II SA/Wa 1410/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Sędziowie WSA Adam Lipiński (spr.), Janusz Walawski, , Protokolant specjalista Monika Gieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2018 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ja poprzedzającą z dnia [...] marca 2017 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. utrzymał w mocy poprzedzającą decyzję z dnia [...] marca 2017 r. o odmowie przyznania K. J. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego a w uzasadnieniu decyzji na brak spełnienie przez zainteresowanego wszystkich przesłanek określonych w art. art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 887 ze zm.) – to jest brak szczególnych okoliczności, które spowodowały niemożność spełnia przez zainteresowanego warunków ustawowych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Organ ustalił, iż K. J. stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 45 lat. Natomiast na przestrzeni 51 lat życia na podstawie przedłożonych dowodów organ rentowy przyjął za udowodnione 20 lat, 8 miesięcy i 7 dni łącznych okresów ubezpieczenia. W ocenianym do uprawnień 10-leciu przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - tylko 3 lata, i 3 miesiące okresów ubezpieczenia przebytych na terenie N. W okresie od [...] grudnia 2002 r. do [...] grudnia 2011 r., przez ponad 9 lat nie został udowodniony jakikolwiek okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W wykazanej wyżej przerwie nie była wobec K. J. orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Nie istniały zatem przeciwwskazania do kontynuowania ubezpieczenia, w celu uzyskania w przyszłości uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych. Trwała całkowita niezdolność do pracy została ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] marca 2015 r. dopiero od dnia [...] lutego 2013 r. Zatem nie wykazano, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które K. J. nie miał wpływu. Sytuacja materialna zainteresowanego jest niewątpliwie trudna, jednakże nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenia na podstawie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem świadczeniami socjalnymi. Działający w imieniu całkowicie ubezwłasnowolnionego K. J. opiekun prawny – jego małżonka J. J. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na wyżej opisaną decyzję ostateczną Prezesa ZUS. Decyzji tej zarzuciła naruszenie art. 83 ust. l ustawy o emeryturach i rentach z FUS - poprzez odmowę ponownego ustalenia prawa K. J. do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, w sytuacji gdy skarżący spełnia wszelkie przesłanki do przyznania mu w/w świadczenia - znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji (jest w stanie wegetatywnym, w śpiączce, oddycha przez rurkę tracheotomijną itd.) oraz naruszenia art. 77 § 1 Kpa - poprzez niepełne i nie wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego, w sytuacji gdy przedmiotowy materiał dowodowy, a w szczególności dokumentacja medyczna, w sposób pełny i jasny - wskazują, iż K. J. znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji (jest w stanie wegetatywnym, w śpiączce, oddycha przez rurkę tracheotomijną itd.). W konkluzji skargi wniosła uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji. W uzasadnieniu skargi wskazano na aktualny i udokumentowany stan zdrowia skarżącego oraz udokumentowany brak niezbędnych środków na utrzymanie oraz leczenie. W ocenie autora skargi stan wegetatywny (bez jakichkolwiek szans na wyjście z tak trudnej sytuacji), w którym znajduje się K. J. wypełnia pojęcie trwałego stanu wykluczającego aktywność zawodową z przyczyn niezależnych od zainteresowanego. Nadto strona pracowała w ostatnim 10-leciu (przez okres 3 lat, i 3 miesięcy wobec 5-letniego okresu wymaganego do przyznania renty na zasadach ogólnych) a także wykazywała się aktywnością zawodową oraz przez ostatnie 4 lata (przed złożeniem wniosku) strona była osobą całkowicie niezdolną do pracy. Strona też jest całkowicie ubezwłasnowolniona. W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił, iż fakt, aktualnej całkowitej niezdolny do pracy i do samodzielniej egzystencji K. J. jest nie jest żadnym wyjaśnieniem okoliczności braku ubezpieczenia w czasie jego pracy za granica w latach 2002 - 2011. Zainteresowany przebywał za granicą i pracował tam w latach 2002 - 2013, natomiast ubezpieczenie obejmuje go dopiero od dnia 1 stycznia 2012 r. Osoba podejmująca zatrudnienie i decydująca się na brak ubezpieczenia samodzielnie ponosi ryzyko takiego wyboru. Brak ubezpieczenia u zagranicznego pracodawcy w żadnym razie nie może być uznany za niezawiniony przez skarżącego. Skarżący obowiązek ten rażąco zaniedbał. Skarżący mógł, we własnym interesie, samodzielne i dobrowolne ubezpieczać się w kraju, tym bardziej, że był w stanie znaleźć pracę za granicą i skutecznie ją podjąć, nie był zatem ani osobą bezradną, ani nieumiejącą poradzić sobie z zagranicznymi przepisami dotyczącymi zatrudnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże nie z przyczyn w niej podniesionych. Sądy administracyjne w rozpoznawaniu spraw kierują się zasadą legalizmu, to znaczy, iż sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności zaskarżonej decyzji administracyjnej z prawem obowiązującym w dacie jej wydania (art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych sąd administracyjny). Zatem sąd administracyjny nie orzeka, co do istoty sprawy, ale jedynie dokonuje kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z przepisami prawa materialnego oraz procesowego. Art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowi, iż ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Dochodzone świadczenie nie jest świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione, ale świadczeniem pochodnym od opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oraz uwarunkowanym spełnieniem wszystkich przesłanek wskazanych w art. 83 ust. 1 ustawy. W niniejszej sprawie odmowę przyznania świadczenia organ argumentował brakiem po stronie K. J. szczególnych okoliczności, które spowodowały niemożność spełnia przez niego warunków ustawowych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym, gdy był on zdolny do pracy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie okoliczność ta nie została przez organ dokładnie wyjaśniona, zwłaszcza w okresie bezpośrednio poprzedzającym datę powstania u skarżącego całkowitej niezdolności do pracy. Trwała całkowita niezdolność do pracy K. J. została ustalona od dnia [...] lutego 2013 r. (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] marca 2015 r.). Organ w zaskarżonej decyzji stwierdza jednocześnie, iż w okresie od [...] grudnia 2002 r. do [...] grudnia 2011 r., nie został udowodniony jakikolwiek okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W latach 2002 – 2013 skarżący pracował w Niemczech. Natomiast z akt administracyjnych sprawy wynika, iż ubezpieczenie obejmuje go dopiero od [...] stycznia 2012 r. Organ powinien zatem ustalić i dokładnie wyjaśnić (czego w postępowaniu administracyjnym zaniechał i czego zabrakło także w uzasadnieniu zaskarżonej oraz ją poprzedzającej decyzji), czy całkowita niezdolność do pracy powstała gdy skarżący był ubezpieczony, czy też powstała w okresie braku ubezpieczenia i co było przyczyną tej trwałej i całkowitej niezdolności do pracy. Jeżeli bowiem w dacie [...] lutego 2013 r. skarżący był ubezpieczony, albo zdarzenie które bezpośrednio spowodował jego trwałą i całkowitą niezdolność do pracy powstało w czasie trwania ubezpieczenia – to oczywistym jest, iż zdarzenia takie przerwały to ubezpieczenie, a zatem zdarzenie te mogły stanowić niezależną od woli skarżącego przyczynę dalszego kontynuowania pracy i ubezpieczenia – stanowiły by zatem przesłankę wskazaną w art. 83 ust. 1 ustawy - szczególną okoliczność, która spowodowała niemożność spełnia przez zainteresowanego warunków ustawowych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Okoliczności tej organ w ogóle nie badał. K. J. stał się trwale i całkowicie niezdolność do pracy w wieku 45 lat, legitymując się wówczas znacznie ponad 20 letnim łącznym stażem ubezpieczeniowym. Organ okoliczności tej w ogóle nie dostrzega. Dlatego, w tym kontekście nie jest wystarczające powoływanie się jedynie na okoliczność braku ubezpieczenia skarżącego w okresie od [...] grudnia 2002 r. do [...] grudnia 2011 r., bez wyjaśnienia najistotniejszego w tej sprawie zagadnienia – czy powstanie trwałej i całkowitej niezdolność do pracy miało miejsce gdy skarżący był ubezpieczony, czy też nie. Wyjaśnienie powyższego zagadnienia jest kluczowe dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Wskazać bowiem należy, iż art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie odwołuje się do ogólnych stażów ubezpieczeniowych (wówczas stanowiłoby powtórzeniem przepisów dotyczących trybu zwykłego), ale odwołuje się do badania szczególnych okoliczności skutkujących niemożnością spełnia przez zainteresowanego warunków ustawowych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym, jako jednej z przesłanek do zastosowania tego przepisu - co w tej sytuacji sprowadza się do badania związku czasowego pomiędzy ubezpieczeniem (czego nie zbadano) a datą powstania trwałej i całkowitej niezdolności do pracy skarżącego. Obywatel ma prawo oczekiwać od organu dokładnego i rzetelnego zbadania jego sprawy i dokonania przez organ ustaleń niezbędnych do wyjaśnienia sprawy, co z kolei winno znaleźć miejsce w uzasadnieniu decyzji. Dlatego powyższe zaniechanie stanowi, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, istotne dla wyniku sprawy naruszenie przez organ art. 7, art. 8, art. 12, art. 107 § 3 Kpa. Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę Prezes ZUS dokona wskazanych w uzasadnieniu niniejszego wyroku ustaleń i w zależności od wyniku powyższych ustaleń, ponownie rozważy sprawę w aspekcie istnienia szczególnych okoliczności uniemożliwiających spełnienie przez skarżącego warunków ustawowych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.