II SA/Wa 1342/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Andrzej Kołodziej, asesor WSA Janusz Walawski, Protokolant Łukasz Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2006 r. sprawy ze skargi R. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku -oddala skargę- II SA/Wa 1342/06 UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2006 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) odmówił R. T. przyznania świadczenia w drodze wyjątku z uwagi na stan zdrowia. W uzasadnieniu decyzji podano między innymi, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazano ponadto, że w przypadku R. T., renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i do samodzielnej egzystencji w trybie wyjątku nie może być przyznana, ponieważ nie są spełnione warunki określone w art. 83 ustawy. Z akt rentowych wynika, że ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień [...] listopada 1996 r. Ze sprawy nie wynika, aby po tej dacie Pan T. nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, a zwłaszcza, gdy uwzględni się fakt, że wówczas nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Została ona stwierdzona dopiero orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2005 r. i R. T. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od [...] października 2004 r., tj. dopiero po upływie 7 lat, 11 miesięcy i 3 dni od ustania zatrudnienia. Wprawdzie na 57 lat życia ww. ma dość długi okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący 26 lat 1 miesiąc i 16 dni, to w ostatnim dziesięcioleciu poprzedzającym powstanie całkowitej niezdolności do pracy posiada okres ubezpieczenia wynoszący 1 rok 6 miesięcy i 15 dni. Ponadto organ wskazał, że fakt zarejestrowania w Urzędzie Pracy w charakterze osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, począwszy od [...] listopada 1996 r. nie może być uznany za szczególną okoliczność rozumieniu art. 83 ustawy, jak również świadome podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że brał pod uwagę trudne warunki materialne, ale nie stanowią one wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi wskazał, że jego sytuacja materialna jest wyjątkowo trudna, stan zdrowia się pogarsza, a ponadto spełnia wszystkie warunki będące podstawą do przyznania mu renty w drodze wyjątku. Podkreślił, że gdyby spełniał warunki do przyznania renty w trybie zwykłym, nie występowałby o przyznanie renty w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej , którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa . Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162 poz. 1118 ze zm). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Świadczenia z tego przepisu są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może je przyznać w drodze wyjątku", co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego: - po pierwsze - niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, - po drugie - ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, - po trzecie - osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić należy, że przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że Pan R. T. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji. Całkowita niezdolność do pracy powstała [...] października 2004 r. Udowodniony okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek wynosi 26 lat, 1 miesiąc i 16 dni, ale przerwa w zatrudnieniu do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy wynosi prawie 8 lat. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił, przy istnieniu pozostałych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, że brak jest szczególnych okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie przyjmuje się, że winny to być okoliczności od strony (ubezpieczonego) niezależne i niezawinione. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia winno wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania. Wprawdzie skarżący, jak wskazano wyżej, legitymuje się długim okresem ubezpieczenia, to ośmioletniej przerwy w zatrudnieniu nie da się wyjaśnić żadnymi szczególnymi okolicznościami. Charakteru szczególnej okoliczności nie ma sama w sobie sytuacja na rynku pracy, a również zatrudnianie się bez ubezpieczenia, co czynił skarżący. Również sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie może być podstawą do przyznania tego świadczenia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.