II SA/Wa 1393/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Adam Lipiński (spr.), Iwona Maciejuk, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2018 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. utrzymał w mocy poprzedzającą decyzję z dnia [...] maja 2017 r., odmawiającą przyznania M. B. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego a w uzasadnieniu decyzji na brak spełnienie przez zainteresowaną wszystkich przesłanek określonych w art. art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 887 ze zm.). Z akt sprawy wynika, że lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] lutego 2017 r. ustalił, że M. B. jest częściowa niezdolna do pracy. W ocenie organu jest to okoliczność, która nie pozwala przyznać świadczenia w drodze wyjątku. W myśl art. 14 ust. 1 wyżej cytowanej ustawy oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Jak z powyższego wynika, orzeczenie lekarza orzecznika albo orzeczenie komisji lekarskiej jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń na podstawie art. 83 ustawy jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS. Z akt sprawy wynika, że na przestrzeni 54 lat życia wnioskodawczyni udokumentowała 6 lat, 11 miesięcy i 25 dni okresów składkowych i nieskładkowych oraz 5 lat i 9 miesięcy okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Okresy nieskładkowe zostały uwzględnione w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych. W 10-leciu przypadającym przed powstaniem częściowej niezdolności do pracy - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – wnioskodawczyni udokumentowała 3 lata, 8 miesięcy i 20 dni tych okresów. Okresy nieskładkowe zostały uwzględnione w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych. W okresach od [...] marca 1984 r. do [...] lipca 1986 r.; od [...] stycznia1991 r. do [...] marca1995 r.; od [...] stycznia 2000 r. do [...] stycznia2007 r.; od [...] stycznia 2010 r. do [...] czerwca 2011 r. oraz od [...] listopada 2015 r. do chwili obecnej zainteresowana nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia emerytalne i rentowe. We wskazanych okresach nie była wobec wnioskodawczyni orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Podnoszone przez zainteresowaną trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. M. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję, twierdząc, iż jest dla niej krzywdząca. Podniosła, iż przez 9 lat opiekowała się niepełnosprawnym synem i dlatego nie posiada stosownych okresów składkowych. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne w rozpoznawaniu spraw kierują się zasadą legalizmu, to znaczy, iż sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności zaskarżonej decyzji administracyjnej z prawem obowiązującym w dacie jej wydania (art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych sąd administracyjny). Art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowi, iż ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków (w tym całkowitej niezdolności do pracy). Dochodzone świadczenie nie jest świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione, ale świadczeniem pochodnym od okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oraz uwarunkowanym spełnieniem wszystkich przesłanek wskazanych w art. 83 ust. 1 ustawy. Skarżąca urodziła się w 1962 roku. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] lutego 2017 r. ustalił, że jest ona częściowa niezdolna do pracy do dnia [...] lutego 2018 r. Data powstania częściowej niezdolności do pracy ustalono na dzień [...] października 2014 r. Częściowa niezdolność do pracy trwa nadal. Orzeczenie to koresponduje z wcześniejszą opinią lekarską ZUS z dnia [...] stycznia 2016 r., stwierdzającą w podsumowaniu: naruszenie sprawności organizmu, wynikające z leczonych schorzeń, ograniczające możliwość kontytuowania pracy zawodowej 53 letniej badanej, z wykształceniem zawodowym dziewiarz, jak wykonywanej pracy fizycznej, wynikającej ze schorzeń kardiologicznych i narządu ruchu. Również orzeczenie lekarza ZUS z dnia [...] sierpnia 2016 r. stwierdza niezdolność do pracy skarżącej na określonych stanowiskach. Powyższe orzeczenia nie wskazują na całkowitą niezdolności do pracy skarżącej, zaś potwierdzają jej częściową niezdolność do pracy. Zgodnie z art. 14 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych orzeczenia te są wiążące dla Prezesa ZUS i nie podlegają jakiejkolwiek ocenie ani uznaniu administracyjnemu (porównaj wyrok NSA z dnia 9 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 2282/16). Zatem skarżąca nie spełnia jednej z podstawowej przesłanki wskazanej w art. 83 ust. 1 ustawy – braku całkowitej zdolności do pracy albo z uwagi na stan zdrowia zainteresowanego albo z uwagi na jego wiek. Skarżąca jest jedynie częściowo niezdolna do pracy z przyczyn zdrowotnych. Z tej przyczyny brak jest jakiejkolwiek możliwości objęcia skarżącej świadczeniem w drodze wyjątku. Dlatego zaskarżona jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] maja 2017 r. są zgodne z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa materialnego jak i procesowego przy podejmowaniu tych decyzji, mogących stanowić o ich uchyleniu albo stwierdzeniu nieważności i z tych przyczyn, na mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.