II SA/Wa 1394/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Bronisław Szydło, Protokolant Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], odmawiającą przyznania Z. D. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym konkubencie Z. K. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek i nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ podał, że art. 67 cyt. ustawy ściśle określa krąg członków rodziny uprawnionych do renty rodzinnej. Są to: dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione, przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, w tym również w ramach rodziny zastępczej, małżonek (wdowa, wdowiec). Natomiast, osoba pozostająca w faktycznym wspólnym pożyciu nie jest członkiem rodziny, który może nabyć uprawnienia do renty rodzinnej po zmarłym ubezpieczonym. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że Z. D. nie pozostawała w związku małżeńskim ze zmarłym, nie jest zatem członkiem rodziny w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy. Organ podniósł ponadto, że wnioskodawczyni otrzymuje rentę z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w wysokości 642,65 zł oraz pobiera dodatek mieszkaniowy w kwocie 122,07 zł miesięcznie. Powyższe nie pozwala na uznanie, że Z. D. jest pozbawiona niezbędnych środków utrzymania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. D. nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją zarzucając organowi niewłaściwą interpretację art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podała, iż przez ponad 30 lat mieszkała ze zmarłym, wspólnie wychowali syna i jej córkę z pierwszego małżeństwa. Podała, iż samodzielnie opiekowała się ciężko chorym konkubentem. Wyjaśniła, iż nie zawarła ze zmarłym związku małżeńskiego bowiem nadużywał alkoholu. W dalszej części skargi podniosła, iż znajduje się w ciężkiej sytuacji finansowej oraz wskazała na problemy zdrowotne. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. W rozpatrywanej sprawie zasadniczą przyczyną odmowy przyznania świadczenia był brak spełnienia przesłanki zaliczenia skarżącej Z. D. do członków rodziny, w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie bowiem z treścią art. 67 tej ustawy, do renty rodzinnej uprawnieni są członkowie rodziny spełniający warunki określone w art. 68-71, czyli: 1) dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione; 2) przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, w tym również w ramach rodziny zastępczej; 3) małżonek (wdowa, wdowiec); 4) rodzice. Na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy należy przyjmować określenie kręgu członków rodziny wynikające z cyt. art. 67, skoro art. 83 ust. 1 odnosi się do członków rodziny, którzy nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Bezspornym w sprawie jest fakt braku zawarcia związku małżeńskiego przez skarżącą z Z. K. - czyli osobą, po której Z. D. ubiega się o świadczenie w drodze wyjątku. Powyższe oznacza, że skarżąca nie może być traktowana jako członek rodziny pozostały po ubezpieczonym. W prawie polskim instytucja tzw. konkubinatu, czyli niesformalizowanego związku dwojga osób, nie została uregulowana, konsekwencją jest zatem brak możliwości wyprowadzania jakichkolwiek roszczeń z pozostawania w takim związku. Na gruncie powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS renta rodzinna należy się wyłącznie małżonkowi (wdowie, wdowcowi), a nie konkubentowi pozostałemu po ubezpieczonym. Za prawidłowe Sąd uznał również ustalenia organu co do niespełnienia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.