II SA/Wa 1398/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Andrzej Kołodziej, , Protokolant Łukasz Mazur, Asystent sędziego, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2012 r. sprawy ze skargi T. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] marca 2012 r. 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku T. O. z dnia [...] listopada 2011 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227), odmówił przyznania wskazanego świadczenia. Pismem z dnia [...] kwietnia 2012 r. T. O. zwróciła się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2012 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie. Organ podniósł, że w toku postępowania ustalono, że wnioskodawczyni nie spełniła przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których nie nabyła ona uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Prezes ZUS wyjaśnił, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie bądź trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. Organ odwoławczy wskazał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika, że w okresach od [...] kwietnia 1989 r. do [...] grudnia 1991 r., od [...] grudnia 1991 r. do [...] lipca 1993 r., od [...] września 1993 r. do [...] października 2000 r., od [...] sierpnia 2001 r. do [...] września 2007 r. oraz od [...] października 2007 r. do [...] maja 2009 r. wnioskodawczyni nie podejmowała zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Z akt sprawy nie wynika ponadto aby w ww. okresach wymieniona nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że wówczas nie była wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Prezes ZUS zaznaczył, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Natomiast wnioskodawczyni na przestrzeni 48 lat życia przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy udowodniła 11 lat, 9 miesięcy i 7 dni okresu składkowego i nieskładkowego, zaś okres, w którym pozostawała poza ubezpieczeniem przypada w znacznej części w dziesięcioleciu przed dniem złożenia wniosku o rentę, w którym powinien zostać udowodniony co najmniej 5-letni okres ubezpieczenia uprawniający do renty w trybie zwykłym. Organ wyjaśnił, że w przypadku wnioskodawczyni wynosi on zaledwie 2 lata, 2 miesiące i 21 dni. Prezes ZUS wskazał, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej z dnia [...] listopada 2011 r. wnioskodawczyni podniosła, że przerwy w zatrudnieniu spowodowane były brakiem ofert pracy i złym stanem zdrowia. Organ, odnosząc się do powyższego, wyjaśnił, że w warunkach poważnego bezrobocia znaczna liczba osób nieposiadających stałego zatrudnienia – za każdy okres pozostawania bez zatrudnienia i związanego z nim opłacania składek – mogłaby w trybie art. 83 ww. ustawy domagać się przyznania świadczenia w drodze wyjątku, co spowodowałoby, że świadczenia przyznawane w trybie szczególnym stałyby się nie trybem szczególnym, ale trybem powszechnym w zakresie przyznawania świadczeń. Prezes ZUS dodał, że samo istnienie choroby lub schorzenia nie zawsze jest równoznaczne z całkowitą niemożnością podjęcia pracy. Wskazał, że na podstawie przedstawionych dokumentów lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2011 r. orzekł, że wnioskodawczyni jest całkowicie niezdolna do pracy od [...] stycznia 2011 r. do [...] czerwca 2012 r., natomiast od 1996 r., zgodnie z orzeczeniem lekarza ZUS z dnia [...] marca 2012 r., ww. była częściowo niezdolna do pracy. Prezes ZUS podkreślił, że problemy zdrowotne i częściowa niezdolność do pracy przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy mogły ograniczyć, natomiast nie uniemożliwiały całkowicie wykonywania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi i nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla długich przerw w ubezpieczeniu wnioskodawczyni w latach 1989-1991, 1991-1993, 1993-2000, 2001-2007 oraz 2007-2009. W związku z powyższym, w ocenie Prezesa ZUS, pomimo spełnienia przesłanki całkowitej niezdolności do pracy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wyklucza możliwość przyznania ww. świadczenia na podstawie art. 83 ww. ustawy. Prezes ZUS dodał ponadto, że bardzo trudne warunki materialne wnioskodawczyni nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Pismem z dnia 05 czerwca 2012 r. T. O. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2012 r. nr [...]. Skarżąca podkreśliła, że znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, że jest osobą trwale niezdolną do pracy oraz że przed wypadkiem, któremu uległa, poszukiwała pracy, mimo to bezskutecznie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego, jako wadliwa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ w sposób poprawny poczynił ustalenia dotyczące istnienia okoliczności szczególnych, uniemożliwiających stronie wypracowania odpowiednio długiego okresu składkowego. W uzasadnieniu skarżonej decyzji organ trafnie wskazał, że za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, rozumie się wyłącznie zdarzenie lub stały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby, z powodu niemożności przezwyciężenia jej skutków. Organ nie dokonał jednakże oceny okoliczności faktycznych, jakie podnosiła strona, przez pryzmat tak skonkretyzowanych okoliczności wyjątkowych. W szczególności organ nie wyjaśnił tego, jakiego rodzaju uszczerbek na zdrowiu stał się przyczyną orzeczenia wydanego przez lekarza orzecznika, stwierdzającego istnienie u strony częściowej niezdolności do pracy od 1996 r. Organ nie ustalił także rodzaju wykształcenia zawodowego, jakim legitymowała się skarżąca, ani nie badał sytuacji na rynku pracy miejsca zamieszkania strony. W konsekwencji nie ustalił, czy uraz, któremu strona uległa w 1996 r., wpływał na jej atrakcyjność zawodową na rynku pracy. W świetle powyższego, stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu skarżonej decyzji, że częściowa niezdolność strony do pracy nie uniemożliwiała całkowicie wykonywania zatrudnienia, jawi się jako sformułowanie arbitralne i nieposiadające umocowania w zebranym materiale dowodowym. W związku z powyższym, uznając że skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w pkt 1 wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270). Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku zostało wydane w myśl art. 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponownie rozpoznając sprawę organ, biorąc pod uwagę wskazania faktyczne i prawne, zawarte w niniejszym uzasadnieniu, będzie zobligowany do tego, aby poczynić ustalenia dotyczące istnienia po stronie skarżącej okoliczności szczególnych, uniemożliwiających jej wypracowanie dłuższych okresów składkowych. ----------------------- 5