II SA/Wa 1392/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska – Jung (spr.) Sędziowie WSA Sławomir Fularski Przemysław Szustakiewicz Protokolant referent stażysta Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2011 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku K. M. z dnia [...] listopada 2010 r. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego syna T. M., decyzją z dnia [...] marca 2011 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania wskazanego świadczenia. Pismem z dnia [...] marca 2011 r. K. M. zwróciła się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej: kpa, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2011 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki wskazane w powołanym przepisie. W toku postępowania ustalono, że renta rodzinna w drodze wyjątku dla małoletniego dziecka nie może być przyznana, ponieważ w sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności. Organ wskazał, iż z dokumentacji rentowej wynika, że udowodniony okres składkowy i nieskładkowy ojca dziecka wynosi łącznie 25 lat, [...] miesięcy i [...] dni. W 10-leciu przed dniem śmierci ojciec dziecka na wymagane 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych posiadał udowodnione tylko 2 lata, [...] miesięcy i [...] dni tych okresów. Ponadto w okresie od [...] sierpnia 1999 r. do [...] stycznia 2008 r. ojciec dziecka nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Jednocześnie podkreślono, iż z akt sprawy nie wynika, aby ojciec dziecka w wykazanym okresie nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, albowiem w ww. przerwach nie była wobec niego ustalona całkowita niezdolność do pracy, a tym samym brak było przeciwwskazań, które uniemożliwiałyby mu kontynuowanie zatrudnienia w celu uzyskania w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ odwoławczy wyjaśnił, że z wniosku wnioskodawczyni z dnia [...] listopada 2010 r. wynikało, że przerwy w ubezpieczeniu ojca dzieci spowodowane były brakiem możliwości znalezienia przez niego zatrudnienia z powodu trudnej sytuacji na rynku pracy oraz wykonywaniem pracy dorywczej bez ubezpieczenia. Prezes ZUS wskazał, że choć przy ocenie szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, problemy ze znalezieniem pracy są brane pod uwagę, jednak trudności w znalezieniu pracy w rozpoznawanej sprawie nie oznaczały niemożności jej podjęcia, gdyż nie wiązały się ani z wiekiem, ani z niezdolnością do pracy. Jak podkreślił organ odwoławczy, szczególne okoliczności, które wymienia art. 83 ww. ustawy, muszą być niezależne od woli ubezpieczonego, którego dotyczą. Świadome wykonywanie prac dorywczych bez zgłaszania ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne ma ten skutek, że osoba, która podejmuje takie zatrudnienie, świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Fakt ten nie może być uznany za okoliczność, która mogłaby zostać potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe, niezależne od ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnych z art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Prezes ZUS wyjaśnił dodatkowo, że wprawdzie sytuacja materialna wnioskodawczyni jest trudna, jednak nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie są świadczeniami socjalnymi, przyznawanymi jedynie według potrzeb, lecz są świadczeniami z ubezpieczeń społecznych . Pismem z dnia [...] maja 2011 r. K. M., jako pełnomocnik T. M., który z dniem [...] kwietnia 2011 r. osiągnął pełnoletniość, złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2011 r. znak: [...]. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że ojciec T. M. w chwili śmierci nie miał ustalonego prawa do renty i tym samym, w jej ocenie, stanowi to podstawę do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Ponadto skarżąca podniosła, iż pozostałe przesłanki z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS zostały również spełnione i T. M. przysługuje z tego tytułu renta rodzinna. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami dotyczącymi postępowania. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W ocenie tutejszego Sądu, organ poprawnie przyjął, iż w sprawie nie występowały szczególne okoliczności uzasadniające brak wypracowania przez zmarłego odpowiednio długiego okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu w przeciągu dziesięciolecia poprzedzającego śmierć W. M. Za taką okoliczność nie może bowiem być uznane wysokie bezrobocie i związana z tym trudność ze znalezieniem pracy. Samo bezrobocie panujące na rynku pracy, aczkolwiek stanowiące przesłankę niezależną od zmarłego, nie stanowi okoliczności wyjątkowej w realiach gospodarki wolnorynkowej. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci udowodniono zaś 2 lata, [...] miesięcy i [...] dni tych okresów. W okresach przerw w ubezpieczeniu zmarły nie miał orzeczonej całkowitej, lub chociażby częściowej niezdolności do pracy. Z ustalonego przez organ stanu faktycznego nie wynikają też żadne inne przeszkody, które uniemożliwiałyby kontynuowanie przez ojca dziecka w ww. okresach zatrudnienia, a które mogłyby zostać uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nadto podkreślenia wymaga okoliczność, iż jak ustalił organ, sama wnioskodawczyni przyznała, iż podczas okresów nieskładkowych, zmarły wykonywał prace dorywcze bez odprowadzania składek, która to okoliczność nie może być uznana za okoliczność szczególną (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 maja 2001 r., sygn. akt II SA 435/01). Sąd rozpatrując niniejszą sprawę wziął pod uwagę trudną sytuację materialną i życiową skarżącego, jednakże sam tylko ten aspekt nie wystarcza do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, a więc uzależnionego co do zasady od zaistnienia przesłanek składających się na jego podstawę prawną. Świadczenie przyznawane w trybie art. 83 ust. 1 ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się o świadczenie z tytułu pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.