II SA/Wa 1404/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. S. na postanowienie Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata; 2. umorzyć postępowanie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. A. S. (dalej jako "wnioskodawca", "strona") wniósł skargę na postanowienie Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie o przyznanie świadczenia specjalnego. W dalszej kolejności, w piśmie z dnia 30 października 2017 r. strona przedstawiła swoje stanowisko w sprawie, a także wskazała, cyt.: " Rezerwuję sobie prawo uzupełnienia przedstawionych do tej pory Wniosków jak i też samej Skargi z dnia 24 sierpnia 2017 roku na wypadek, gdyby Wysoki Sąd uzyskał zgodę od pozwanego Prezesa Rady Ministrów na podstawie mi pomocy prawnej w postaci adwokata". Wobec treści pisma strony, zarządzeniem z dnia 7 listopada 2017 r. pouczono stronę, że może w niniejszej sprawie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Poinformowano, że w tym celu należy wypełnić i przesłać do Sądu formularz PPF w terminie 7 dni od doręczenia pisma. A. S. nadesłał wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie jest w stanie będąc inwalidą w pełni korzystać ze swoich praw jako strony. Podał, że sporządzenie ostatniego pisma procesowego z dnia 30 października 2017 r. spowodowało nawrót nie dających się znieść bóli. Wnioskodawca podniósł, że również jego żona nie jest w stanie mu pomóc w prowadzeniu tej sprawy. W ocenie wnioskodawcy, z uwagi na przejście przez niego przypadku śmierci klinicznej istnieje również zagrożenie życia, dlatego zachodzi oczywisty przypadek obowiązku przydzielenia mu pomocy prawnej. Zdaniem wnioskodawcy, sprawa jest skomplikowana dlatego powinien on posiadać reprezentację prawną na odpowiednio wysokim poziomie. Wnioskodawca oświadczył, że jego żona utraciła prawo do deputatu węglowego. Ponadto na postępowanie sądowe w tej sprawie poniósł już koszty rzędu 2.000 zł. Również w sprawie odebrania mu renty wyrównawczej z tytułu wypadku w pracy wnioskodawca poniósł koszty rzędu 4.000 zł. Wnioskodawca wskazał ponadto, że w ubiegłym roku utracił wszystkie oszczędności zgromadzone "na czarną godzinę", ponieważ wraz z żoną spłacili połowę długów zięcia zaciągniętych w parabankach na ratowanie matki z choroby nowotworowej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz pasierbem. Wnioskodawca nie posiada żadnych nieruchomości ani oszczędności. Posiada jedynie udział w wysokości 60% wartości pojazdu inwalidzkiego [...] rocznik 2007 o wartości 7.800 zł. Wnioskodawca oświadczył, że jego żona oraz pasierb posiadają wspólnie w stosunku ¾ i ¼ mały jednokondygnacyjny dom wiejski nieotynkowany oraz nieocieplony. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że na miesięczny dochód gospodarstwa domowego netto składa się emerytura wnioskodawcy w kwocie 4.397,84 zł, renta żony wnioskodawcy w kwocie 1.789,89 zł oraz wynagrodzenie pasierba wnioskodawcy w kwocie 1.467,19 zł – łącznie 7.655 zł miesięcznie. Jako zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca wymienił: opał (w tym transport) 8 ton x 850 zł – 6.800 zł za rok, energia elektryczna 150 zł miesięcznie, woda 120 zł miesięcznie, gaz (10 butli) 480 zł rocznie, wywóz szamba 700 zł rocznie, wywóz śmieci 75 zł co 2 miesiące, telefon 70 zł miesięcznie, internet 71 zł miesięcznie, ubezpieczenie domu 480 zł rocznie, podatek 420 zł rocznie, budowa wiaty na pojazd inwalidzki 2.800 zł, prywatne wizyty lekarskie średnio 200 zł miesięcznie, lekarstwa średnio 200 zł miesięcznie, prywatne badania poza NFZ średnio 100 zł miesięcznie, turnusy rehabilitacyjne 8.000 zł rocznie, utrzymanie pojazdu inwalidzkiego w tym naprawa, paliwo, ubezpieczanie, amortyzacja w 2017 r. – 3.500 zł. Wnioskodawca wskazał ponadto, że w 2016 r. dokonał zakupu obecnego pojazdu inwalidzkiego za 15.500 zł oraz poniósł koszt remontu tego pojazdu na poziomie 2.000 zł. Poniósł również koszt remontu 13-to letniej wersalki w wysokości 700 zł. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie to wynika z przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."), zgodnie z którym, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Rozpoznawanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych stało się więc zbędne i postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu stosownie do treści art. 249a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast zgodnie z art. 262 p.p.s.a., przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Stosownie zaś do art. 245 § 1 i 3 tej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie częściowym i obejmować np. tylko ustanowienie adwokata. Przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwrócić należy uwagę, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, z tego względu sąd (referendarz sądowy), jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa. Jednocześnie skazać należy, że prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które albo mają bardzo niskie dochody, albo ich w ogóle nie posiadają, tj. do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Ze złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i pasierbem. Żona wnioskodawcy oraz jego pasierb posiadają wspólnie jednokondygnacyjny dom. Wnioskodawca oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują stałe dochody w łącznej wysokości 7.655 zł miesięcznie netto. Na dochody te składa się emerytura wnioskodawcy w wysokości 4.397,84 zł, renta żony wnioskodawcy w wysokości 1.789,89 zł oraz wynagrodzenie pasierba wnioskodawcy w wysokości 1.467,19 zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada oszczędności, bowiem przeznaczył je na częściową spłatę zadłużenia swojego zięcia. Jednocześnie wskazał, że dotychczas poniósł koszty rzędu 2000 zł na niniejsze postępowanie oraz 4.000 zł na postępowanie w przedmiocie odebrania wnioskodawcy renty wyrównawczej. Ponadto w 2016 r. dokonał zakupu wózka inwalidzkiego za 15.500 zł oraz poniósł koszt remontu tego pojazdu w wysokości 2.000 zł. Również poniósł koszt budowy wiaty na pojazd inwalidzki w wysokości 2.800 zł oraz remont wersalki w wysokości 700 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca wskazał roczne wydatki na: opał 6.800 zł, gaz 480 zł, wywóz szamba 700 zł, ubezpieczenie domu 480 zł, podatek 420 zł, turnusy rehabilitacyjne 8.000 zł, utrzymanie pojazdu inwalidzkiego w 2017 r. w wysokości 3.500 zł, - łącznie kwota 20.380 zł rocznie, co daję miesięczną kwotę rzędu 1.698,33 zł. Jako stałe zobowiązania miesięczne wnioskodawca wymienił: energia elektryczna 150 zł, woda 120 zł, wywóz śmieci 75 zł co 2 miesiące tj. 37,50 miesięcznie, telefon 70 zł, internet 71 zł, prywatne wizyty lekarskie średnio 200 zł, lekarstwa średnio 200 zł, prywatne badania średnio 100 zł – łącznie 948,50 zł miesięcznie. Powyższe wskazuje, że wnioskodawca ponosi średniomiesięczne koszty łącznie w wysokości 2646,83 zł. W ocenie referendarza sądowego, całokształt opisanej sytuacji finansowej wskazuje, że wnioskodawcy nie można zaliczyć do osób ubogich. Wnioskodawca nie wykazał, iż żyje wraz z rodziną w ubóstwie, bowiem ma on zabezpieczone potrzeby bytowe jak również co miesiąc uzyskuje stały dochód. Z przedstawionych okoliczności obrazujących sytuację materialną wnioskodawcy wynika, że uzyskiwane dochody jego rodziny znacznie przewyższają ponoszone niezbędne wydatki. Po odjęciu od wysokości uzyskiwanych dochodów, kwoty podanych comiesięcznych, niezbędnych wydatków (a zatem nie uwzględniając dotychczas poniesionych jednorazowo wydatków na koszty postępowania, czy też zakup wózka inwalidzkiego i jego remont oraz remont wersalki), pozostaje rodzinie kwota około 5008,17 zł. Oczywiście, od wskazanej kwoty należy odliczyć także koszty wyżywienia, zakupu środków czystości, odzieży, jednakże wysokość dochodów w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, nawet po uwzględnieniu niezbędnych wydatków, gwarantuje zaoszczędzenie środków na dodatkowe, inne cele, takie jak np. wydatki na pełnomocnika z wyboru. Jednocześnie wskazać należy, że niepełnosprawność wnioskodawcy oraz niemożność uzyskania pomocy w prowadzeniu sprawy ze strony żony wnioskodawcy, nie stanowi ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Instytucja ta bowiem (prawo pomocy) służy ułatwieniu dostępu do sądu osobom ubogim, które nie są w stanie sfinansować samodzielnie związanych z tym wydatków. Wnioskodawca nie zalicza się do takich osób, tym samym jego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stwierdzić zatem należy, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Wobec powyższego, na podstawie art. 249a w zw. z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) oraz art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.