II SA/Wa 136/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Anna Mierzejewska (spr.), Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi M. G. działającej w imieniu i na rzecz małoletnich J., M., M. i G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] września 2008 r. o numerze [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] września 2008 r. nr [...], którą to decyzją, wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004r. Nr 39, poz. 353 z późń. zm.) odmówił M. G., działającej w imieniu małoletnich dzieci J., M., M. i G., przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ podał, że w okresie od [...] listopada 1991 r. do [...] kwietnia 1995 r. oraz od [...] maja 1995 r. do [...] czerwca 2002 r. nie został udokumentowany jakikolwiek okres zatrudnienia, za który opłacano składki na ubezpieczenie społeczne. We wskazanych okresach w/w. był osobą zdolną do zatrudnienia i w takim przypadku nie można uznać, że niewykonywanie zatrudnienia w powyższych okresach nastąpiło na skutek okoliczności niezależnych od woli ubezpieczonego. Udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy ojca dzieci w wysokości 5 lat, 2 miesiące i 11 dni jest nieadekwatny do wieku ojca dzieci, wynoszącego na datę zgonu 36 lat. W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącej nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z wnioskiem o jej uchylenie. Skarżąca zakwestionował ustalenia organu, że w jej sytuacji rodzinnej nie zaistniały szczególne okoliczności, o których mowa w przepisie stanowiącym podstawę prawną rozstrzygnięcia. Podkreśliła, że powołany w decyzji przepis nie uzależnia w żaden sposób przyznania prawa do tego świadczenia od stażu ubezpieczeniowego ani długości przerw w zatrudnieniu. Wskazała, że za okoliczność szczególną uważa się zdarzenie lub stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby, z powodu których dana osoba nie ma możliwości pozostawania w zatrudnieniu, nawet przy dołożeniu przez daną osobę największego wysiłku. Ojciec dzieci zmarł nagle i w dacie śmierci pozostawał w ubezpieczeniu. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późń. zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późń. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z póź. zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Podkreślić należy, że przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy są jedynymi kryteriami ustawowymi, od spełnienia których uzależniona jest możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Każde inne warunki stawiane osobie czyniącej starania o świadczenie w omawianym trybie, uznać należy za kryteria pozaustawowe, a zatem pozaprawne. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w przepisie zostały należycie zbadane, ale niewłaściwie ocenione. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późń. zm). Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 kpa – poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 kpa, spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa – oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku, Prezes ZUS nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów. Podstawą uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że w okresie od [...] listopada 1991 r. do [...] kwietnia 1995 r. oraz od [...] maja 1995 r. do [...] czerwca 2002 r. nie został udokumentowany jakikolwiek okres zatrudnienia, za który opłacano składki na ubezpieczenie społeczne, a we wskazanych okresach zmarły ojciec dzieci był osobą zdolną do zatrudnienia i w takim przypadku nie można uznać, że niewykonywanie zatrudnienia w powyższych okresach nastąpiło na skutek okoliczności niezależnych od woli ubezpieczonego. Udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy ojca dzieci w wysokości 5 lat 2 miesiące i 11 dni jest nieadekwatny do wieku ojca dzieci, wynoszącego na datę zgonu 36 lat. W tym miejscu należy podkreślić że artykuł 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego i dlatego ta okoliczność nie mogła mieć w sprawie decydującego znaczenia. W ocenie Sądu zmarły ojciec dzieci przejawiał aktywność zawodową. W niniejszej sprawie nie został wzięty pod uwagę fakt, że zgon nastąpił podczas ubezpieczenia i gdyby nie ta śmierć, ojciec dzieci mógłby osiągnąć wymagany okres do przyznania ubezpieczenia w trybie zwykłym. Zdaniem Sądu, zachodzą właśnie szczególne okoliczności, które spowodowały, że nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania prawa do renty na ogólnych zasadach. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", które spowodowałyby, że określony podmiot nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty. W orzecznictwie przyjmuje się, że te "szczególne okoliczności" to zdarzenia o charakterze obiektywnym, wykluczającym możliwość pozostawania w zatrudnieniu nawet przy dołożeniu przez osobę zainteresowaną "największego wysiłku". Tak więc organ dokonał niewłaściwej oceny, że przytoczone wyżej fakty nie stanowią zbiegu szczególnych okoliczności uniemożliwiających uzyskanie uprawnień do renty na zasadach ogólnych. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji. W oparciu o art. 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.