II SA/Wa 1404/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska (spr.), Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Iwona Maciejuk, , Protokolant specjalista Joanna Głowala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2025 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odwołania z pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa postanawia: odrzucić skargę Minister Obrony Narodowej (dalej jako "Minister" oraz "MON") decyzją z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...], działając na podstawie art. 127 § 1 i 2, art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 268a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej jako "k.p.a."), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] o odwołaniu [...] J. G. z pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa z dniem [...] marca 2024 r. z uwagi na uzasadnione potrzeby Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podał, że stosownie do art. 203 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2024 r. poz. 248; dalej jako "u.o.o.") do pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa wyznacza Minister Obrony Narodowej żołnierzy zawodowych na stanowiska służbowe o stopniach etatowych od stopnia pułkownika (komandora) do stopnia generała (admirała). Według § 8 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 marca 2015 r. w sprawie pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa (Dz.U. z 2015 r. poz. 479; dalej jako "rozporządzenie" ), żołnierz może być odwołany do kraju w każdym czasie przez organ, w przypadku uzasadnionych potrzeb Sił Zbrojnych. Potrzeby Sił Zbrojnych stanowią naczelną i fundamentalną przesłankę kształtowania polityki kadrowej w zakresie usytuowania żołnierza zawodowego w strukturach organizacyjnych Sił Zbrojnych, a decyzja w tym przedmiocie należy wyłącznie do uprawnionego organu wojskowego, któremu w ramach przyznanych kompetencji przysługuje wyłączne prawo do kształtowania polityki kadrowej, stosownie do potrzeb Sił Zbrojnych (wyroki WSA w Warszawie z dnia 19 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 4127/21 i z dnia 9 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 1407/13). Odnosząc powyższe do okoliczności rozpatrywanej sprawy, MON podał, że niestabilna pod względem bezpieczeństwa sytuacja międzynarodowa determinuje konieczność skupienia uwagi na służbach powołanych do ochrony granic RP oraz życia i zdrowia mieszkańców państwa polskiego. W kontekście powyższego, szczególnie w obliczu zagrożeń dla bezpieczeństwa naszego kraju, źródła, których upatrywać należy w zbrojnym ataku Federacji Rosyjskiej na Ukrainę oraz agresywnej polityce Rosji i Białorusi, a także podejmowanych przez nich działaniach, organ wojskowy zobowiązany był bez zbędnej zwłoki do odwołania oficera z pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami kraju celem realizacji przez niego zadań w Rzeczypospolitej Polskiej niezbędnych do zapewnienia bezpieczeństwa państwa polskiego. Ustosunkowując się do twierdzeń skarżącego w przedmiocie prawdziwych przyczyn jego odwołania z pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami kraju, MON podał, że artykuł prasowy, do którego nawiązuje oficer w swoim wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie stanowił przesłanki do odwołania go z pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami kraju, ponieważ materiał prasowy nie może stanowić dowodu w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. J. G. nie zgodził się z tą decyzją i wniósł na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zarzucił tej decyzji: 1) rażące naruszenie przepisów postępowania, tj.: a) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez przedstawienie "całkowicie nieprawdziwych" przyczyn jego odwołania z pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa, a w konsekwencji wydanie decyzji bez uwzględnienia zarówno interesu społecznego, jak również słusznego interesu strony, co doprowadziło do wydania decyzji na szkodę strony oraz interesu społecznego rozumianego jako interes Sił Zbrojnych RP; b) art. 10 § 1, art. 61 § 4 i art. 73 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w niniejszej sprawie, m. in. poprzez niezawiadomienie go o wszczęciu z urzędu postępowania, uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, 2) rażące naruszenie prawa materialnego, tj. § 8 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia z 10 marca 2015 r. poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie; w uzasadnieniu tego zarzutu podniesiono, że w powołanym przepisie jest mowa o uzasadnionych (a nie zwykłych) potrzebach Sił Zbrojnych RP (jak np. w art. 199 ust. 2 pkt 2 u.o.o.) oraz że w powołanym rozporządzeniu wśród przesłanek obligatoryjnych, jak i fakultatywnych odwołania żołnierza z pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa nie wymieniono wszczęcia kontrolnego postępowania sprawdzającego. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił szeroką argumentację na poparcie zasadności zarzutów. Podniósł m.in., że zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i w utrzymanym nim w mocy rozkazie personalnym z dnia [...] marca 2024 r. MON pominął okoliczności wynikające z jego komunikatu z dnia [...] marca 2024 r. zamieszczonego na stronie internetowej organu, z którego wynika, że przyczyną odwołania skarżącego z pełnienia służby wojskowej poza granicami kraju (ze stanowiska [...] w [...]) było wszczęcie przeciwko niemu kontrolnego postępowania sprawdzającego, co jawi się skarżącemu jako narzędzie do odwołania go z pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami kraju, a następnie wydania kolejnej decyzji w przedmiocie przeniesienia do dyspozycji. Skarżący, odnosząc się do twierdzenia MON zawartego w zaskarżonej decyzji dotyczącego przyczyn odwołania go ze służby poza granicami kraju (zapewnienie bezpieczeństwa państwa w kontekście wojny w Ukrainie oraz polityki Białorusi i Rosji), podał, że od czasu jego odwołania z pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa nie otrzymuje od przełożonych żadnych zadań do realizacji. Skarżący podniósł również, że jego odwołanie z pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami kraju "wywołało zdziwienie i komentarze wśród personelu [...], co oczywiście może wiązać się w przyszłości z obniżeniem zaufania wobec żołnierzy wysyłanych do rożnego rodzaju międzynarodowych struktur wojskowych, a w konsekwencji nie leżało w interesie Sił Zbrojnych". Skarżący podniósł, że w mediach zagranicznych pojawiły się informacje, iż jest podejrzewany o szpiegostwo na rzecz [...], jak również iż jest prowadzone wobec niego bliżej niesprecyzowane dochodzenie kontrwywiadowcze. W sytuacji konfliktu zbrojnego w Ukrainie, takie działania są niczym innym jak tworzeniem dezinformacji oraz kłamstw przez osoby współpracujące lub działające na rzecz państwa agresora, czyli Rosji. W treści skargi skarżący zakwestionował prawidłowość pouczenia zawartego w zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym nie podlega ona zaskarżeniu do sądu administracyjnego stosownie do art. 122 ust. 3 pkt 3 u.o.o. Jego zdaniem powołany przepis stanowi, że skarga do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego nie może być wniesiona na decyzje w sprawach wyznaczenia i przeniesienia na stanowisko służbowe oraz zwolnienia ze stanowiska służbowego, a także przeniesienia do dyspozycji i jako wyjątek od fundamentalnego prawa skargi do sądu, nie może być interpretowany rozszerzająco. Skarżący podkreślił, że zaskarżona decyzja nie rozstrzyga o wyznaczeniu czy przeniesieniu go na stanowisko służbowe ani o zwolnieniu ze stanowiska służbowego, ani też o przeniesieniu do dyspozycji, co znajduje potwierdzenie w treści rozkazu personalnego Dyrektora Departamentu Kadr MON z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] utrzymanego w mocy rozkazem personalnym MON z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...]. O ile organ prawidłowo pouczył, że od tego rozkazu personalnego skarga nie przysługuje, o tyle błędnie pouczył, że nie przysługuje ona również na decyzję w przedmiocie odwołania z pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami kraju. MON w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie. Organ podkreślił, że skarżący nie został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, lecz odwołany z pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa. Wymieniony oficer nadal pełni zawodową służbę wojskową w dyspozycji i wykonuje zadania służbowe w [...] zgodnie z rozkazem personalnym Dyrektora Departamentu Kadr MON z dnia [...] marca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sąd przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi winien uprzednio zbadać, czy nie zachodzą przesłanki skutkujące jej odrzuceniem, określone w art. 58 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a.") Sąd podziela stanowisko MON, że zaskarżona przez J. G. decyzja tego organu z dnia [...] czerwca 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] marca 2024 r. o odwołaniu skarżącego z pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami kraju, w istocie rozstrzyga o jego zwolnieniu ze stanowiska służbowego, i jako taka, w myśl art. 122 ust. 3 pkt 3 ustawy o obronie Ojczyzny nie podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego. W ocenie Sądu instytucja wyznaczenia żołnierza zawodowego do pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa jest szczególnym przypadkiem wyznaczenia żołnierzowi zawodowemu stanowiska służbowego. Sąd nie podziela stanowiska strony skarżącej, jakoby wyłączenie spod jurysdykcji sądów administracyjnych skargi na decyzje w przedmiocie odwołania żołnierza do kraju wymagało wskazania explicite tego typu decyzji w katalogu zawartym w art. 122 ust. 3 u.o.o. Powyższy wniosek wynika z treści art. 191 pkt 1-3 u.o.o., stosownie do którego żołnierz zawodowy pełni zawodową służbę wojskową: na stanowisku służbowym (pkt 1), w uczelni wojskowej, szkole podoficerskiej, centrum szkolenia, ośrodku szkolenia, w których pobiera naukę (pkt 2), w dyspozycji (pkt 3). Przytoczony przepis statuuje katalog form pełnienia zawodowej służby wojskowej, w którym ustawodawca nie wyodrębnił pełnienia służby poza granicami państwa, traktując je za równoważne z pełnieniem służby wojskowej na stanowisku służbowym. Ponadto pełnienie służby poza granicami państwa materialnie spełnia przesłanki uznania za formę pełnienia służby wojskowej na stanowisku służbowym. W świetle art. 2 u.o.o., ilekroć w ustawie jest mowa o stanowisku służbowym, należy przez to rozumieć usytuowanie żołnierza oraz pracownika w hierarchii służbowej jednostki organizacyjnej (pkt 34). Skarżący pełnił służbę poza granicami państwa na stanowisku [...] w [...] w [...], a zatem, wyznaczając skarżącego do pełnienia służby poza granicami państwa, Minister Obrony Narodowej usytuował go w hierarchii służbowej [...]. Reasumując, w ocenie Sądu instytucja wyznaczenia żołnierza zawodowego do pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa jest szczególnym przypadkiem wyznaczenia żołnierzowi zawodowemu stanowiska służbowego, a odwołanie z pełnienia służby poza granicami państwa jest odwołaniem ze stanowiska służbowego. W konsekwencji nie można uznać, że dopiero rozkaz personalny Dyrektora Departamentu MON z dnia [...] marca 2024 r. o przeniesieniu skarżącego do dyspozycji, odwoływał go z zajmowanego stanowiska służbowego [...] w [...] w [...]. Nadto, należy zauważyć, że według § 9 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 marca 2024 r. w sprawie pełnienia zawodowej służby wojskowej poza granicami państwa (Dz. U. z 2024 r., poz. 480), który obowiązywał w dniu wydania zaskarżonej decyzji ([...] czerwca 2024 r.), decyzją o odwołaniu żołnierza wyznaczonego do kraju zwalnia się go z zajmowanego stanowiska służbowego poza granicami państwa i wyznacza na stanowisko służbowe albo przenosi do dyspozycji. Sąd zauważa, że skarżący nie został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, nadal pełni zawodową służbę wojskową (w dyspozycji) i wykonuje zadania służbowe w [...]. Zdaniem Sądu, powierzenie funkcjonariuszowi obowiązków służbowych na innym stanowisku jest to akt kierownictwa wewnętrznego z zakresu administracji i ma na celu realizację polityki kadrowej w Wojsku Polskim. Ma charakter aktu organizacyjnego, służącego zaspokojeniu potrzeb kadrowych. Jest to sprawa wynikająca z zakresu podległości służbowej pomiędzy przełożonymi i podwładnymi. Podległość służbowa jest cechą szczególną, charakterystyczną dla tzw. stosunków służbowych, stanowiących podstawę pełnienia służby w wojsku i innych służbach paramilitarnych. Znaczny zakres takiej podległości sprawia, że w tych stosunkach zatrudnienia nie ma równorzędności podmiotów, co jest typowe dla stosunku pracy. Tym samym przełożony zyskuje znaczną dyskrecjonalną władzę kształtowania sytuacji prawnej podwładnego. Sprawa taka, stosownie do art. 5 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - nie podlega rozpoznaniu przez sądy administracyjne. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 lipca 2012 r. SK 31/10 (OTK-A 2012/7/80) wywiódł, że uprawnienia i obowiązki żołnierzy zawodowych pozostają w ścisłym związku z wymaganiami, jakie wynikają z art. 26 Konstytucji. Ograniczenia dostępu do sądu żołnierza zawodowego w zaskarżonej regulacji, w sprawach związanych z zapewnieniem możliwości realizacji przez Siły Zbrojne zadań i celów, jakimi są ochrona niepodległości państwa i niepodzielności jego terytorium oraz zapewnienie bezpieczeństwa i nienaruszalności jego granic, spełniają wymóg niezbędności. Nie byłoby bowiem możliwe pogodzenie spójnego i sprawnego działania Sił Zbrojnych z pełną kontrolą sądową nad decyzjami przełożonych dotyczącymi spraw ze stosunku służbowego żołnierzy zawodowych. Ustawowe ograniczenie prawa do sądu, określonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji następuje więc ze względu na przesłankę bezpieczeństwa państwa, zawartą w art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz zgodnie z wyrażoną w tym przepisie Konstytucji zasadą proporcjonalności. Z przedstawionych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a.