II SA/Wa 1370/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.) Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz Protokolant Rafał Kopania po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2006 r. sprawy ze skargi U. i W. W. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 2005 r., 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A.M. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) stanowiącą 22 % podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. II SA/Wa 1370/05 UZASADNIENIE Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r., wydaną na podstawie art. 82 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353), odmówił Państwu U. i W. W. przyznania prawa do renty specjalnej. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zgodnie z art. 82 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Przyznanie lub odmowa przyznania emerytury lub renty na podstawie tego upoważnienia ma charakter uznaniowy. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia socjalnego sytuacja bytowa brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznania tych świadczeń. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej o ile w sprawie zajdą też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być m. in. wybitne osiągnięcia w jakiejś dziedzinie kultury lub sportu lub szczególne zdarzenia losowe. Organ odmawiając przyznania tego świadczenia wskazał, że okoliczności wynikające z uzasadnienia wniosku i nadesłane dokumenty nie dają podstaw do przyznania renty specjalnej. Pismem z dnia [...] maja 2005 r. U. i W. W. wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednak Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] maja 2005 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2005 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. Wobec powyższego każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawcy jest brana pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznania tych świadczeń. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być m .in. wybitne zasługi wnioskodawcy w jakiejś dziedzinie np. kultury lub sportu albo szczególne zdarzenia losowe. Dalej organ wskazał, że Państwo W. od 1987 r. prowadzili gospodarstwo rolne, które zbankrutowało. Za ten stan wnioskujący obwiniają wojewodę, który wydając decyzję pozwalającą na uruchomienie działalności [...] w pobliżu ich gospodarstwa zniszczył ich dobytek. Wobec stwierdzenia nieważności powyższej decyzji, wystąpili o odszkodowanie. Decyzja o przyznanie odszkodowania była odmowna. [...] nie pracuje od 2001 r. Po zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej rodzina nie posiada źródeł dochodu na spłacenie pobranych kredytów. Pomoc jaką uzyskują z ośrodka pomocy jest niewystarczająca na pokrycie wszystkich podstawowych opłat i kosztów utrzymania. Państwo U. i W. W. mają po [...] lata i nie mają szans na pracę. Są zarejestrowani jako bezrobotni bez prawa do zasiłku. Po rozpatrzeniu skargi złożonej do Trybunału Obrony Praw Człowieka w Strasburgu ich roszczenie zostało uznane za zasadne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Państwo U. i W. W. wnieśli o uchylenie decyzji uznając, że decyzja narusza przepisy prawa materialnego przez błędną ich wykładnię a ponadto zarzucili sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. Podkreślili również swoją trudną sytuację materialną i życiową. W uzupełnieniu skargi podniesiono, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa, które miało wpływ na wynik sprawy, w szczególności naruszono art. 8, 10§1, 11 oraz 77§1 kpa., a ponadto w uzasadnieniu decyzji nie wskazano, jakie okoliczności są kwalifikowane jako szczególne zdarzenia losowe przemawiające za przyznaniem renty specjalnej. Prezes Rady Ministrów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w decyzjach. Wskazał że szkody powstałe nie mogą być rekompensowane w drodze przyznania świadczenia w trybie szczególnym. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1§1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygniecie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami dotyczącymi postępowania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. A zatem decyzja wydana przez organ na podstawie tego artykułu ma charakter uznaniowy. Uznanie stwarza organowi administracji publicznej możliwość działania na własną odpowiedzialność, jakkolwiek na podstawie upoważnienia udzielonego przez ustawodawcę. Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza samo przez się jej sądowej kontroli, ale oznacza iż kontrola ta sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej, zarówno przepisów szczególnych, jak i zasad ogólnych określonych w rozdziale drugim Kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, i czy nie nosi ona cech dowolności. Badaniu podlega zatem to, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji spełniona została zawarta w art. 7 kpa zasada dochodzenia do prawdy materialnej, a więc czy organ podejmował wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego czy uwzględniał słuszny interes społeczny i słuszny interes strony oraz czy respektowana była konstytucyjna zasada równości wobec prawa. Organ obowiązany jest do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77§1 i 80 kpa), oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107§3 kpa. W rozpatrywanej sprawie Prezes Rady Ministrów, nie przestrzegał tych wszystkich reguł procesowych. Nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie uzasadnił też należycie swojej decyzji. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego o przyznanie renty specjalnej, organ powinien ponownie dokonać szczegółowej analizy materiału dowodowego. Podstawą uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jest przytoczony stan faktyczny. W uzasadnieniu zabrakło natomiast analizy tego stanu faktycznego. Wojewódzki Sad Administracyjny, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie stwierdził, że narusza ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadku stwierdzenia iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Reasumując w świetle powyższych rozważań, stwierdzić należy, że ustalenia faktyczne dokonane przez organ, wprawdzie znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, lecz nie zostały wyczerpująco rozpatrzone i w konsekwencji doprowadziły do wydania decyzji o nieprzekonującej treści, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, 77§1 i art. 107§3 kpa. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 145§1pkt 1 w zw. z art. 152 i art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 wyżej wymienionej ustawy.