II SA/Wa 1380/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Iwona Maciejuk, Protokolant starszy referent Marcin Borkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2016 r. sprawy ze skargi I.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...], powołując się na treść art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) odmówił I. S. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ odwołał się do przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, a wynikających z przepisu art. 83 ustawy i wskazał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności uniemożliwiających przezwyciężenie przeszkód w kontynuowaniu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Prezes ZUS podał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że wnioskodawca w wieku 53 lat stał się niezdolny do pracy, zaś na przestrzeni 54 lat udokumentował 23 lata, 1 miesiąc i 20 dni łącznych okresów ubezpieczenia. Jednakże w 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o świadczenie w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składakowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – udokumentował tylko 2 lata, 2 miesiące i 24 dni tych okresów. W latach 1997 – 2006 i 2010 – 2014 nie został wskazany żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem. Ponadto organ podniósł, iż wnioskodawca pozostaje w zatrudnieniu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy I. S. nie zgodził się ze stanowiskiem organu i wskazał, że do dnia [...] lutego 2015 r. korzystał z zasiłku chorobowego i od tego dnia nie pracuje. Ponadto stwierdził, że przerwy w ubezpieczeniu wystąpiły z przyczyn niezależnych od niego, z braku pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r. i wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym. Sama trudna sytuacja na rynku pracy, jak również długotrwały stan bezrobocia bez wykazanej aktywności do zmiany tej sytuacji, nie ma charakteru okoliczności szczególnej. Ponadto organ stwierdził, że miesięczny dochód 2 osobowej rodziny wnioskodawcy uzyskiwany z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej żony w kwocie 2375,40 zł brutto (podstawa wymiaru składaki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe) wskazuje, że na jedną osobę w rodzinie przypada kwota 1187,70 zł brutto, co nie pozwala na uznanie, że wnioskodawca pozostaje bez niezbędnych środków do życia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie I. S. podniósł, iż jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji oraz że nie posiada środków na utrzymanie i zaspokojenie potrzeb niezbędnych do życia. Skarżący nie zgodził się z organem odnośnie wyliczonego dochodu w rodzinie i stwierdził, że żona prowadząc działalność gospodarczą nie uzyskuje dochodu, oraz że utrzymują się z zasiłku otrzymywanego z opieki społecznej i pożyczek. Podał, że po przepracowaniu 22 lat powinien otrzymać wsparcie w okresie choroby pozwalające na zakupienie niezbędnych leków. Ponadto wyjaśnił, iż nie mógł podjąć zatrudnienia z uwagi na brak pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. W myśl przepisu art. 124 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest zasadami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Dlatego też, zgodnie z art. 7 kpa, winien przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej, a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego, jak nakazuje art. 9 kpa. Niezbędne jest również zebranie, rozpatrzenie i ocenianie całego materiału dowodowego oraz uzasadnienie rozstrzygnięcia zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym regułom postępowania, i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie materiału dowodowego. Okoliczności, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie zostały należycie zbadane i rozważone. Oceniając kwestię niespełnienia przesłanek do przyznania renty w drodze wyjątku trzeba uwzględnić, że skarżący w wieku 53 lat stał się niezdolny do pracy i to w czasie kiedy pozostawał w zatrudnieniu (w miesiącu lipcu 2014 r.), a zatem można przyjąć, że gdyby nie choroba czyniąca go niezdolnym do pracy mógłby wypracować okres ubezpieczenia pozwalający na uzyskanie świadczenia w trybie zwykłym. Poza sporem jest, że skarżący w wieku 54 lat udowodnił ponad 23 letni okres ubezpieczenia. Taki staż ubezpieczeniowy jest okresem znaczącym, mogącym wskazywać, że bez szczególnych powodów nie uchylał się od pracy i uiszczania składek na ubezpieczenie. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji ocenie podlegała przyjęta przez organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przesłanka niewykazania przez skarżącego braku niezbędnych środków utrzymania. Organ bliżej nie wyjaśnił, na jakiej podstawie przyjął wielkość dochodu w rodzinie skarżącego uzyskiwanego z prowadzenia przez jego żonę działalności gospodarczej – kiosku "[...]" zwłaszcza, że w aktach rentowych znajduje się "bilans z księgi" za okres 1 stycznia – 31 grudnia 2015 r. w którym w pozycji "dochód" wykazano "-847,27". Ustalenia organu w tym przedmiocie zostały poczynione na etapie ponownego rozpatrzenia sprawy, w związku z czym skarżący miał możliwość ich zakwestionowania dopiero w skardze do Sądu. Na tym etapie postępowania, dokładne wyjaśnienie tej kwestii nie było możliwe. W konsekwencji zasadne było uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Rozpatrując sprawę ponownie Prezes ZUS powinien wnikliwie rozpatrzyć materiał dowodowy pod kątem szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w wyroku.