II SA/Wa 1402/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, Adam Lipiński (spr.), Protokolant Mateusz Rogala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi J. W. na orzeczenie Komisja Do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy skierowania do służby zastępczej: 1) oddala skargę 2) przyznaje adw. G. H. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 240,00 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o stawkę 22% podatku od towarów i usług VAT – to jest o kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Komisja Wojewódzka ds. Służby Zastępczej w L. orzeczeniem nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r., działając na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217 ze zm.), odmówiła J. W. przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej, wskazując, że wyjaśnienia poborowego zawarte we wniosku oraz złożone do protokołu są niewystarczające do przyjęcia, iż wyznawane zasady moralne nie pozwalają mu pełnić zasadniczej służby wojskowej oraz pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza, a nadto nie udowodnił on rzeczywistego związku pomiędzy deklarowanymi zasadami moralnymi (postawą pacyfistyczną) a niemożnością odbycia służby wojskowej. W ocenie organu wniosek ten miał służyć realizacji planów zawodowych poborowego – ułatwienia mu podjęcia służby w Państwowej Straży Pożarnej. W odwołaniu od powyższego orzeczenia J. W., poza chęcią wstąpienia do Państwowej Straży Pożarnej, podał, że jest przeciwny przemocy i agresji w stosunku do państwa, czy narodów, a konflikty należy rozwiązywać drogą pokojową. Jest zwolennikiem demokracji, tolerancji i konieczności rozwiązywania sporów w sposób pokojowy. Poborowy podniósł też, że nie należy do żadnej organizacji pacyfistycznej, lecz w pełni je popiera i zgadza się z ich poglądami, zaś służbę dla Ojczyzny pragnie spełnić zgodnie z zasadami moralnymi, tj. dla dobra ludzi. Komisja do Spraw Służby Zastępczej orzeczeniem nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. na podstawie art. 138 § 1 kpa, utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdziła, że poborowy nie wykazał zasad moralnych, których nieprzestrzeganie musi doprowadzić do konfliktu sumienia przy wypełnianiu powinności żołnierza służby zasadniczej. W jej ocenie, negacja wojny i podnoszenie przekonań o słuszności pokojowego rozstrzygania sporów i konfliktów jest odwoływaniem się do powszechnie uznawanych i akceptowanych norm moralnych, a takie nie rodzą konfliktu sumienia wobec odbywania służby wojskowej. Także nie można utożsamiać szkolenia posługiwania się broną ze szkoleniem umiejętności zabijania ludzi, nadto program szkolenia wojskowego nie ogranicza się jedynie do posługiwania się broną. W konkluzji uzasadnienia Komisja wskazała, iż sprzeciw wobec odbywania zasadniczej służby wojskowej nie może być oparty jedynie na negacji posługiwania się bronią czy stosowania siły lecz musi być osadzony na wartościach moralnych, które wykluczają pewne działania, charakterystyczne dla odbywania zasadniczej służby wojskowej. W skardze na powyższe orzeczenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. W. wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości. W uzasadnieniu, poza argumentacją zawartą we wniosku i odwołaniu, wskazał nadto na V przykazanie "Nie zabijaj" oraz na zalecenia II Soboru Watykańskiego. Oświadczył, iż popiera przedsięwzięcia Pacyfistycznej Komendy Uzupełnień [...] Koalicji Antywojennej oraz przedsięwzięcia organizacji Stop Wojnie. Powoływał się na uprawnienia zawarte w Konstytucji Rzeczypospolitej (art. 85 ust. 3) oraz na rezolucje Komisji Praw Człowieka ONZ, Komitetu Praw Człowieka ONZ, Rady Europy czy Parlamentu Europejskiego (nie precyzując konkretnie aktów tych organów), a także na stanowiska zajmowane w przedmiocie odmowy świadczenia służby wojskowej przez Amnesty International. W odpowiedzi na skargę Komisja do Spraw Służby Zastępczej wniosła o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Skarga oceniana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217) stanowi nową regulację prawną, której celem jest, w myśl art. 1, określenie zasad przeznaczenia do służby zastępczej, kierowanie do jej odbycia oraz odbywanie służby zastępczej przez podlegających obowiązkowi służby wojskowej, którym przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na pełnienie służby. Zgodnie z przepisem art. 10 ust. 1 ustawy, orzeczenie o przeznaczeniu do służby zastępczej wydaje komisja wojewódzka do spraw służby zastępczej, zwana dalej "komisją wojewódzką", natomiast stosownie do jej przepisu art. 13 ust. 1, poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia komisji wojewódzkiej przysługuje odwołanie do komisji do spraw służby zastępczej, zwanej dalej "komisją". Postępowanie w sprawie przeznaczenia do odbywania służby zastępczej wszczynane jest, w myśl art. 1 ustawy o służbie zastępczej, na wniosek poborowego, który został na podstawie przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej przeznaczony do odbywania zasadniczej służby wojskowej albo przeszkolenia wojskowego. Wniosek ten powinien w szczególności zawierać: oświadczenie o wyznawanych przekonaniach religijnych, wskazanie w wyznawanej doktrynie religijnej podstawy wyłączającej możliwość odbywania służby wojskowej oraz wykazać rzeczywiste związki z wyznawaną doktryną religijną lub wskazać wyznawane zasady moralne, które pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową. Powołany przepis art. 11 ust. 2 pkt 2 daje podstawę do przyjęcia, iż zawarte są w nim w istocie przesłanki orzekania o przeznaczeniu, bądź odmowie przeznaczenia, do odbywania służby zastępczej, których istnienie lub brak ocenia komisja. Jednocześnie w art. 6 ust. 1 ustawy ustawodawca postanowił, że do postępowania w sprawach określonych w u stawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Oznacza to, że komisja podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie służby zastępczej związana jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jej obowiązki tak w zakresie prowadzenia postępowania, jak i orzekania. W szczególności winna ona przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązana również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa), a nadto musi w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W rozpoznawanej sprawie zaskarżone orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej zostało wydane z poszanowaniem zarówno wskazanych przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Jak trafnie podniósł organ, to na poborowym ciąży obowiązek złożenia oświadczenia o wyznawanych przekonaniach religijnych oraz wykazanie, że wyznawana doktryna religijna oraz zasady moralne stoją w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową. Tymczasem J. W. stwierdził jedynie, że akceptuje powszechnie aprobowane poglądy na temat wartości pokoju, negowania przemocy i wartości życia ludzkiego, co jak się wydaje, nie stoi w sprzeczności z obywatelskim obowiązkiem odbycia służby wojskowej, czy nawet posługiwaniem się bronią. Komisja wskazała ponadto, że poborowy odwołuje się do powszechnie uznawanych i akceptowanych norm moralnych, natomiast nie wykazał, że zasadnicza służba wojskowa naruszy jego system poglądów w stopniu wywołującym konflikt sumienia. Należy zauważyć również, że zasadnicza służba wojskowa, której zadaniem jest przeszkolenie poborowych w posługiwaniu się bronią, nauka dyscypliny wojskowej niezbędnej w każdej armii i zasad podporządkowania przełożonym, ma na celu przede wszystkim zapewnienie skutecznej obrony Ojczyzny na wypadek wojny, nie jest zaś przygotowaniem młodych ludzi do dokonywania agresji. Ponadto wskazywanie przez skarżącego na okoliczność, że popiera poglądy i zachowanie pacyfistyczne, nie należąc jednocześnie do żadnej organizacji o takim charakterze, nie świadczy, że traktuje w tym zakresie swoje przekonania jako wiążące go zasady moralne. Dodać tu należy, iż brak takiego uzewnętrznienia swoich poglądów, nie pozwala na ich udowodnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podziela wyrażony przez organ pogląd, iż wniosek o przeznaczenie poborowego do służby zastępczej miał służyć realizacji jego planów zawodowych – ułatwienia mu podjęcia służby w Państwowej Straży Pożarnej. Bezsprzecznie zamiar J. W. pełnienia w przyszłości służby w Państwowej Straży Pożarnej jest godny szcunku, jednakże całe niniejsze postępowanie administracyjne ma na celu jedynie wykazanie, czy poglądy, przekonania albo zasady religijne poborowego nie pozostają w rażącej sprzeczności z wykonaniem przez niego obowiązku zasadniczej służby wojskowej. Takiej sprzeczności poborowy nie wykazał. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego poborowy starający się o przeznaczenie go do odbycia zastępczej służby wojskowej powinien już we wniosku przedstawić skrystalizowane swoje poglądy, czy wyznawane zasady religijne uniemożliwiające mu odbycie zasadniczej służby wojskowej. W niniejszej sprawie, zasady te zaczęły się u J. W. w pewnej mierze krystalizować dopiero w jego późniejszych pismach, w odwołaniu, czy już w sposób pełniejszy w skardze. Taki sposób tworzenia argumentacji, wskazuje, iż nie są to poglądy w pełni ugruntowane, a to dodatkowo obniża ich wartość i moc przekonywania. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się uchybień przy podejmowaniu zaskarżonych orzeczeń przez organy obu instancji, które mogły by mieć wpływ na treść podjętych orzeczeń, dlatego mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.