II SA/Wa 1379/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Adam Lipiński Sędzia WSA – Anna Mierzejewska Sędzia WSA – Andrzej Góraj (sprawozdawca) Protokolant – starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2015 r. sprawy ze skargi Z. R. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia Wojewody [...] z [...] marca 2014 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie "stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o utracie prawa do stypendium" – oddala skargę w całości – Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] kwietnia 2014 r. o odmowie stwierdzenia nieważności postanowienia Wojewody [...] z [...] marca 2014 r. W sprawie ustalono stan faktyczny. W dniu [...] września 2013 r. Z. R. został skierowany przez Powiatowy Urząd Pracy w W. do Ośrodka Kształcenia i Doskonalenia Zawodowego Edukacja w celu odbycia szkolenia w okresie od [...] października 2013 r. do [...] października 2013 r. W związku z powyższym, decyzją z dnia [...] października 2013 r. Prezydent Miasta W. przyznał stronie prawo do stypendium w okresie odbywania szkolenia od dnia [...] października 2013 r. w wysokości 988,40 zł brutto miesięcznie. W dniu [...] października 2013 r. strona zakończyła szkolenie, dlatego też Prezydent Miasta W. decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. orzekł o utracie przez stronę prawa do stypendium z dniem [...] października 2013 r. Następnie Wojewoda [...], po rozpoznaniu wniosku strony z [...] listopada 2013 r., sprecyzowanego pismem z [...] grudnia 2013 r., o stwierdzenie nieważności powyżej decyzji, decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. orzekł o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] listopada 2013 r. Powyższą decyzję utrzymał w mocy Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. Kolejnym pismem z [...] grudnia 2013 r. strona wystąpiła do Ministra o stwierdzenie nieważności decyzji orzekającej o utracie prawa do stypendium. W wyniku rozpoznania ww. wniosku wydane zostało postanowienie [...] marca 2014 r., mocą którego Wojewoda [...] orzekł o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o utracie prawa do stypendium. Na to rozstrzygnięcie strona złożyła skargę o stwierdzenie jego niezgodności z prawem, wskutek której wydane zostało wskazane na wstępie uzasadnienia postanowienie z dnia [...] kwietnia 2014 r. o odmowie stwierdzenia nieważności postanowienia Wojewody [...] z [...] marca 2014 r., a następnie postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2014 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ podkreślił, iż w sprawie zaistniała przeszkoda do wszczęcia postępowania, o jakiej mowa w art. 61a § 1 K.p.a., gdyż identyczny wniosek był już rozpoznawany wcześniej przez organ, który zbadał istnienie wszystkich przesłanek, o jakich mowa w art. 156 § 1 K.p.a. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi strony do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której domaga się ona wyeliminowania z obrotu prawnego zapadłych w jego sprawie rozstrzygnięć. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnych i ma na celu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji dotkniętych najcięższymi wadami. Wzruszenie ostatecznej decyzji administracyjnej możliwe jest tylko w szczególnych przypadkach, ściśle określonych przez Kodeks postępowania administracyjnego lub ustawy. Zatem organ administracyjny w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wszczyna z urzędu lub na wniosek postępowanie w nowej sprawie, w której nie orzeka co do istoty sprawy, rozstrzygniętej w wadliwej decyzji, lecz orzeka jako organ kasacyjny. Racje należy przyznać organowi, że wniesienie przez stronę żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (postanowienia) nie powoduje automatycznie wszczęcia postępowania, gdyż zgodnie z treścią art. 61a w zw. z art. 157 K.p.a. wszczęcie tego postępowania wymaga uprzedniej kontroli ze strony organu administracji, czy zachodzą przesłanki formalnoprawne, warunkujące jego dopuszczalność. Przed wszczęciem postępowania organ przeprowadza analizę dopuszczalności podjęcia postępowania. Na tym etapie postępowania organ nie rozważa zagadnienia podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji określonej w art. 156 § 1 K.p.a. O tym, czy zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji przewidziane w art. 156 § 1 K.p.a., organ może zdecydować dopiero po przeprowadzeniu stosownego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 1994 r., I SA 1143/93, ONSA 1995, nr 3, poz. 145). Stosownie do art. 61a § 1 w zw. z art. 61 § 1 K.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Cytowany powyżej przepis wskazuje na trzy rodzaje przesłanek, dających podstawę do odmowy wszczęcia postępowania. W pierwszej kolejności ustawodawca wskazuje na przesłanki o charakterze podmiotowym – w sytuacji gdy podanie wnosi osoba niebędącą stroną. Kolejna przesłanka – o charakterze przedmiotowym, pozostaje w związku z przedmiotem postępowania administracyjnego czyli sprawą rozstrzyganą w formie decyzji administracyjnej. Trzeci rodzaj przesłanek wskazanych w cytowanym powyżej art. 61a K.p.a., dających podstawę do odmowy wszczęcia postępowania, został określony przez ustawodawcę jako "inne uzasadnione przyczyny", o których komentatorzy wspominają jako przypadkach pierwotnej bezprzedmiotowości postępowania, tj.: a) wniesienie żądania przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych; b) wniesienie żądania w sprawie, która nie podlega załatwieniu w formie decyzji administracyjnej; c) wniesienie żądania w sprawie rozstrzygniętej już decyzją; d) wniesienie żądania w sprawie, w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji; e) przedawnienie materialnoprawne (por. A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.00.98.1071)., LEX nr 430593). W niniejszej sprawie miała zaś miejsce sytuacja, o jakiej mowa w ww. pkt c, tj. sprawa, której dotyczy wniosek była już wcześniej rozstrzygnięta. Jak słusznie zauważył organ, w wyniku tożsamego wniosku z dnia [...] listopada 2013 r. orzeczono już wcześniej w postępowaniu dwuinstancyjnym o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] listopada 2013 r. Skoro zaś w postępowaniach toczących się w trybie art. 156 § 1 K.p.a. organ z urzędu bada wszelkie przesłanki nieważnościowe, jako zbędne, a wręcz niemożliwe, jawiło się wszczynanie kolejnego postępowania dla zbadania istnienia innych przesłanek uzasadniających zdaniem strony stwierdzenie nieważności kwestionowanego rozstrzygnięcia. To z kolei uzasadniało podjęte przez organ rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, a samą skargę czyni bezzasadną. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.