II SA/Wa 1363/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Asesor WSA Andrzej Kołodziej, Asesor WSA, Joanna Kube, Protokolant Mateusz Woiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2005 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2005 r. 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2005 r., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] kwietnia 2005 r., odmawiającą przyznania A. G. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Ponadto organ wskazał, iż wnioskodawca zalega w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w łącznej kwocie 9.243,23 zł. Organ podniósł, iż świadome prowadzenie działalności gospodarczej bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne nie może zostać uznane za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego. Skargę na decyzję tę wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. G.. W skardze podniesiono, iż skarżący nie był w stanie opłacać składek na ubezpieczenie społeczne, gdyż prowadzona przez niego działalność gospodarcza przestała przynosić zyski. Skarżący wskazuje, że w 1997 r. zaprzestał prowadzenia tej działalności i podjął pracę w kopalni. Kłopoty ze zdrowiem spowodowały jednak, iż nie zdołał wypracować wymaganych pięciu lat w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, do których zabrakło jedynie 3 miesięcy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów należy stwierdzić, że zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kpa. Ma on zatem obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a w szczególności winien z urzędu określić, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego. Organ ma także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 kpa. Spoczywa na nim obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego, co wynika z przepisu art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku, Prezes ZUS nie oparł swojego rozstrzygnięcia na wyczerpujących dowodach, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów. Podstawą uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że wnioskodawca zalega w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżący legitymuje się łącznym okresem składkowym w wymiarze 28 lat 9 miesięcy i 26 dni. W chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy skarżący miał 49 lat. Działalność gospodarcza, w związku z którą powstało zadłużenie z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne prowadzona była w okresie do 1 marca 1991 r. do 30 stycznia 1996 r. Począwszy od 1 kwietnia 1997 r., skarżący podjął zatrudnienie, które kontynuował do chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy. Z akt administracyjnych sprawy wynika również, że skarżący udowodnił w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem niezdolności do pracy okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze 4 lat 8 miesięcy i 2 dni. W ocenie Sądu, fakt podjęcia przez skarżącego w kwietniu 1997 r., po zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, zatrudnienia i kontynuowanie tego zatrudnienia, pomimo postępującej choroby, aż do chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy - w sytuacji, gdy skarżący nie nabył prawa do renty ustawowej z powodu legitymowania się okresem 4 lat 8 miesięcy i 2 dni, zamiast wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, należy uważać za szczególną okoliczność, o której mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jedynie bowiem powstanie w listopadzie 2003 r. całkowitej niezdolności do pracy uniemożliwiło skarżącemu kontynuowanie zatrudnienia i spełnienie warunków wymaganych do nabycia świadczenia ustawowego. Podkreślić należy, iż wprawdzie decyzja o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku ma charakter uznaniowy, nie zwalnia to jednak organu administracji od obowiązku zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydanie decyzji o treści przekonywującej pod względem faktycznym i prawnym. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.