II SA/Wa 1373/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spraw.), Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) oddala skargę 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz pełnomocnika z urzędu – adwokat M. S. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści zł) powiększoną o kwotę 52.80 (pięćdziesiąt dwa zł osiemdziesiąt groszy) tytułem 22% podatku od towarów i usług tytułem pomocy prawnej udzielonej z urzędu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2007 r., którą to decyzją odmówił M.S. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS odwołał się do dyspozycji art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zgodnie z którym przyznanie świadczenia jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił następujące warunki: ─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ─ nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń, wskutek szczególnych okoliczności, ─ nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ─ nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że wszystkie wymienione w przepisie warunki uzasadniające przyznanie świadczenia muszą zostać spełnione łącznie, a brak chociażby jednego z nich skutkuje nieuwzględnieniem wniosku. W postępowaniu administracyjnym ustalono, iż M. S. w okresie od [...] do [...] był zgłoszony do ubezpieczenia społecznego i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania działalności gospodarczej. Z uwagi na nieopłacanie przez wnioskodawcę składek z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia społecznego w okresie od [...] do [...] powstały zaległości wnioskodawcy wobec Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustalono również, iż wnioskodawca został zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku w dniu [...], a następnie we wrześniu [...] r. wyjechał do pracy do Anglii. Tam w wyniku napadu w marcu [...]. doznał [...]. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...]. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji od dnia [...] W ocenie Prezesa ZUS, M. S. nie spełnia warunków wymienionych w tym przepisie, albowiem po jego stronie nie wystąpiły żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające uzyskanie dłuższego okresu ubezpieczenia. Organ wskazał, iż prowadzenie działalności gospodarczej podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego bez opłacania należytych składek nie jest okolicznością szczególną i ma ten skutek, że osoba, która zaniechała tego obowiązku świadomie godzi się z negatywnymi konsekwencjami swojego działania. Ponadto wyjaśnił, iż podnoszone przez wnioskodawcę trudne warunki materialne nie stanowią samoistnej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W skardze na powyższą decyzję, wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, M. S., wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu podniósł, iż spełnia przesłanki do uzyskania przedmiotowego świadczenia. Stwierdził, iż w wyniku napadu i pobicia doznał urazu [...], którego skutkiem jest jego niepełnosprawność. Powołał się na orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, która powstała w dniu [...]. Wywodził, iż nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Prezentował pogląd, iż "nieposiadanie niezbędnych środków utrzymania" nie jest tożsame ze stwierdzeniem "nieposiadania jakichkolwiek środków utrzymania", co oznacza, iż organ źle ocenił jego sytuację materialną. Twierdził, iż lekarstwa i rehabilitacja pochłaniają kwotę [...] zł miesięcznie, co znacznie przekracza wysokość otrzymywanego przez niego zasiłku ([...] zł) oraz wysokość zasiłku jego matki ([...] zł). W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. przepisami prawa obowiązującego w dniu podjęcia zaskarżonego aktu lub czynności. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powyższy przepis stanowi regulację szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych wskazaną wyżej ustawą. Świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie w drodze wyjątku zostało pozostawione uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza braku kontroli w tym względzie, gdyż analizowany przepis ustanawia przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego i jego kontroli. Dał temu wyraz Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie m.in. w wyroku z dnia 16 marca 2000 r., w sprawie II SA 2453/99 (Pr. Pracy 2000/6/41). Do powyższego należy dodać, iż redakcja cytowanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga łącznego spełnienia wszystkich przesłanek. W rozpoznawanej sprawie przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ nie zostały spełnione łącznie przesłanki, o których mowa w art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Zgodzić należy się z organem, iż skarżący nie wykazał istnienia szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły mu nabycie ustawowych uprawnień do renty. W okresie od sierpnia [...] do daty orzeczenia przez lekarza orzecznika ZUS w dniu [...] całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji od [...], tj. przez prawie 2 lata, skarżący nie był całkowicie niezdolny do pracy, a zatem nie można uznać, że w tym okresie nie mógł podejmować zatrudnienia, a co za tym idzie nie mógł odprowadzać składek z tytułu ubezpieczenia społecznego. Prowadzenie działalności gospodarczej bez zgłoszenia jej do ubezpieczenia i tym samym nieodprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne, a co za tym idzie zadłużenie wobec Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie może być uznane za okoliczność szczególną (por. wyrok NSA z dnia 24 lipca 2001 r. sygn. akt II SA 444/01, publ. Lex nr 53781). W pełni podzielić należało więc pogląd organu, iż świadome pozostawanie skarżącego bez ubezpieczenia, najpierw w wyniku nieopłacenia składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, potem pracy za granicą nie stanowi okoliczności szczególnej. Należy również dodać, iż niewątpliwie sytuacja materialna skarżącego jest niezwykle trudna. Rację ma skarżący, iż stały zasiłek z Ośrodka Pomocy Społecznej w kwocie [...] zł nie zaspokaja jego potrzeb z uwagi na jego chorobę oraz wydatki związane z leczeniem. Jednak ustawodawca formułując przepis art. 83 ust 1 cytowanej ustawy wyraźnie stwierdza, iż wymienione w tym przepisie przesłanki muszą wystąpić łącznie. Sama zaś przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania bez spełnienia pozostałych przesłanek nie stanowi podstawy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie w wysokości 240 zł powiększone o należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.