II SA/Wa 1347/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2011 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie przyznania renty specjalnej 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata P. S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) złotych stanowiącą 23 % podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Decyzją z [...] kwietnia 2011 r. Prezes Rady Ministrów, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję z [...] lutego 2011 r. umarzającą postępowanie w sprawie z wniosku T. R. (dalej jako skarżąca) o przyznanie renty specjalnej. Do wydania powyższych decyzji doszło w następujących okolicznościach sprawy. Wnioskiem z 20 stycznia 2011 r. T. R. zwróciła się do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie renty w trybie art. 82 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, uzasadniając go trudną sytuacją bytową, finansowo-materialną, złym stanem zdrowia i tragicznym zgonem swojego męża na skutek działań MO i ZOMO w stanie wojennym. Decyzją z [...] lutego 2011 r. Prezes Rady Ministrów umorzył postępowanie wszczęte powyższym wnioskiem. W uzasadnieniu decyzji podał, że decyzją ostateczną Prezesa Rady Ministrów z [...] lutego 2008 r. została utrzymana w mocy decyzja z [...] października 2007 r. odmawiająca przyznania skarżącej świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 ww. ustawy. Jednocześnie zwrócił uwagę, że skarżąca we wniosku z 20 stycznia 2011 r. nie wskazała, ani nie udokumentowała nowych, istotnych okoliczności sprawy. Z tego też powodu organ uznał, że zachodzi tożsamość pomiędzy sprawą zakończoną decyzją ostateczną i sprawą rozpatrywaną. Obie sprawy dotyczą bowiem tego samego podmiotu oraz przedmiotu i oparte są na tej samej podstawie prawnej i podstawie faktycznej oraz tożsamych żądaniach strony. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie zachodzi przypadek bezprzedmiotowości postępowania. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca powtórnie przedstawiła swoją sytuację bytową, zdrowotną, w tym niezdolność do pracy oraz wybitne zasługi męża i jego śmierć w wyniku działań Milicji Obywatelskiej i wnosiła o przyznanie jej renty w trybie wskazanego przepisu. Podaną na wstępie decyzją Prezes Rady Ministrów utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, tak jak wcześniej uznając, że skarżąca nie wskazała nowych, istotnych okoliczności sprawy, istniejących w dniu wydania decyzji z [...] lutego 2008 r., a nieznanych organowi, nadto nie wskazała i nie udokumentowała istotnych okoliczności wymagających wyjaśnienia. Organ uznał, że opinia Zarządu Regionu [...] NSZZ "Solidarność" nie została poparta żadnymi dowodami wskazującymi na istnienie przesłanek mogących uzasadniać przyznanie świadczenia specjalnego. W tych okolicznościach organ przyjął, że zachodzi tożsamość spraw, a w konsekwencji przypadek bezprzedmiotowości postępowania. W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca kolejny raz podała okoliczności faktyczne dotyczące jej stanu zdrowia i sytuacji finansowej, wyrażając przekonanie, że spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanej renty. W odpowiedzi na skargę organ, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko. W piśmie procesowym z 20 września 2011 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Rady Ministrów z [...] kwietnia 2011 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji z [...] lutego 2011 r. oraz o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania. W piśmie tym podkreślono, że po zakończeniu "pierwszego" postępowania decyzją z [...] lutego 2008 r. zaszły nowe okoliczności dotyczące stanu zdrowia i sytuacji zarobkowej i osobistej skarżącej oraz pojawiły się nowe okoliczności dotyczące tragicznie zmarłego męża skarżącej, których organ nie wziął pod uwagę, wydając zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy te sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem. W związku z powyższym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania w sposób określony w art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłaszanych przez stronę żądaniach, nie ocenia też decyzji organu pod kątem jej słuszności czy celowości, a jedynie bada, czy organy administracji, orzekając w sprawie, nie naruszyły prawa w sposób, o którym mowa w art. 145 p.p.s.a., w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka na podstawie akt sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W przedmiotowej sprawie organ umorzył postępowanie, uznając, że jest ono bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce wówczas, gdy brak jest z jakiejkolwiek przyczyny podstaw procesowych do rozpoznania sprawy w drodze postępowania administracyjnego, to jest gdy zachodzi brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkiem czego nie jest możliwe załatwienie sprawy poprzez rozstrzygnięcie co do istoty – pozytywne czy też negatywne. Bezprzedmiotowość postępowania może zatem wynikać z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych, np. przestało obowiązywać prawo będące podstawą orzekania w danej sprawie albo przestał istnieć podmiot, którego praw i obowiązków postępowanie dotyczy. Do przyczyn przedmiotowych należy również sytuacja, w której dana sprawa została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną, albowiem dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca sprawę w sposób ostateczny, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii staje się niedopuszczalne i to niezależnie od prawidłowości tejże decyzji. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i w decyzji z [...] lutego 2008 r. występują te same podmioty, tj. T. R. i Prezes Rady Ministrów. W obu sprawach występuje ten sam przedmiot postępowania, jak i stan prawny, jakim jest przyznanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, w oparciu o art. 82 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), emerytury lub renty. Powyższe okoliczności nie są sporne między stronami. Sporne jest natomiast, czy w obu sprawach zachodzi tożsamość stanu faktycznego. W doktrynie podkreśla się, że stan faktyczny sprawy musi być brany pod uwagę w ocenie, czy ma miejsce tożsamość sprawy tylko w odniesieniu do faktów prawotwórczych. Nie wydaje się ani możliwe, ani potrzebne oczekiwanie, iż stan faktyczny będzie trwał długi czas niejako zamrożony we wszystkich jego elementach i szczegółach. Elementy prawnie obojętne, niewpływające w niczym na załatwienie sprawy, powinny być pominięte w ocenie tożsamości sprawy (tak J. Borkowski /w:/ B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004). Dla ustalenia, jakie fakty prawotwórcze mają znaczenie w rozpoznawanej sprawie, istotne jest określenie celu przepisu art. 82 ust. 1 ww. ustawy. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że celem regulacji zawartej w tym przepisie jest uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności lub dotkniętych szczególnymi zdarzeniami losowymi, nie zaś pomoc osobom, które ze względu na stan zdrowia znajdują się w niezwykle trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Podkreśla się również, że świadczenie określone w powyższym przepisie nie ma charakteru socjalnego. Oznacza to, że sytuacja bytowa spowodowana stanem zdrowia, czy też zdarzeniem losowym, nie daje podstaw do domagania się przyznania emerytury lub renty na podstawie wymienionego przepisu. Takie zrozumienie podanego przepisu zostało zastosowane w ostatecznej decyzji Prezesa Rady Ministrów z [...] lutego 2008 r. Organ przyjął wówczas, że świadczenie specjalne może być przyznane osobie niezdolnej do pracy z uwagi na wiek lub stan zdrowia, znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być m.in. wybitne zasługi wnioskodawcy w jakiejś dziedzinie albo szczególne zdarzenia losowe. Mając powyższe na uwadze organ dokonał oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i uznał, że nie występują w niej okoliczności wskazujące na szczególny charakter sprawy. Nie zostało bowiem wykazane, aby mąż skarżącej posiadał znaczące dokonania w działalności na rzecz NSZZ "Solidarność" lub w działalności opozycyjnej ani też, aby obecna sytuacja bytowa skarżącej wynikała z nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Dokumenty nie potwierdzają, aby zgon męża skarżącej spowodowany był pobiciem w trakcie zatrzymania przez funkcjonariuszy MO w 1982 r. Organ uznał, że fakt, iż skarżąca po śmierci męża samotnie wychowywała dzieci oraz że obecnie znajduje się w trudnej sytuacji bytowej nie stanowi szczególnej okoliczności w rozumieniu art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ustalenia i konkluzje zawarte w ostatecznej decyzji Prezesa RM z [...] lutego 2008 r. jednoznacznie wskazują, że w rozpoznawanej sprawie okolicznością szczególną, o której mowa w ww. przepisie miała być opozycyjna działalność męża skarżącej, jego śmierć będąca następstwem pobicia przez funkcjonariuszy MO, konsekwencją czego była trudna sytuacja życiowa i materialna rodziny. Organ uznał, że okoliczności te nie zostały wykazane. Stwierdzić zatem należy, że w przedmiotowej sprawie prawotwórcze znaczenie mają fakty związane z działalnością opozycyjna męża skarżącej i okoliczności jego śmierci. Składając ponownie wniosek o przyznanie renty specjalnej skarżąca nie podała nowych faktów dla wykazania istnienia szczególnie uzasadnionego przypadku, nie przedstawiła też dowodu dla udokumentowania faktów powołanych we wcześniejszym postępowaniu. Z opinii Zarządu Regionu [...] NSZZ "Solidarność", niepopartej żadnymi dowodami, nie wynika działalność opozycyjna męża skarżącej w takim znaczeniu, jaki jest wymagany przez organ dla uzasadnienia szczególnego przypadku. W decyzji z [...] utego 2008 r. organ przyjął bowiem, że winny to być znaczące dokonania w działalności na rzecz NSZZ "Solidarność" lub w działalności opozycyjnej. Uznać zatem należy, że organ prawidłowo przyjął, że w sprawie nie nastąpiła zmiana stanu faktycznego sprawy. Okoliczności związane ze stanem zdrowia skarżącej mają bowiem w realiach rozpoznawanej sprawy znaczenie drugorzędne. Tak więc zmiana (pogorszenie) kondycji fizycznej skarżącej pozostaje bez wpływu na załatwienie sprawy, a zatem powinna być pominięta w ocenie tożsamości sprawy. Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd uznał, iż ocena organu o tożsamości rozpoznawanej sprawy ze sprawą zakończoną ostateczną decyzją Prezesa Rady Ministrów z [...] lutego 2008 r. jest prawidłowa. Oznacza to, że organ zasadnie umorzył postępowanie w sprawie. Dlatego też Sąd, na zasadzie art. 151 p.p.s.a., uznając zarzuty skargi za bezzasadne, skargę tę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd orzekł na mocy art. 250 p.p.s.a. oraz § 19 i § 20 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348).