II SA/Wa 136/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Ewa Pisula-Dąbrowska, Protokolant Referent stażysta Małgorzata Ciach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2014 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2013 r., odmawiającą przyznania D. J. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe, jeśli wnioskodawca spełnia następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia. W trakcie postępowania stwierdzono, że wnioskodawczyni została uznana orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2013 r. za całkowicie niezdolną do pracy od dnia [...] lutego 2011 r. do [...] lipca 2016 r. oraz częściowo niezdolną do pracy od [...] sierpnia 2007 r. do [...] lutego 2011. Zatem na 44 lata życia, tj. na dzień postania całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawczyni udokumentowała 14 lat, 11 miesięcy, 23 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję D. J. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu. Wskazała, że w jej ocenie spełnia wszystkie warunki do przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpatrywana pod tym względem skarga, zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych powodów, niż wskazane w skardze. Pozawala na to art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zgodnie z którym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z cytowanego powyżej przepisu wynika, że świadczenia te mają wyjątkowy charakter ponieważ są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wyjątkowość ich wynika także z tego powodu, że są przyznawane podmiotom, które wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym. Zatem organ rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku w pierwszej kolejności bada, czy wnioskodawca nie spełnia warunków do przyznania mu świadczenia w trybie zwykłym. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie z akt administracyjnych wynika, że skarżąca wraz z odwołaniem od decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2013 r. złożyła nowe zaświadczenie lekarskie, z którego wynikało, że leczyła się w 1996 r. Na tej podstawie lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] października 2013 r. ustalił, że skarżąca jest całkowicie niezdolna do pracy od dnia [...] lutego 2011 r. do [...] lipca 2016 r. oraz częściowo niezdolna do pracy od [...] sierpnia 2007 r. do [...] lutego 2011 r. W związku z powyższym Oddział ZUS w L. ponownie zbadał uprawnienia skarżącej do renty z tytułu niezdolności do pracy i wydał w dniu [...] października 2013 r. decyzję odmowną. Następnie w dniu [...] listopada 2013 r. skarżąca złożyła, zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji z dnia [...] października 2013 r., odwołanie do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L. Zaś z nadesłanych przez organ na żądanie Sądu dokumentów wynika, że termin rozprawy dotyczący powyższego odwołania został wyznaczony w Sądzie Okręgowym na dzień [...] kwietnia 2014 r. Z powyższego wynika zatem, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając decyzję z dnia [...] grudnia 2013 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2013 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku, nie uwzględnił faktu, iż w tym samym czasie nie zostało zakończone jeszcze postępowanie dotyczące przyznania skarżącej świadczenia w trybie zwykłym, co niewątpliwie miało wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy. Należy bowiem podkreślić, że skarżąca wraz z odwołaniem złożyła nowe dokumenty, na podstawie których orzekał lekarz orzecznik ZUS, a następnie została wydana decyzja z dnia [...] października 2013 r. Dokumenty te znajdowały się w aktach administracyjnych sprawy, a zatem były znane Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Stosownie do art. 124 cytowanej ustawy w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Powyższe oznacza, że Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), tj. podejmować wszelkie niezbędne kroki, zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchybił powyższym regułom. Dlatego też ponownie rozpoznając sprawę organ w pierwszej kolejności ustali, czy zostało zakończone postępowanie w sprawie przyznania skarżącej świadczenia w trybie zwykłym. Jeśli nie zostało zakończone - rozważy możliwość zastosowania instytucji uregulowanej w rozdziale 6 kodeksu postępowania administracyjnego. Jeśli zaś zostało zakończone - weźmie pod uwagę jego wynik w toczącym się w niniejszej sprawie postępowaniu. Dopiero bowiem po dokonaniu tych czynności, tj. ocenie czy skarżąca mieści się w katalogu osób, do których skierowane jest powyższe świadczenie, będzie można rozważyć, czy spełnia ona wskazane w art. 83 ust. 1 przesłanki do przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku, tj. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.