II SA/Wa 1384/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Sylwia Falkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi J. T. K. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowa przyznania świadczenia specjalnego - oddala skargę - Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] marca 2008 r. odmawiającą J. K. przyznania świadczenia specjalnego. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby świadczenie to mogło zostać przyznane. Przy rozpatrywaniu zatem wniosków o przyznanie świadczenia specjalnego brana jest pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przyznawania tego świadczenia. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności wskazujące na jej szczególny charakter. Prezes Rady Ministrów wskazał, iż J. K. zwrócił się o przyznanie świadczenia w trybie specjalnym z uwagi na niesprawiedliwe, jego zdaniem, wyliczenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wysokości należnej mu emerytury. Prośbę swą wnioskodawca uzasadnił również szczególnymi okolicznościami, które zakłóciły przebieg jego kariery zawodowej i działalności społecznej, na rzecz praktycznego wychowania, sportu, rekreacji i turystyki. J. K. podał, że w latach [...] pracował w [...] w Ł.. W tym czasie zajmował się organizacją życia sportowego dla młodzieży i dorosłych w strukturach [...]. Zorganizował pierwsze ognisko statutowe [...] w Ł. [...]. Wspólnie z zarządem ogniska organizował różnego rodzaju imprezy sportowe, takie jak rozgrywki szachowe, rozgrywki w kometkę, mecze piłkarskie pomiędzy załogami zakładów miasta. Wnioskodawca podkreślił, iż pracę w [...] wykonywał społecznie. W związku z rozwojem ogniska zainicjował powstanie [...] w Ł. Liczył na to, że po utworzeniu tej jednostki zostanie jej prezesem, jednak władze partyjne w mieście nie wyraziły zgody na obsadzenie na to stanowisko osoby bezpartyjnej. Od tego czasu zaczął odczuwać nieprzychylność miejscowych działaczy. W [...] pod ich wyraźnym naciskiem złożył rezygnację z funkcji w zarządzie ogniska i prowadzenia wypożyczalni sprzętu. W [...] został uhonorowany resortowym odznaczeniem – [...]. W [...] pod jego namową Wojewoda Ł. utworzył w Ł. [...]. Z dniem [...] został oddelegowany do organizowania w Ł. [...] z funkcją [...]. Otrzymał w administrację bazę turystyczną w K. ośrodek wypoczynkowy [...] wymagające modernizacji. Po kilku miesiącach Wojewoda Ł. mianował nową osobę na stanowisko naczelnego [...], zaś wnioskodawcy zmieniono angaż na stanowisko [...], co było widoczną degradacją z dotychczasowej funkcji. Współpraca z nowym dyrektorem objawiła się m.in. blokowaniem wyjazdów na zajęcia na studia oraz sprzeciwem na wyjazd do obozu językowego oraz na obronę pracy magisterskiej. Dopiero po interwencjach u wicewojewody wnioskodawca otrzymywał zgodę na wyjazd. W [...] J. K. otrzymał z rąk prezesa [...] w Ł. "skromny" okolicznościowy medal pamiątkowy. Wnioskodawca podkreślił, że cenniejsze odznaczenia otrzymali miejscowi działacze partyjni, którzy nie zasłużyli się żadną pracą społeczną. W [...] po wymuszonym odejściu z przedsiębiorstwa zdecydował się na pracę w [...]. W tym czasie angażował się w prace społeczne, m.in. był [...]. Wiosną [...] podpisał umowę agencyjną na prowadzenie [...], licząc że otrzyma zezwolenie na sprzedaż alkoholu. Ostatecznie jednak nie otrzymał takiej koncesji pomimo, iż jego poprzednicy zezwolenia takie otrzymywali. Po roku, z uwagi na kłopoty finansowe, zrezygnował z prowadzenia [...]. W latach [...] pracował jako [...]. Od stycznia [...] prowadził na własny rachunek sprzedaż art. spożywczo-rybnych. W marcu [...], bez wyroku sądowego, został eksmitowany z mieszkania, co naraziło go na straty w wysokości ok. [...] złotych. Ponadto z powodu nienależytego zabezpieczenia dokumentów i księgozbioru stracił wiele cennych dokumentów osobistych. Po eksmisji znalazł się w trudnej sytuacji materialnej. Podejmował prace dorywcze. Jesienią [...] J. K. przystąpił do organizacji Stowarzyszenia pod nazwą [...], które zostało zarejestrowane jesienią [...] Wnioskodawca został [...]. W [...] zarząd Stowarzyszenia, po odmowie przyznania przez ówczesne Ministerstwo Oświaty i Wychowania dotacji na działalność [...], powziął decyzję o podjęciu działalności gospodarczej w celu zdobycia funduszy na działalność statutową. Poza szerokimi planami handlowymi i turystycznymi działał jedynie [...]. [...]. J. K. podał, że działania lokalnych władz spowodowały przerwanie działalności organizacji. Organ wskazał, że Miejscowy Inspektorat ZUS w Ł. w sierpniu [...] wyliczył wnioskodawcy emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie. Następnie, w związku z wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...], ZUS ponownie ustalił wysokość emerytury przyjmując kwotę [...] zł miesięcznie. Wyrokiem z dnia [...] Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. oddalił odwołanie wnioskodawcy od wskazanej wyżej decyzji. W listopadzie [...] J. K. złożył do Prokuratury Rejonowej w Ł. skargę na działalność ZUS w Ł. w sprawie bezpodstawnego wstrzymania wypłaty należnej emerytury w sierpniu, wrześniu i październiku [...] Na wnioskodawcy ciążył obowiązek alimentacyjny w wysokości [...] zł [...], który realizował Fundusz Alimentacyjny. ZUS wyraził zgodę na udzielenie ulgi w spłacie należności w wysokości [...] zł w 18 równych miesięcznych ratach. Z informacji pozyskanych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. wynika, że wnioskodawca znajduje się obecnie w trudnej sytuacji socjalno-bytowej. Nie posiada żadnego źródła utrzymania, kończą mu się oszczędności. Zamieszkuje w wynajętym mieszkaniu składającym się z trzech pomieszczeń, bardzo skromnie wyposażonych. Prezes Rady Ministrów wskazał, iż z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby w sprawie spełnione były przesłanki określone w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, uzasadniające przyznanie J. K. świadczenia specjalnego. Pomimo zaangażowania społecznego wnioskodawcy w dziedzinie praktycznego wychowania, sportu, rekreacji, turystyki, nie można uznać tych zasług jako wybitne, niepowtarzalne i szczególne osiągnięcia położone na rzecz kraju. Organ podkreślił, że świadczenia specjalne nie mają charakteru roszczeniowego czy też zastępczego w sytuacjach, kiedy Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania prawa do renty lub emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przyznał świadczenie w wysokości poniżej oczekiwań wnioskodawcy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. K. wskazał, iż zaskarżona decyzja jest krzywdząca, szkodliwa i nieadekwatna do poniesionych strat materialnych na skutek skandalicznego działania organów administracji terenowej. Podniósł, iż decyzja ta jest przede wszystkim wyrazem lekceważenia całego jego dorobku i osiągnięć na całkowicie zaniedbanym przez państwo obszarze praktycznego wychowania narodu. Skarżący wyjaśnił, iż jego wniosek o emeryturę specjalną nie ma charakteru roszczeniowego a jest jedynie dążeniem do naprawy szkód, które poniósł w wyniku bezmyślnych działań administracji lokalnej. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Świadczenia, o których mowa, mają charakter wyjątkowy, a ich przyznanie - w świetle powołanego przepisu - pozostawione zostało uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Uznaniowość nie oznacza jednak dowolności. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w wymienionej ustawie stosuje się bowiem - zgodnie z jej art. 124 - przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Prezes Rady Ministrów przy rozpatrywaniu wniosku związany jest zatem rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza również jej sądowej kontroli. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 82 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych otrzymanie renty specjalnej możliwe jest w sytuacji zajścia szczególnie uzasadnionego przypadku. Ustawa nie definiuje pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Do organu stosującego prawo należy określenie w każdej rozpoznawanej sprawie, czy zachodzi ów szczególnie uzasadniony przypadek. Tak więc, za każdym razem powinien on być badany i oceniany w sposób indywidualny. Mogą to być na przykład wybitne, niebudzące wątpliwości osiągnięcia w dziedzinie literatury, sztuki czy sportu. Mogą to być również nadzwyczajne, szczególne zdarzenia losowe. Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jednakże nie może być ona jedyną przesłanką. Zastąpiłaby wówczas pomoc w ramach pomocy społecznej. Podkreślenia wymaga również, iż świadczenia takie nie stanowią odszkodowania czy też zadośćuczynienia za doznane w przeszłości krzywdy, na co powołuje się skarżący. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, wyrażonym w zaskarżonej decyzji, że osiągnięcia skarżącego w dziedzinie praktycznego wychowania, sportu, rekreacji i turystyki, bez wątpienia zasługują na aprobatę społeczną, nie mogą być jednak utożsamiane ze szczególnymi osiągnięciami, tj. takimi, które w oczywisty sposób wyróżniają się na tle innych osób wykonujących tę samą profesję, bądź podobnie wypełniających swe obowiązki społeczne. Nie można zatem stwierdzić, by sytuacja materialno - bytowa skarżącego była niewspółmierna do jego osiągnięć i zasług. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt P 38/05 w odniesieniu do kwestii przyznawania emerytury specjalnej wskazał, że chodzi tu o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne, indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne", zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Sąd dostrzega, iż osiągnięcia skarżącego dla społeczności lokalnej są niewątpliwie istotne, jednak nie można ich uznać za "wybitne" i "wyjątkowe". Reasumując należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie Prezes Rady Ministrów nie naruszył granic uznania administracyjnego. Organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy, poddał go ocenie kierując się zasadą swobodnej oceny dowodów i wydał zgodne z prawem rozstrzygnięcie, które dostatecznie uzasadnił. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd orzekł, jak w sentencji.