II SA/Wa 1367/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Sędziowie WSA Jacek Fronczyk (spr.), Sławomir Fularski, Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z czynnej służby wojskowej pełnionej jako służba kandydacka oddala skargę. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] Rektor – [...] Szkoły [...], działając na podstawie art. 134 ust. 1 pkt 4 i ust. 4 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t. j.: Dz. U. z 2010 r. nr 90, poz. 593 ze zm.), art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164, poz. 1365 ze zm.), § 36 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 12 marca 2010 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. nr 61, poz. 382 ze zm.) oraz § 41 ust. 5, § 54 ust. 2 i 8 i § 55 Regulaminu Studiów [...], zwolnił [...] M. H. ze służby wojskowej pełnionej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego, wskutek niespełnienia wymogów określonych w ww. Regulaminie Studiów. Rozstrzygnięcie to zostało doręczone stronie w dniu [...] marca 2012 r. W odwołaniu do Ministra Obrony Narodowej od powyższej decyzji M. H. wskazał, że niezaliczenie przez niego dwóch przedmiotów w toku studiów było następstwem długotrwałych chorób oraz problemów osobistych. Wniósł o pozytywne rozpatrzenie jego sprawy oraz zobowiązał się do nadrobienia wszystkich zaległości w możliwie jak najszybszym terminie. Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] Minister Obrony Narodwej, stosując art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję i ustalił datę zwolnienia na dzień [...] czerwca 2012 r., nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, żołnierza pełniącego służbę kandydacką zwalnia się z tej służby wskutek niespełnienia wymogów określonych w regulaminie studiów lub nauki. W przypadku kandydatów na żołnierzy zawodowych, odbywających służbę kandydacką w [...] Szkole [...], jest to Regulamin Studiów [...], stanowiący załącznik do uchwały Senatu [...] Szkoły [...] z dnia [...] 2010 r. nr [...]. Zgodnie z § 55 ust. 2 pkt 1 tego Regulaminu, kandydat na żołnierza zawodowego jest zwalniany ze służby kandydackiej na własny wniosek oraz na wniosek Dziekana w przypadkach niespełnienia wymogów określonych w niniejszym Regulaminie, kwalifikujących do skreślenia z listy studentów Uczelni. Organ podał, że przepis ten, w zakresie przypadków kwalifikujących do skreślenia z listy studentów [...], odsyła do § 54 Regulaminu, który określa przypadki obligatoryjnego oraz fakultatywnego skreślenia z listy studentów Uczelni. Minister Obrony Narodowej podkreślił, że w niniejszej sprawie Dziekan Wydziału [...] – działając na podstawie § 55 ust. 2 pkt 1 Regulaminu [...] – wystąpił w dniu [...] marca 2012 r. do Rektora – [...] z wnioskiem o zwolnienie [...] M. H. ze służby kandydackiej w związku z niespełnieniem przez niego wymogów określonych w § 54 ust. 2 Regulaminu [...]. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu [...] grudnia 2011 r. M. H. wystąpił do Dziekana Wydziału [...] z prośbą o dokonanie wpisu warunkowego na [...] semestr studiów z powodu niezaliczenia egzaminów z [...] i [...]. W dniu [...] grudnia 2011 r. zainteresowany uzyskał zgodę Dziekana na zaliczenie wskazanych we wniosku przedmiotów w terminie do dnia [...] stycznia 2012 r. W dniu [...] stycznia 2012 r. M. H. zwrócił się do Dziekana o przedłużenie ww. terminu do dnia [...] lutego 2012 r., ponieważ na ten dzień ustalony został z wykładowcą termin wyjścia w teren. Dziekan ponownie przychylił się do prośby studenta. Pomimo uzyskanej zgody i ustalonego terminu przez wykładowcę, zainteresowany do zaliczenia przedmiotu nie przystąpił. W dniu [...] marca 2012 r. złożył natomiast do Dziekana Wydziału [...] kolejną prośbę o przedłużenie terminu wpisu warunkowego z [...], motywując to długotrwałą chorobą i problemami osobistymi. Dziekan po raz kolejny przychylił się do prośby studenta i wyznaczył mu termin zaliczenia egzaminu z [...] do dnia [...] marca 2012 r. W dniu [...] marca 2012 r. M. H. przystąpił do egzaminu z [...], otrzymując ocenę niedostateczną. Decyzją Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] ustalone zostały ostateczne terminy zaliczenia przedmiotu – [...]. W ustalonych w wymienionej decyzji terminach zainteresowany nie uzyskał zaliczenia z tego przedmiotu. Organ odwoławczy stwierdził również, że wprawdzie w zaskarżonej decyzji brak jest jednoznacznie określonej podstawy prawnej zwolnienia ze służby, bowiem Rektor – [...] nie sprecyzował, czy zwolnienie zachodzi z uwagi na brak postępów w nauce, czy też z uwagi na nieuzyskanie zaliczenia semestru w określonym terminie, niemniej jednak z całokształtu uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika wyraźnie, że obie, pochodzące z § 54 ust. 2 pkt 1 i 2 Regulaminu, podstawy prawne zwolnienia ze służby kandydackiej zbiegają się w przedmiotowej sprawie, bowiem M. H., pomimo dawanych mu wielokrotnie przez władze Uczelni kolejnych szans na zaliczenie zaległych egzaminów, możliwości tych nie wykorzystał, co świadczy niewątpliwie o braku jego postępów w nauce. Ponadto, zainteresowany nie tylko nie uzyskał zaliczenia semestru w określonym terminie, ale także nie wykorzystał dawanej mu szansy i nie zaliczył żadnego z zaległych przedmiotów w przedłużanych indywidualnie, dla jego potrzeb, terminach. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. H. wyraził niezadowolenie z zajętego przez organ stanowiska i wniósł o uchylenie powyższej decyzji Ministra Obrony Narodowej w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, wskazując, że z powodów rodzinnych, materialnych i zdrowotnych nie mógł zaliczyć zaległych przedmiotów, do czego także przyczyniły się organy Uczelni, poprzez niedopełnienie spoczywających na nich obowiązków w postaci stworzenia możliwości zdania w odpowiednim terminie egzaminu z [...], zważywszy na konieczność uzyskania właściwej formy i tężyzny fizycznej, oraz zorganizowania odpowiednich warunków do złożenia egzaminu z [...], biorąc pod uwagę, że jego zaliczenie odbywa się w terenie. Udzielając odpowiedzi na skargę, Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty, których użył w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z brzmieniem art. 134 ust. 1 pkt 4 i ust. 4 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t. j.: Dz. U. z 2010 r. nr 90, poz. 593 ze zm.), żołnierza pełniącego służbę kandydacką zwalnia się ze służby kandydackiej wskutek niespełnienia wymogów określonych w regulaminie studiów lub nauki. Zwolnienie ze służby kandydackiej następuje odpowiednio decyzją rektora – komendanta uczelni wojskowej, komendanta szkoły podoficerskiej lub komendanta ośrodka szkolenia. Przepis powyższy ustanawia obligatoryjną podstawę zwolnienia żołnierza pełniącego służbę kandydacką z tej służby, jeśli nie spełni on wymogów określonych w regulaminie studiów lub nauki. Jego treść wprowadza przesłankę, która wprawdzie nie precyzuje, o jakie wymogi określone w regulaminie studiów lub nauki chodzi, niemniej nie powinno budzić wątpliwości, że kryterium to należy interpretować szeroko, odnosząc je do wszystkich tych sytuacji, których skutkiem jest skreślenie z listy studentów, a które zostały doprecyzowane w regulaminie studiów lub nauki. W przypadku kandydatów na żołnierzy zawodowych, odbywających służbę kandydacką w [...] Szkole [...], jest to Regulamin Studiów [...], stanowiący załącznik do uchwały Senatu [...] Szkoły [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...]. Stosownie do § 55 ust. 2 pkt 1 tego Regulaminu, kandydat na żołnierza zawodowego jest zwalniany ze służby kandydackiej na własny wniosek oraz na wniosek Dziekana w przypadkach niespełnienia wymogów określonych w niniejszym Regulaminie, kwalifikujących do skreślenia z listy studentów Uczelni. Brzmienie tego paragrafu pozostaje w zgodzie z cyt. art. 134 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, bowiem jeśli student nie spełni wymogów określonych w regulaminie studiów lub nauki, które kwalifikują go do skreślenia z listy studentów – na wniosek Dziekana – dochodzi do jego zwolnienia ze służby kandydackiej. W zakresie przypadków kwalifikujących do skreślenia z listy studentów [...] zastosowanie ma § 54 Regulaminu, który określa przypadki obligatoryjnego oraz fakultatywnego skreślenia z listy studentów Uczelni. W § 54 ust. 1 określone zostały przypadki, w których student zostaje skreślony z listy studentów, natomiast w ustępie 2 tego paragrafu wskazano sytuacje, w których student może być skreślony z listy studentów Uczelni. W ustępie 1 wymienione zatem zostały obligatoryjne przesłanki skreślenia z listy studentów, zaś w ustępie 2 – fakultatywne. Niezależnie jednak od tego, czy w sprawie zajdą obligatoryjne czy fakultatywne przesłanki skreślenia z listy studentów Uczelni, jeśli Dziekan wystąpi o to z wnioskiem do Rektora, a ten podejmie decyzję w tej kwestii, wówczas wszczęta zostaje procedura zwolnienia kandydata na żołnierza ze służby kandydackiej, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Choć Rektor – [...] nie wskazał wprost, o którą z wymienionych w § 54 ust. 2 Regulaminu podstaw skreślenia skarżącego z listy studentów opiera swą decyzję, to jednak – jak trafnie wskazał Minister Obrony Narodowej – obie pochodzące z § 54 ust. 2 pkt 1 i 2 Regulaminu podstawy prawne zwolnienia ze służby kandydackiej zbiegają się w przedmiotowej sprawie. Zarówno bowiem brak postępów w nauce, jak i nieuzyskanie zaliczenia semestru w wymaganym terminie stwarza prawną możliwość skreślenia z listy studentów Uczelni, a tym samym wpływa – w przypadku skreślenia z listy studentów z tych powodów – na zastosowanie obligatoryjnej podstawy zwolnienia, wynikającej z art. 134 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, jako że dochodzi w tej sytuacji do niespełnienia wymogów określonych w Regulaminie Studiów, do których z pewnością zaliczyć należy czynienie postępów w nauce czy składanie egzaminów i zaliczanie semestrów. Trzeba przy tym dodać, że obie przesłanki, jakie zostały zawarte w § 54 ust. 2 pkt 1 i 2 Regulaminu Studiów [...] Szkoły [...], korespondują z treścią art. 190 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164, poz. 1365 ze zm.), w myśl którego kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce albo nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Podstawowym obowiązkiem studenta, określonym zarówno w przepisach ww. ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym (art. 189 ust. 1 pkt 2), jak i w Regulaminie Studiów [...] Szkoły [...], jest uczestniczenie w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z Regulaminem, a także składanie egzaminów, odbywanie praktyk i spełnianie innych wymogów przewidzianych w planie nauczania. W przypadku nieczynienia postępów w nauce i nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie, student może być skreślony z listy studentów (art. 190 ust. 2 pkt 1 i 2). Wprawdzie ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym pozostawia decyzję w tym zakresie do uznania organom uczelni, ale czyni to ze względu na zasadę autonomii uczelni i możliwość uwzględnienia różnych nadzwyczajnych okoliczności, uniemożliwiających studentowi wywiązanie się z jego podstawowych obowiązków z przyczyn od niego niezależnych. Jednakże istniejąca prawnie możliwość indywidualnego kształtowania sytuacji studenta nie powinna być powodem do jej nadużywania, zwłaszcza gdy znajdująca zastosowanie wobec kandydatów na żołnierzy zawodowych, studiujących w uczelniach wojskowych, wojskowa ustawa pragmatyczna wiąże skutek w postaci skreślenia z listy studentów z obowiązkiem zwolnienia danej osoby ze służby kandydackiej. Student – kandydat na żołnierza zawodowego powinien zatem stosować się do wytycznych organów uczelni wojskowej, a wobec udzielanych mu zgód na przedłużenie terminu złożenia egzaminów, celem zaliczenia semestru, winien dołożyć wszelkiej staranności, by tych terminów dochować, czego skarżący w niniejszej sprawie nie uczynił. Jak bowiem wynika ze sprawy, w dniu [...] grudnia 2011 r. M. H. wystąpił do Dziekana Wydziału [...] z prośbą o dokonanie wpisu warunkowego na [...] semestr studiów z powodu niezaliczenia egzaminów z [...] i [...]. W dniu [...] grudnia 2011 r. skarżący uzyskał zgodę Dziekana na zaliczenie wskazanych przedmiotów w terminie do dnia [...] stycznia 2012 r. W dniu [...] stycznia 2012 r. zainteresowany zwrócił się do Dziekana o przedłużenie ww. terminu do dnia [...] lutego 2012 r., ponieważ na ten dzień ustalony został z wykładowcą termin wyjścia w teren. Dziekan ponownie przychylił się do prośby skarżącego. Pomimo uzyskanej zgody i ustalonego terminu przez wykładowcę, zainteresowany do zaliczenia przedmiotu nie przystąpił. W dniu [...] marca 2012 r. złożył natomiast do Dziekana Wydziału [...] kolejną prośbę o przedłużenie terminu wpisu warunkowego z [...], motywując to długotrwałą chorobą i problemami osobistymi. Dziekan po raz kolejny przychylił się do prośby studenta i wyznaczył mu termin zaliczenia egzaminu z [...] do dnia [...] marca 2012 r. W dniu [...] marca 2012 r. M. H. przystąpił do egzaminu z [...], otrzymując ocenę niedostateczną. Natomiast decyzją Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] ustalone zostały ostateczne terminy zaliczenia przedmiotu – [...]. We wskazanych w tej decyzji terminach skarżący nie uzyskał zaliczenia z tego przedmiotu. Obowiązkiem każdego studenta jest czynienie postępów w nauce i terminowe składanie egzaminów w danym semestrze, celem jego zaliczenia. Natomiast obowiązkiem żołnierza zawodowego jest utrzymywanie sprawności fizycznej na określonym poziomie. Tym bardziej więc student – kandydat na żołnierza zawodowego winien systematycznie, a nie tylko okazjonalnie, podnosić swą sprawność fizyczną. Powoływanie się przez skarżącego na niemożność uzyskania pozytywnej oceny z [...] z powodu zbyt krótkiego czasu na przygotowanie się do złożenia tego egzaminu nie może zatem odnieść oczekiwanego przez niego skutku i prowadzić do uwzględnienia skargi. Podobnie rzecz się ma, gdy chodzi o [...]. Czynienie postępów w nauce w istocie polega na systematycznym zdobywaniu wiedzy. Obarczanie odpowiedzialnością za nieprzystąpienie do egzaminu organów Uczelni zdaje się być nieporozumieniem, również przy uwzględnieniu wszelkich czynników natury obiektywnej leżących po stronie skarżącego, które wpływały na niezłożenie egzaminów w terminie. Wielokrotne bowiem przedłużanie terminów na złożenie egzaminów z pewnością nie świadczy, że władze Uczelni udaremniły skarżącemu możliwość zaliczenia semestru. Jeżeli student nie czyni postępów w nauce i nie zdaje egzaminów objętych tokiem nauczania – nie zalicza semestru, co w konsekwencji może wywoływać skutek w postaci skreślenia z listy studentów, który w rozpoznawanej sprawie mógł nastąpić. W takiej sytuacji wojskowa ustawa pragmatyczna, znajdująca zastosowanie wobec kandydatów na żołnierzy zawodowych, studiujących w uczelniach wojskowych, skutek ten łączy z obowiązkiem zwolnienia danej osoby ze służby kandydackiej. W przedstawionym stanie rzeczy, podjęte w sprawie decyzje należy uznać za prawidłowe, zaś zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione. Sąd nie dopatrzył się w działaniach organów uchybień, zarówno przy ustaleniu stanu faktycznego sprawy, jak i jego ocenie w świetle prawa materialnego, co oznacza, że Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi. Z tych względów, stosując art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.