II SA/Wa 1372/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Asesor WSA Joanna Kube, Asesor WSA Janusz Walawski (spr.), Protokolant Marcin Błach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2005 r. sprawy ze skarg 1) A. K. - przedstawiciela ustawowego R. K., 2) M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] w przedmiocie renty rodzinnej w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] listopada 2003 r. w części dotyczącej małoletniego R. K., 2) oddala skargę M. K., 3) zaskarżona decyzja w uchylonej części nie podlega wykonaniu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...], którą odmówił A. K. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W jej uzasadnieniu podał m.in., że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym, w pierwszej kolejności bada się uprawnienia, jakie przysługiwałyby tej osobie. Również szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) odnosi się do osoby zmarłej. Zmarły ojciec dzieci posiadał wprawdzie 22 letni okres ubezpieczenia, jednak zaprzestał pracy na ponad 2 lata przed zgonem, będąc osobą zdolną do pracy. Fakt ten nie może zostać uznany za okoliczność szczególną, na którą zmarły nie miał wpływu. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymująca w mocy decyzję o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia, stała się przedmiotem skargi złożonej przez A. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła, że znajduje się razem z dziećmi w bardzo trudnej sytuacji życiowej i wyjaśniła, że zmarły ojciec dzieci w ostatnim okresie nie opłacał składek na ubezpieczenie, gdyż spowodowane to było stratami finansowymi w prowadzonej przez niego firmie. Musiał zatem dokonać wyboru, czy opłacać składki, czy też zapewnić minimum środków na utrzymanie rodziny. Skarżąca wniosła o przyznanie renty rodzinnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto organ dodał, że w dniu 21 czerwca 2004 r. córka skarżącej - M. K. stała się osobą pełnoletnią oraz zdolną do podjęcia zatrudnienia i w tej sytuacji przestała spełniać przesłankę całkowitej niezdolności do pracy ze względu na wiek - co wyklucza w jej przypadku możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku, niezależnie od innych okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i art. 3 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga rozpoznawana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 118 z późn. zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione w przytoczonym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Podkreślić należy, iż pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego organ jest zobowiązany do bezwzględnego przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Z mocy art. 7 tej ustawy zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył powyżej określone reguły procesowe. Odmawiając wnioskowanego świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie poparł swojego rozstrzygnięcia wyczerpującymi ustaleniami, nie poddał szczegółowej analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również nie ustosunkował się do całokształtu argumentacji skarżącej. W szczególności nie rozważył, iż zmarły w dniu 1 maja 2003 r. ojciec dziecka - M. K., w chwili śmierci miał 45 lat i legitymował się, jak wynika z akt sprawy, okresem pracy popartym opłacaniem składek ubezpieczeniowych w wymiarze 22 lat, 2 miesięcy i 2 dni. Faktem jest, że ojciec dziecka przed zgonem zaprzestał na 2 lata i 2 miesiące opłacania składek ubezpieczeniowych. Jednak z dokumentów postępowania wynika, że nastąpiło to w związku z załamaniem prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oraz zadłużeniem. Oczywistym zatem jest, że mógłby on uregulować zaległe składki na ubezpieczenie w późniejszym terminie. Jego nagły zgon uniemożliwił to. Jest to o tyle istotne, iż w aktach sprawy znajduje się dokument podpisany przez zastępcę dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. (znak sprawy [...]), z którego wynika, iż wnioskodawczyni może ubiegać się ponownie o rentę rodziną w drodze wyjątku, po uiszczeniu należności z tytułu zaległych składek. Wnioskodawczyni, która zamieszkuje z trójką dzieci, w tym jednym małoletnim i utrzymuje się z renty z tytułu niezdolności do pracy w kwocie brutto 425, 09 zł, nie ma możliwości spłacenia zaległych składek bez otrzymania właściwej pomocy. W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, organ powinien ponownie dokonać oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również, o ile uzna to za konieczne, jego uzupełnienia i rozstrzygnąć, czy w niniejszej sprawie nie została jednak spełniona przesłanka szczególnych okoliczności - uzasadniająca przyznanie wnioskowanej renty rodzinnej w drodze wyjątku. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.