II SA/Wa 141/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk, Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), Protokolant Agnieszka Bieniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2009 r. sprawy ze skargi G. Ł. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J. W. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści) oraz kwotę 52,80 (słownie: pięćdziesiąt dwa osiemdziesiąt) stanowiącą 22% podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję podjętą w dniu [...] października 2008 r. i odmówił przyznania G. L. renty rodzinnej po zmarłym mężu J. L. w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: • jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; • nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; • nie ma niezbędnych środków utrzymania. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Ponadto organ wskazał, iż ze zgromadzonych dokumentów wynika, iż wnioskodawczyni nie jest członkiem rodziny zmarłego w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] grudnia 2001 r. orzeczono bowiem rozwód G. i J. L. Na rzecz zainteresowanej nie były orzeczone alimenty. Skoro więc, w dniu śmierci J. L. zainteresowana nie była jego żoną i nie miała prawa do alimentów, to zgodnie z art. 70 ust. 3 cytowanej ustawy nie ma ona prawa do renty rodzinnej po zmarłym w trybie zwykłym. Fakt ten z kolei nie może stanowić okoliczności szczególnych uzasadniających przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Organ wyjaśnił też, iż dzieci G. L. otrzymują rentę rodziną po zmarłym ojcu J. L. w trybie zwykłym. Oznacza to, iż nie może być przyznane dodatkowe świadczenie w postaci renty rodzinnej w drodze wyjątku. Nadto organ wskazał, że skarżąca, z uwagi na swój wiek ([...] lat) oraz fakt, iż nie orzeczono wobec niej całkowitej niezdolności do pracy nie spełnia warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi G. L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wyjaśniła, iż rozwód nastąpił z wyłącznej winy jej byłego męża. Sama musiała zrezygnować z pracy, by opiekować się stale chorującymi dziećmi. Ponadto, nie występowała o zasądzenie alimentów od byłego męża, ponieważ utrzymywał się on z niskiej renty, która po odliczeniu alimentów przyznanych na dzieci, wynosiła ponad 200 zł. Wyjaśniła, iż nie wiedziała, że wystarczy samo przyznanie jej tego prawa bez jego realizacji. Wskazała, iż jej były mąż był uzależniony od alkoholu i ona sama musiała zajmować się całą rodziną. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie przytaczając argumenty zawarte w decyzji wydanej w drugiej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpatrywana pod tym względem skarga, nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację prawną pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania renty w trybie ustawowym (zwykłym). Świadczenia te mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema obligatoryjnymi przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wymienione przesłanki wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego i jego kontroli (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2000 r., sygn. II SA 2453/99, publ. Pr. Pracy 2000/6/41). Do powyższego należy dodać, iż redakcja cytowanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga łącznego spełnienia wszystkich przesłanek. W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż G. L. nie spełniła dwóch z obligatoryjnych warunków określonych w art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy do uzyskania świadczenia, tj. przesłanki wieku i niezdolności do pracy. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego jest ona kobietą w wieku [...] lat, nie orzeczono też w stosunku do niej całkowitej niezdolności do pracy, a zatem nie można uznać, iż nie może ona podjąć zatrudnienia. Fakt ten wyklucza przyznanie skarżącej renty w drodze wyjątku po zmarłym byłym mężu. Świadczenie to bowiem skierowane jest do osób całkowicie niezdolnych do pracy ze względu na wiek i stan zdrowia. Ponadto, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie występują szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku skarżącej. Brak bowiem podstaw do przyznania świadczenia w trybie zwykłym osobie, nie należącej do kręgu podmiotów uprawnionych, nie daje jeszcze możliwości uzyskania tego prawa w trybie szczególnym. Zgodnie z art. 70 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS małżonka rozwiedziona lub wdowa, która do dnia śmierci męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli oprócz spełnienia warunków określonych w ust. 1 lub 2, miała w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową. Tymczasem skarżąca sama zrezygnowała z możliwości uzyskania prawa do alimentów od byłego męża. Decyzja skarżącej w tym zakresie była jej dobrowolnym wyborem i nie może być postrzegana jako szczególna okoliczność uzasadniająca przyznanie jej świadczenia w drodze wyjątku. Odnosząc się z kolei do zarzutu, iż renta rodzinna została przyznana jedynie jej dzieciom, a ona sama nie ma do niej prawa należy wskazać, iż jako przedstawiciel ustawowy małoletnich dzieci, to właśnie ona zobowiązana jest do rozporządzania przyznanym świadczeniem, w zgodzie z zasadą dobra dziecka. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późń. zm.), orzekł jak w sentencji.