II SA/Wa 1361/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędziowie WSA Maria Werpachowska, Przemysław Szustakiewicz (spr.), Protokolant Monika Michnik-Misterek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] maja 2007 r. i odmówił przyznania M. S. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu do ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Prezesa ZUS M. S. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Skarżąca w chwili wydawania decyzji była osobą pełnoletnią, zdolną do podjęcia pracy. Organ podkreślił, że w przypadku świadczeń z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za wiek zdolny do podjęcia pracy uważa się ukończenie przez świadczeniobiorcę 18-go roku życia. Takie stanowisko znajduje też potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Ponadto Prezes ZUS stwierdził, że podnoszone przez odwołującą się trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż świadczenie to nie ma charakteru socjalnego. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. S., reprezentowanej przez matkę E. S., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła, że córka jest całkowicie niezdolna do pracy, gdyż na skutek podawania jej środków dopingujących podczas uprawiania sportu zachorowała na łysienie plackowate i inne dolegliwości, ponadto decyzje nie zostały rozpoznane przez Prezesa ZUS, ale dyrektora departamentu, który nie jest uprawniony do rozpoznawania tego typu spraw. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpatrywana pod tym względem skarga jest oczywiście niezasadna. Na wstępie należy wskazać, że podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki: – jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, – nie spełnia warunków ustawowych określonych w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wskutek szczególnych okoliczności, – nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy w związku ze złym stanem zdrowia lub wiek, – nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać czy decyzja nie nosi cech dowolności a więc, czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1 jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes ZUS przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. W uzasadnieniach decyzji powołano wszystkie okoliczności faktyczne w sprawie i na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Prezes ZUS odmówił skarżącej prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku. W ocenie Sądu decyzjom tym nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ bowiem prawidłowo ocenił przedstawiony w sprawie stan faktyczny, wskazujący, że M. S. nie może otrzymać świadczenia, niespełniona jest bowiem przesłanka całkowitej niezdolności do pracy skarżącej. Niezdolność ta musi być stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub też wynikać z wieku skarżącej. W toku postępowania administracyjnego skarżąca nie wskazywała na to, że nie może podjąć zatrudnienia ze względu na stan zdrowia. Zarówno we wniosku o przyznanie świadczenia z dnia 9 stycznia 2007 r., jak i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 12 czerwca 2006 r. skarżąca, jako argument do przyznania świadczenia, podnosi chęć kontynuowania nauki oraz fakt, iż poprzednio przyznano jej świadczenie w drodze wyjątku, które pobierała do chwili otrzymania renty z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego otrzymywanej w trybie zwykłym. Na etapie postępowania administracyjnego w żaden sposób nie jest podnoszony argument, że skarżąca jest osobą niezdolną do pracy ze względu na stan zdrowia. Argument ten pojawia się dopiera w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jednak nie może on być brany pod uwagę do oceny zapadłych decyzji administracyjnych, gdyż ocena postępowania administracyjnego dotyczy sytuacji na dzień wydania decyzji. Nadto, jak wynika z zaświadczeń znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy, M. S. podejmowała zatrudnienie, co wynika ze świadectwa pracy wystawionego przez SKOK – [...] Kasę Spółdzielczo-Kredytową w K. z dnia 13 lipca 2007 r. oraz umowy zlecenia zawartej miedzy skarżącą a FM G. P. z dnia 31 lipca 2007r. Skarżąca jest osobą pełnoletnią, tymczasem w sprawach o przyznanie świadczenia granicą, do której przyznaje się świadczenie jest 18 lat, a więc wiek, od którego wnioskodawca może podjąć pracę, nawet jeśli się uczy (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2002 r. sygn. akt II SA 2538/01 LEX 82806). Uznano tu, że ze względu na wyjątkowość świadczenia osoba pełnoletnia nie może mu podlegać nawet, jeśli się pobiera naukę, tym bardziej, że w Polsce obecnie istnieje wiele form umożliwienia kontynuowania nauki dla osób pracujących. Inaczej mówiąc przesłanką przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest niemożność podjęcia pracy ze względu na wiek, a nie naukę. Dotyczy to także studentów lub uczniów, którzy otrzymywali rentę rodzinną po zmarłym rodzicu do ukończenia 25-go roku życia ale nadal się uczą. Takim osobom również nie może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Podnoszony przez skarżąca argument, że decyzje podjęte w jej sprawie podjęła osoba nieuprawniona także nie może być wzięty pod uwagę, gdyż, jak wynika za akt sprawy, Dyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych ZUS działał z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatem miał legitymację do podjęcia rozstrzygnięcia. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.