parafii w zakresie obowiązywanie procedur. Nie wskazał też podstawy prawnej, z przytoczeniem przepisów prawa, które dają GIODO uprawnienie do określania, kto należy do Kościoła Katolickiego. Skarżący zarzucił, że GIODO ingerując w wewnętrzne sprawy Kościoła, wykroczył poza zakres swoich kompetencji. Zdaniem skarżącego wszystkie aspekty przynależności do Kościoła Rzymskokatolickiego, w tym związane z wstąpieniem i wystąpieniem z niego, zawsze pozostają "sprawą wewnętrzną" danej osoby i Kościoła jako wspólnoty wierzących. Określenie przesłanek nabycia przynależności osoby (wiernego) do Kościoła, faktycznych i prawnych skutków tego faktu oraz utraty przynależności ("wystąpienia" w różnych postaciach, normowanych przez prawo kanoniczne) pozostaje wewnętrzną sprawą Kościoła, wolną od reglamentacji prawnej ze strony państwa. Wniosek ten potwierdzają pośrednio także przepisy ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania. Brak uwzględnienia przez organ faktu wskazania przez Proboszcza Parafii wnioskodawczyni procedury wystąpienia z Kościoła Katolickiego oraz przyjęcie, że pismo wnioskodawczyni z dnia [...] lipca 2014 r. stanowi skuteczny akt apostazji - jest zdaniem Proboszcza błędem co do ustaleń faktycznych popełnionym przez GIODO. Przyjęcie odmiennego stanowiska byłoby sprzeczne nie tylko z przepisami ustawowymi i konkordatowymi, ale i z unormowaniami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w której Kościołowi Katolickiego zagwarantowano autonomię i niezależność w sprawach należących do jego własnego zakresu oraz wyrażono zasadę demokratycznego państwa prawnego, której fundamentem jest zasada legalizmu. W odpowiedzi na skargę GIODO wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Zasada legalizmu znajduje również swój wyraz wprost w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., stanowiąc w art. 6, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Przepisy procedury administracyjnej, którą i organ ochrony danych osobowych stosuje, normują postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Obowiązek działania na podstawie prawa nie może być jednak rozumiany jako uprawnienie organu władzy publicznej do ingerowania w stosunki między Rzecząpospolitą Polską a Kościołem Katolickim. Te bowiem określają umowa międzynarodowa zawarta ze Stolicą Apostolską i ustawy (art. 25 ust. 4 Konstytucji RP). Rzeczpospolita Polska przestrzega zaś wiążącego ją prawa międzynarodowego (art. 9 Konstytucji RP). Samo istnienie podstawy prawnej do działania GIODO w postaci wydawania decyzji administracyjnych w sprawach przetwarzania danych osobowych (art. 12 pkt 2, art. 18 u.o.d.o.) nie jest równoznaczne z istnieniem podstawy prawnej do ingerencji tego organu władzy publicznej w kwestię przynależności danej osoby do Kościoła Katolickiego. Stosunki między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane, zgodnie z art. 25 ust. 3 Konstytucji RP, na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, jak również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego. GIODO wkraczając w istocie – poprzez nakaz dokonania przez Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej w księdze chrztu określonej treści adnotacji – naruszył autonomię Kościoła. Organ władzy publicznej wkroczył bowiem w materię kształtowaną umową międzynarodową i ustawami, do których Konstytucja odwołuje się w art. 25 ust. 4. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 9 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 2095/14, zgodnie z którym Państwo nie może ingerować w sferę przynależności do kościoła lub związku wyznaniowego (orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, GIODO nakazując decyzją administracyjną Proboszczowi Parafii Rzymskokatolickiej naniesienie – w stanie faktycznym niniejszej sprawy – w księdze chrztu określonej treści adnotacji dotyczącej wnioskodawczyni przekroczył swoje kompetencje jako organ władzy publicznej, czym naruszył nie tylko przepis art. 7 Konstytucji RP. Organ naruszył nadto przepis art. 18 ust. 1 pkt 2 u.o.d.o. w zw. z art. 35 ust. 1 u.o.d.o. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę nie podziela tym samym poglądów wyrażonych w powołanych przez organ w decyzji wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zakresie dopuszczalności oceny przez organ władzy publicznej skuteczności oświadczenia danej osoby w kwestii przynależności do Kościoła Katolickiego (wyrok NSA z dnia 18 października 2013 r. sygn. akt I OSK 129/13, wyrok NSA z dnia 18 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1487/12, wyrok NSA z dnia 24 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1828/12). Z decyzji jednoznacznie wynika, że organ władzy państwowej podjął się – wbrew odmiennemu twierdzeniu wyrażonemu w decyzji – decydowania o przynależności określonej osoby do danego Kościoła, w tym przypadku Kościoła Katolickiego, co stanowi niedopuszczalne przekroczenie granic wykonywania władzy publicznej w sferze, która zastrzeżona jest Kościołowi Katolickiemu. Zasadę autonomii i niezależności w odniesieniu do Kościoła Katolickiego wyrażają postanowienia art. 1 i art. 5 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską podpisanego w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318) oraz przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1169), a szczególnie jej art. 2 stanowiący, iż Kościół rządzi się w swych sprawach własnym prawem, swobodnie wykonuje władzę duchowną i jurysdykcyjną oraz zarządza swoimi sprawami. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1182 ze zm.) stanowi akt prawny, o którym mowa w art. 51 ust. 5 Konstytucji RP. Określa zasady i tryb gromadzenia oraz udostępniania informacji. Akt ten stanowi instrument służący ochronie prawa do prywatności. Postanowienia Konstytucji RP zawarte w art. 51 adresowane są głównie do organów państwa (w ust. 2 jest mowa o władzy publicznej), co oczywiście nie oznacza, że podmioty niepubliczne nie podlegają ograniczeniom narzuconym przez art. 51 Konstytucji RP (v. B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Komentarz, Warszawa, 2009, str. 261). Zdaniem Sądu, nie oznacza to jednak równocześnie dowolności w zakresie stosowania przepisów u.o.d.o. do Kościoła Katolickiego, który posiada uregulowane umową międzynarodową stosunki z Rzecząpospolitą Polską. Zgodnie z art. 1 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską podpisanego w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318), Rzeczpospolita Polska i Stolica Apostolska potwierdzają, że Państwo i Kościół Katolicki są – każde w swej dziedzinie – niezależne i autonomiczne oraz zobowiązują się do pełnego poszanowania tej zasady we wzajemnych stosunkach i we współdziałaniu dla rozwoju człowieka i dobra wspólnego. Stosownie zaś do art. 5 powołanej umowy międzynarodowej, przestrzegając prawa do wolności religijnej, Państwo zapewnia Kościołowi Katolickiemu, bez względu na obrządek, swobodne i publiczne pełnienie jego misji, łącznie z wykonywaniem jurysdykcji oraz zarządzaniem i administrowaniem jego sprawami na podstawie prawa kanonicznego. Powyższe wyłącza w ocenie Sądu możliwość decydowania przez organ władzy publicznej o przynależności danej osoby do Kościoła Katolickiego, tym bardziej, że zgodnie z art. 4 ustawy o ochronie danych osobowych, przepisów tego aktu prawnego nie stosuje się, jeżeli umowa międzynarodowa, której stroną jest Rzeczpospolita Polska, stanowi inaczej. Choć w umowie międzynarodowej zawartej między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską nie ma wprost zapisu o wyłączeniu stosowania jej przepisów w zakresie przetwarzania danych osobowych członków Kościoła Katolickiego (zapisu takiego zresztą być nie mogło, albowiem u.o.d.o. stanowi akt prawny uchwalony 29 sierpnia 1997 r.), nie budzi w ocenie Sądu wątpliwości – wobec treści powołanych przepisów umowy międzynarodowej – że art. 4 u.o.d.o. wyłącza możliwość nakazania przez organ władzy państwowej, tj. GIODO – w stanie faktycznym tej sprawy – wprowadzenia określonej (wskazanej przez ten organ) treści zapisów w księdze chrztu. W sytuacji, gdy Proboszcz Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] w [...] utrzymuje, że odstąpienie wnioskodawczyni od Kościoła Katolickiego było bezskuteczne wobec niezachowania warunków formalnych przewidzianych dla dokonania tej czynności, to brak było podstaw do wyrażenia odmiennego stanowiska w tym zakresie przez władzę państwową. Brak było tym samym podstaw do nakazania Proboszczowi uwzględnienia poglądu władzy publicznej w tej sferze poprzez wydanie decyzji, na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 2 u.o.d.o., mimo że art. 43 ust. 2 w zw. z art. 43 ust. 1 pkt 3 u.o.d.o., wyłącza uprawnienia GIODO, o których mowa w art. 12 pkt 2 i m.in. art. 18 u.o.d.o. w odniesieniu do zbiorów dotyczących osób należących do kościoła lub innego związku wyznaniowego, o uregulowanej sytuacji prawnej, przetwarzanych na potrzeby tego kościoła lub związku wyznaniowego, co stanowi niejako uwzględnienie zapisów umowy międzynarodowej zawartej między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską. Proboszcz Parafii Rzymskokatolickiej wskazał w niniejszej sprawie na reguły określające sposób skutecznego wystąpienia z Kościoła. Nie jest rolą organu władzy państwowej pośredniczenie w tym zakresie pomiędzy członkiem Kościoła Katolickiego i Kościołem Katolickim. W sprawie niniejszej – w jej stanie faktycznym – nie można mówić o jakimkolwiek naruszeniu przepisów ustawy o ochronie danych osobowych osoby wnioskującej do GIODO, które to naruszenie umożliwiałoby interwencję władzy państwowej w sposób ujęty w decyzji organu z dnia [...] grudnia 2014 r. Takiego naruszenia przepisów ustawy o ochronie danych osobowych przez Proboszcza Parafii GIODO nie wykazał. Organ powołał się jedynie na przepis art. 35 ust. 1 u.o.d.o., który stanowi, że w razie wykazania przez osobę, której dane osobowe dotyczą, że są one niekompletne, nieaktualne, nieprawdziwe lub zostały zebrane z naruszeniem ustawy albo są zbędne do realizacji celu, dla którego zostały zebrane, administrator danych jest obowiązany, bez zbędnej zwłoki, do uzupełnienia, uaktualnienia, sprostowania danych, czasowego lub stałego wstrzymania przetwarzania kwestionowanych danych lub ich usunięcia ze zbioru, chyba że dotyczy to danych osobowych, w odniesieniu do których tryb ich uzupełnienia, uaktualnienia lub sprostowania określają odrębne ustawy. Twierdzenie GIODO zawarte w zaskarżonej decyzji, że wnioskodawczyni wyraziła dostatecznie jasno swoją wolę co do dalszej przynależności do Kościoła, na czym GIODO oparł decyzję, nie jest równoznaczne z wykazaniem przez organ naruszenia przez Proboszcza jakiegokolwiek przepisu u.o.d.o., co jest niezbędne dla zastosowania art. 35 ust. 1 u.o.d.o. Ponownie rozpoznając sprawę, GIODO uwzględni rozważania Sądu przedstawione na gruncie stanu faktycznego niniejszej sprawy, w tym w szczególności weźmie pod uwagę, że Państwo nie może ingerować w sferę przynależności danej osoby do kościoła lub związku wyznaniowego, co w sprawie tej miało miejsce. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w punkcie 1 wyroku. W punkcie 2 wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy.