II SA/Wa 1346/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.), Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski, Jacek Fronczyk, Protokolant Referent stażysta Aleksandra Olczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi W. W. oraz B. W. – przedstawicielki ustawowej małoletnich A., M., K. i P. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku B. W., działającej w imieniu małoletnich dzieci M., A., K., P. oraz syna W. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe jeżeli wnioskodawca łącznie spełni następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednej z nich powoduje nieprzyznanie świadczenia. Wyjaśnił, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą a następnie do świadczenia w drodze wyjątku przez wnioskodawcę. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że ojciec dzieci zmarły w wieku 40 lat, posiadał udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe, wynoszące 8 lat, 6 miesięcy i 17 dni. Ojciec dzieci ukończył 18 lat w sierpniu 1988 r., natomiast pierwszą pracę podjął dopiero w maju 1993 r. W latach 1996-2000 nie wykonywał żadnej pracy ani innej działalności objętej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Ponadto od zaprzestania wykonywania zatrudnienia z dniem [...] września 2006 r. do śmierci w dniu [...] września 2010 r. nie udowodniono żadnego okresu zatrudnienia ojca dzieci popartego opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Dalej Prezes ZUS podkreślił, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód do wykonywania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, ponieważ w wymienionym okresie ojciec dzieci nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały obiektywne przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy B. W., działająca w imieniu małoletnich dzieci, nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i podkreśliła, że nikt sobie losu nie wybiera. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję dnia [...] kwietnia 2012 r. W uzasadnieniu wskazał, że z dokumentacji zawartej w aktach sprawy wynika, iż ojciec dzieci D. W. pierwsze zatrudnienie podjął dopiero z dniem [...] stycznia 1994 r., tj. w wieku 23 lat. W okresach od [...] maja 1996 r. do [...] stycznia 2000 r., od [...] października 2006 r. do śmierci w dniu [...] września 2010 r. nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. W powyższych okresach nie była wobec ojca dzieci orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie były szczególne okoliczności spowodowane stanem zdrowia. Organ podkreślił również, że wnioskująca nie przedstawiła żadnych dowodów na okoliczność wykonywania pracy na terenie [...] i związanym z tym ubezpieczeniem, co uniemożliwiło organowi przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego na tę okoliczność. Dodał, że trudno dać wiarę, iż ojciec dzieci przez wiele lat pracował na terenie [...] i nie zdawał sobie sprawy, że nie były za niego opłacane składki. Natomiast świadome podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za okoliczność, która mogła być potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe. Dalej organ wskazał, że trudne warunki materialne były brane pod uwagę, ale nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której B. W. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniosła, że organ zgromadził niepełny stan faktyczny, nie uwzględnił okoliczności, że zmarły pracował na terenie [...]. W ocenie skarżącej, decyzja odbiega od utrwalonego orzecznictwa i narusza zasady postępowania administracyjnego. Ponadto podkreśliła swoją bardzo trudną sytuację materialną i życiową. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 153, poz. 1227 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że w stosunku do ojca dzieci nigdy nie została orzeczona niezdolność do pracy. Ojciec dzieci zmarł w wieku 40 lat. Nie pracował i nie podlegał ubezpieczeniu w latach 1988-1993, 1996-2000 i 2006-2010, tj. do dnia zgonu nie wykonywał żadnej działalności połączonej z ubezpieczeniem, chociaż wówczas był osobą zdolną do pracy, nigdy nie została orzeczona wobec niego niezdolność do pracy. Fakt, że w okresie przed zgonem pracował za granicą bez zgłoszenia do ubezpieczenia w Polsce, ani też w kraju gdzie świadczył pracę nie ma charakteru okoliczności szczególnej. Wobec tego, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów, na okoliczność pracy na terenie [...], organ nie miał możliwości przeprowadzenia postępowania w tym zakresie. Podkreślić należy, że aby zatrudnienie za granicą mogło być zaliczone do okresów składkowych, musiałoby być związane z opłacaniem składek, nie mogłaby być to "praca wykonywana na czarno". Organ podkreślił, że nie kwestionuje ciężkiej choroby ojca dzieci, która w konsekwencji doprowadziła do jego zgonu i należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że przed tym okresem przez długie lata pozostawał on poza ubezpieczeniem i nie było to niczym uzasadnione. Słusznie organ podkreślił, iż niepełnoletnie dzieci spełniają trzy z pierwszych warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. Są pozostałymi po ubezpieczonym członkami rodziny i ze względu na wiek nie mogą podjąć pracy oraz nie posiadają niezbędnych środków utrzymania. Nie został jednak spełniony czwarty konieczny warunek do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, a mianowicie przesłanka szczególnych okoliczności określona w art. 83 cytowanej ustawy. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił przy istnieniu pozostałych przesłanek z art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, że brak jest szczególnych okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie przyjmuje się, że winny to być okoliczności od strony (ubezpieczonego) niezależne i niezawinione. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia winno wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania. W ocenie Sądu, brak jest usprawiedliwienia dla przerwy w ubezpieczeniu zmarłego ojca dzieci. Również sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nie może być podstawą do przyznania tego świadczenia. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.