II SA/Wa 1393/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung, Janusz Walawski (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. A. L. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Rady Ministrów, po rozpoznaniu wniosku S. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), w dniu [...] czerwca 2013 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] o odmowie przyznania S. K. renty specjalnej. Organ w uzasadnieniu decyzji przytoczył treść art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) stanowiącym podstawę prawną zaskarżonej decyzji, jak również odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05 (123/9A/2006) i orzecznictwa sądów administracyjnych, bez wskazania orzeczeń tych sądów. W dalszej części uzasadnienia organ przedstawił poczynione w sprawie ustalenia faktyczne znajdujące, w ocenie organu, potwierdzenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Zdaniem organu zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, aby S. K. legitymował się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami w jakiejś dziedzinie aktywności ani też, aby jego obecna sytuacja bytowa wynikała z nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Decyzja Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2013 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez S. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. We wniesionej skardze skarżący podniósł, że organ pominął istotne w sprawie okoliczności związane z jego działalnością w [...] i jego działalnością społeczną związaną z pomocą osobom pokrzywdzonym w latach 1970 - 1981 i obecnie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 3 września 2013 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia 12 grudnia 2013 r. zarzucił, że organ wydając zaskarżoną decyzję naruszył następujące przepisy postępowania: 1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 Kpa oraz art. 80 Kpa poprzez dowolne a nie swobodne uznanie, iż sytuacja w jakiej znajduje się skarżący nie spełnia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 82 ust. 1 przedmiotowej ustawy; 2) art. 7 w zw. z art. 107 § 3 Kpa poprzez niezałatwienie sprawy, pomimo ustawowego obowiązku, w sposób zgodny ze słusznym interesem skarżącego w szczególności poprzez dowolne - a nie swobodne - uznanie przez organ, że skarżący nie spełniał przesłanek do przyznania przedmiotowego świadczenia, choćby w najniższej wysokości; 3) art. 7 w zw. z art. 75 Kpa, art. 77 § 1 Kpa oraz art. 78 Kpa poprzez wydanie decyzji na podstawie niekompletnego materiału dowodowego, a w szczególności nie wystąpienie do IPN w [...], o co wnioskował skarżący w piśmie z dnia [...] kwietnia 2013 r., jak również nieuwzględnienie dowodu z przesłuchania skarżącego na okoliczność doznanych represji i szykan, jego sytuacji materialnej oraz bytowej. Ponadto pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 82 ust. 1 przedmiotowej ustawy poprzez jego błędną wykładnię i naruszenie art. 67 ust. 2 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie. Pełnomocnik skarżącego podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji poprzedzającej i zasądzenie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Odmawiając skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, Prezes Rady Ministrów wydał decyzję na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.). Zgodnie z art. 82 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych wypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Z użytego w tym przepisie sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ posiada swobodę działania i możliwość wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Przytoczony przepis nie określa przesłanek, jakie decydują o tym, iż konkretna sytuacja jest "uzasadnionym przypadkiem". Ustawodawca nie określił w nim żadnych kryteriów, których spełnienie uzasadniałoby przyznanie świadczenia określonego w tym przepisie. Czy dane okoliczności są "uzasadnionym przypadkiem", czy też nie, ustawodawca pozostawił Prezesowi Rady Ministrów. Wydając decyzję administracyjną na podstawie art. 82 ust. 1 przedmiotowej ustawy, organ jest związany rygorami procedury administracyjnej. Obowiązek ten wynika z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Zgodnie z tym przepisem Prezes Rady Ministrów ma obowiązek przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 Kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 Kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 Kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kpa. W niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniu pełnomocnika skarżącego, Prezes Rady Ministrów przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, czego dowodem jest zebrany w sprawie materiał dowodowy i uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w której przedstawiono wszystkie okoliczności faktyczne w sprawie i na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Prezes Rady Ministrów odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. Zdaniem Sądu, zaskarżonej decyzji nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie, Prezes Rady Ministrów prawidłowo ustalił, że sytuacja bytowa skarżącego jest trudna. Organ również prawidłowo ustalił, że nie posiadał on żadnych wybitnych zasług w jakiejkolwiek dziedzinie mającej znaczenie dla kraju. Ustalenia organu znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zebranym w sprawie, a w szczególności w dokumentach przekazanych przez Instytut Pamięci Narodowej oraz dokumentach przekazanych przez ośrodek pomocy społecznej. W ocenie Sądu, opozycyjna działalność skarżącego zasługuje na uznanie, niemniej jednak zgodzić należy się z organem, że jest ona niewystarczająca do przyznania świadczenia specjalnego. Świadczenia specjalne nie mogą stanowić żadnego odszkodowania, żadnej rekompensaty czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy, cierpienia, represje. O ich charakterze przesądza bowiem zamieszczenie regulujących je przepisów w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co jednoznacznie wskazuje, że nie mają charakteru roszczeniowego. Sąd, podobnie jak organ, musi kierować się jedynie obiektywnymi kryteriami oceny. Taka obiektywna ocena nie daje podstaw do przyjęcia, że w niniejszej sprawie występują szczególne okoliczności, nadzwyczajne zdarzenia losowe, uzasadniające przyznanie skarżącemu renty specjalnej. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez pełnomocnika skarżącego Sąd stwierdza, że są one niezasadne. Organ wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów postępowania, jak również przepisu prawa materialnego stanowiącego jej podstawę i normy konstytucyjne. Stan faktyczny sprawy został w sposób wyczerpujący ustalony, co znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Fakt, że organ nie wystąpił do Delegatury IPN w [...], o co wnosił skarżący, nie ma w sprawie istotnego znaczenia, gdyż w aktach sprawy przekazanych przez IPN jest dokument Delegatury IPN w [...] zawierający informacje o działalności opozycyjnej skarżącego. Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do sytuacji skarżącego, trzeba jednak podkreślić, że świadczenie z art. 82 ust. 1 przedmiotowej ustawy nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby wnoszącej o nie, nawet gdy są one uzasadnione. Jakkolwiek uznaniowość w tego typu sprawach nie może być wyrazem dowolności organu w podejmowaniu decyzji, to jednak Sąd nie dostrzegł przekroczenia granic uznania administracyjnego. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).