II SA/Wa 1392/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia studiów magisterskich postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. J. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia studiów magisterskich. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad matką w wysokości 700 zł brutto (z dołączonej do wniosku kserokopii decyzji o przyznaniu świadczenia rodzinno-opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad matką wynika, że świadczenie to zostało przyznane w wysokości 520 zł). Skarżący dodał, że jest właścicielem w części ułamkowej dwóch nieruchomości o powierzchni 759 m² i 2900 m². Z uwagi na to, że informacje podane w urzędowym formularzu nie pozwalały na pełną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, skarżący wezwany został do nadesłania w terminie 14 dni wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz do wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy oświadczeniem zawartym w rubryce 12 formularza wniosku, z którego wynika, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym a wynikającą z akt sprawy okolicznością ustanowienia w niniejszej sprawie pełnomocnika z wyboru wraz z wykazaniem źródła dochodu, z którego pokrył koszty zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 12 września 2014 r. oświadczył, że nie ma innego dochodu, poza ujawnionym zasiłkiem dla opiekuna w wysokości 520 zł netto miesięcznie. Nadto oświadczył, że rozbieżność w zakresie oświadczenia o niekorzystaniu z pomocy profesjonalnego prawnika stanowi oczywistą omyłkę, pomoc ta nie została opłacona, a opłata zostanie najprawdopodobniej uiszczona z pożyczki od krewnych lub znajomych. Dodatkowo skarżący przedstawił wyciągi z konta bankowego za ostatnie 3 miesiące z saldem zerowym oraz zaświadczenie z urzędu skarbowego o nieuzyskaniu dochodu za ostatnie 2 lata kalendarzowe z uwagi na brak obowiązku ujawniania zasiłku opiekuńczego w zeznaniu podatkowym, gdyż zasiłek ten nie podlega opodatkowaniu. Z uwagi na dalsze rozbieżności w zakresie sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego, Sąd, pismem z dnia 26 września 2014 r., wezwał skarżącego do złożenia, w terminie 7 dni, oświadczenia czy zamieszkuje z matką i siostrą, co wynika z akt administracyjnych, do wykazania czy osoby te (w przypadku wspólnego zamieszkiwania) partycypują w kosztach wspólnego utrzymania (w tym mieszkania i w jakiej części). Sąd wezwał również do złożenia oświadczenia o wysokości i tytułu miesięcznego dochodu uzyskiwanego przez matkę i siostrę skarżącego, a także do wskazania, czy skarżący ponosi opłaty mieszkaniowe wraz z ich wysokością, jak również wykazania stałych miesięcznych wydatków, wyjaśnienia czy skarżący korzysta ze świadczeń pomocy społecznej i wykazania rodzajów i wysokości tej pomocy, a także wskazania miejsca położenia nieruchomości wykazanych w pkt 7.1 formularza oraz podstawy nabycia prawa własności z określeniem wysokości udziału. W piśmie z dnia 3 października 2014 r. skarżący wyjaśnił, że zamieszkuje wspólnie z matką i siostrą, stały dochód siostry, prowadzącej odrębne gospodarstwo domowe, stanowi zasiłek stały w wysokości 289 zł i pielęgnacyjny – 153 zł oraz okresowe świadczenia z OPS o charakterze uznaniowym. Dalej skarżący wyjaśnił, że siostra partycypuje w opłatach mieszkaniowych w wysokości 50 zł za czynsz i 30 zł za energię elektryczną. Według oświadczenia skarżącego dochód matki stanowi renta w wysokości 1800 zł brutto, z której pokrywa największą część opłat mieszkaniowych (czynsz – 480 zł, energia elektryczna – 60 zł). Pozostała część dochodu przeznaczona jest na pozostałe koszty utrzymania: wyżywienie, środki pomocnicze, pieluchomajtki oraz leki. Skarżący podał, że partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania stosownie do wysokości swojego dochodu czyli: w czynszu – 100 zł, energii elektrycznej – 30 zł. Nadto opłaca abonament za telefon komórkowy w wysokości 70 zł miesięcznie, w ostatnich 3 miesiącach nie korzystał z pomocy społecznej, ale wcześniej miało to miejsce. Natomiast nieruchomości wykazane w pkt 7.1 formularza znajdują się w W. przy ul. [...], udział skarżącego wynosi 19/36 na podstawie dziedziczenia po ojcu, a nieruchomość zamieszkiwana jest przez jednego ze współwłaścicieli. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w tym postępowaniu, toteż każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z koniecznością poniesienia na ten cel wydatków. Wyjątek zaś od tej zasady ustawodawca przewidział w rozdziale 3 działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – zwana dalej p.p.s.a.) zatytułowanym "Zwolnienie od kosztów sądowych" – a zwłaszcza w przepisach regulujących instytucję prawa pomocy (art. 243 – 263 p.p.s.a.). I tak, w myśl art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "osoba ta wykaże" oznacza zatem, że to na wnioskodawcy, czyli osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek podania tych danych (w postaci oświadczeń oraz dokumentów źródłowych), które w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości pozwolą na ustalenie jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Co więcej, obowiązek ten w sposób jednoznaczny ustawodawca sprecyzował w art. 255 p.p.s.a. otwierając sądom administracyjnym możliwość żądania od wnioskodawców uzupełnienia niewystarczającego lub budzącego wątpliwości oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy i nakładając na wnioskodawców obowiązek wykonania tych wezwań ("strona jest obowiązana na wezwanie (...)"). W niniejszej sprawie skarżący, pomimo udzielania odpowiedzi na wezwania Sądu, nie udokumentował wystarczająco sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych własnych i swojej rodziny. Wątpliwości Sądu co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego budzi bowiem ustanowienie przez skarżącego profesjonalnego pełnomocnika z wyboru w kontekście wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. Honoraria pełnomocników z wyboru wielokrotnie przewyższają wysokość opłat sądowych przewidzianych przepisami w niniejszej sprawie. Nie można też zapomnieć, że honoraria te powiązane są z prowadzeniem sprawy, nie zaś z jej wynikiem w przeciwieństwie do kosztów sądowych, dotyczących konkretnych zdarzeń związanych z kolejnymi etapami postępowania sądowoadministracyjnego. Na obecnym etapie rozpoznawania sprawy skarżący zobowiązany byłby do uiszczenia wpisu sądowego, który – dla spraw ze skargi w przedmiocie odmowy wznowienia studiów magisterskich – wynosi 200 zł (słownie: dwieście złotych) stosownie do § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Ewentualne dalsze obciążenia skarżącego kosztami sądowymi pojawiłyby się dopiero na etapie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, i to wyłącznie w sytuacji oddalenia skargi, gdy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wynosi 100 zł (słownie: sto złotych) – § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych, Dz. U. Nr 221, poz. 2192, jak również na etapie wniesienia skargi kasacyjnej, gdy wpis wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Nadto obowiązek uiszczania ww. opłat sądowych rozłożony jest w czasie i zależy od wyniku postępowania. Nie można też zapomnieć, że na obecnym etapie rozpoznawania sprawy pomoc profesjonalnego pełnomocnika nie jest wymagana przepisami prawa, a zatem ustawodawca uznał, że strona skarżąca może we własnym zakresie zapewnić prawidłowy bieg sprawy. W niniejszej sprawie skarżący oświadczył nadto, że nie opłacił jeszcze pomocy prawnej, a kwotę potrzebną na jej opłacenie najprawdopodobniej pożyczy od krewnych lub znajomych, co bez wątpienia wiąże się z obowiązkiem zwrotu pożyczki i związanym z tym znacznym obciążeniem budżetu skarżącego. Obciążenie budżetu skarżącego pożyczką na opłacenie pełnomocnika z wyboru jest nieadekwatnie wysokie do kosztów sądowych, stąd też Sad uznał, że skarżący nie wykazał, by nie był w stanie ponieść kosztów postepowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 254 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.