II SA/Wa 1340/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk, Sędziowie WSA Janusz Walawski, Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Agnieszka Bieniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2009 r. sprawy ze skargi H. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanym dalej k.p.a., po rozpoznaniu wniosku H. Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] maja 2009 r., nr [...], odmawiającą przyznania wnioskodawcy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące warunki: ─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ─ nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, ─ nie może podjąć pracy ze względu na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy, ─ nie ma niezbędnych środków utrzymania. Powyższe oznacza, że brak jednego z wyżej wymienionych warunków powoduje niemożność przyznania takiego świadczenia. Organ stwierdził, iż renta z tytułu niezdolności do pracy nie może być zainteresowanemu przyznana, gdyż orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lutego 2009 r. został on uznany za częściowo niezdolnego do pracy do [...] grudnia 2010 r., a zatem nie spełnia on wymogu całkowitej niezdolności do pracy, o którym mowa w art. 83 ww. ustawy, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Prezes ZUS wyjaśnił również, iż w myśl art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty jej powstania, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie zaś z art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej. Wobec powyższego orzeczenie lekarza orzecznika bądź komisji lekarskiej, jest dla organu rentowego, w tym dla Prezesa ZUS, wiążące, co oznacza, że przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Organ stwierdził w związku z tym, że w przypadku wnioskodawcy niemożność podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, nie wynika z całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, co eliminuje go z kręgu osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Prezes Zakładu wskazał dodatkowo, że wziął pod uwagę także trudną sytuację materialną zainteresowanego, lecz ta okoliczność nie może przesądzać o przyznaniu świadczenia, gdyż nie jest ono świadczeniem socjalnym przyznawanym według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie H. Z. wniósł o przyznanie renty w drodze wyjątku. Podniósł, że nie zdawał sobie sprawy z tego, iż częściowa niezdolność do pracy pozbawi go prawa do renty. W jego ocenie, skoro lekarz orzecznik uznał jego niezdolność do pracy, to świadczenie zostanie mu przyznane, w związku z tym, wycofał sprzeciw od orzeczenia. Skarżący stwierdził także, że z informacji lekarza orzecznika wynikało, że renta mu przysługuje. Zarzucił ponadto, iż komisje lekarskie, które orzekały w jego sprawie, nie brały pod uwagę wyników badań od lekarzy, u których się leczy. Nie uwzględniono również jego ponad trzydziestojednoletniego stażu pracy oraz faktu, że pracę stracił w wyniku wypadku przy pracy. Zwrócił też uwagę na pogarszający się stan zdrowia oraz ciężką sytuację rodzinną i materialną. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne oraz prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w ww. przepisie art. 83 ust. 1, z drugiej zaś przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stosownie do treści art.124 ww. ustawy. Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest zatem zobowiązany także do przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Winien też w sposób należyty i wyczerpujący informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie wyczerpująco zebrać, rozpatrzeć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W pierwszej kolejności podkreślić należy, na co trafnie zwrócił uwagę Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji, iż warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, jest spełnienie przez wnioskodawcę wszystkich zawartych w przepisie art. 83 ust. 1 omawianej ustawy przesłanek, a brak którejkolwiek z nich wyklucza wydanie pozytywnego dla zainteresowanego rozstrzygnięcia. Z analizy akt niniejszej sprawy wynika natomiast, że skarżący jednej z powyższych przesłanek nie spełnia, gdyż orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2009 r., podtrzymanym następnie orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS nr [...] z dnia [...] lutego 2009 r., został uznany jedynie za częściowo niezdolnego do pracy do dnia [...] grudnia 2010 r. Brak jest zatem podstaw do uznania, że nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy. Ponadto wiek skarżącego (56 lat) wskazuje, iż również ta okoliczność nie jest przeszkodą w kontynuowaniu zatrudnienia, albowiem niemożność jego podjęcia ze względu na wiek uznaje się za istniejącą tylko w przypadku osiągnięcia wieku emerytalnego, który dla mężczyzn, zgodnie z przepisem art. 10a powołanej ustawy, wynosi 65 lat. Z całą mocą należy w tej sytuacji podnieść, iż orzeczona u skarżącego częściowa niezdolność do pracy wyklucza możliwość przyznania świadczenia przewidzianego wyłącznie dla osób całkowicie niezdolnych do pracy, gdyż stosownie do treści art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, to właśnie orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej stanowi dla organu rentalnego – w tym przypadku Prezesa ZUS – podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczenia, do którego prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Oznacza to, że organ rozstrzygający sprawę w tym przedmiocie jest związany tym orzeczeniem i nie ma możliwości uznania, że pomimo orzeczenia częściowej niezdolności do pracy, skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy. Odnosząc się natomiast do kwestii długiego stażu ubezpieczeniowego skarżącego, należy stwierdzić, że jego długość nie ma w tym przypadku żadnego znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonej okazji. Podobnie też nieistotna jest w sprawie niekwestionowana przecież, trudna sytuacja materialna i życiowa H. Z. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.