II SA/Wa 1411/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło (spr.), Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Asesor WSA, Joanna Kube, Protokolant Adam Jamroż, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 lutego 2005 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2004 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] lutego 2004 r. w sprawie odmowy przyznania E. K. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonemu, który wskutek szczególnych okoliczności nie spełnia warunków wymaganych w powołanej ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Nie może, ze względu na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy, podjąć zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie ma niezbędnych środków utrzymania. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że E. K., ur. [...] listopada 1929 r., legitymuje się okresem składkowym 12 lat 6 miesięcy i 5 dni oraz okresem pracy w gospodarstwie rolnym zaliczonym jako tzw. okres uzupełniający 5 lat i 1 dzień. Łączny zatem okres zaliczony do uprawnień emerytalno-rentowych wynosi 17 lat 6 miesięcy i 6 dni. W okresach od 10 listopada 1950 r. do 8 lutego 1972 r. oraz od 17 grudnia 1978 r. do 5 marca 1981 r., a także od 25 października 1987 r. do 4 marca 1989 r. nie pracował i w tych okresach był zdolny do pracy (lekarz orzecznik ZUS nie stwierdził jego całkowitej niezdolności do pracy z uwagi na stan zdrowia). Nie istniały zatem przeciwwskazania do kontynuowania zatrudnienia w tych okresach. Od 4 marca 1989 r. nie pozostaje w zatrudnieniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. K. podnosił swą bardzo trudną sytuację finansową. Wyjaśnił, że obecnie jego dochód wynosi 60 złotych miesięcznie, którą to kwotę otrzymuje z opieki społecznej. Na tej podstawie domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczny i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Innymi słowy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpatrując skargę p. E. K. pod tym kątem, Sąd nie stwierdził aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmujący zaskarżone decyzje o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku, dopuścił się naruszenia prawa materialnego, a także przepisów postępowania administracyjnego, w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy spowodowaną złym stanem zdrowia lub wiek - podjąć zatrudnienia i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie tego musi nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 tej ustawy jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenie określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zachował wszystkie reguły procesowe przy rozpoznawaniu wniosku E. K. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu decyzji. W uzasadnieniach obu decyzji przytoczono nie tylko okoliczności faktyczne, które w ocenie Prezesa ZUS wpłynęły na odmowę, ale wspomniano również o tych, które mogły stanowić podstawę do przyznania świadczenia w trybie wyjątkowym. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że E. K. nie może ze względu na wiek, podjąć zatrudnienia. Urodzony [...] listopada 1929 r., w dacie wydania zaskarżonej decyzji przekroczył [...] rok życia. Prezes ZUS ustalił również bardzo trudne warunki materialne skarżącego i jego małżonki. Mieszkają wspólnie w jednopokojowym mieszkaniu o łącznej powierzchni 19 m2. Ich łączny miesięczny dochód nie przekracza kwoty 600 zł. brutto, na co składa się kwota emerytury, jaką otrzymuje małżonka skarżącego M. K. w wysokości 492 zł oraz kwota zasiłku z opieki społecznej w wysokości 100 zł, jaką otrzymuje skarżący. Prezes ZUS w uzasadnieniu swoich decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku przysługuje w sytuacji, gdy osoba, której renta wyjątkowa ma być przyznana, posiada odpowiednio długi w stosunku do wieku, łączny okres składkowy i nieskładkowy, a do wymaganego, ustawowego okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do renty, brakuje niewielki okres. E. K. udowodnił okres składkowy 12 lat 6 miesięcy i 5 dni oraz - jako okres uzupełniający, pracę w gospodarstwie rolnym - łącznie 5 i 1 dzień. Łączny zatem okres składkowy i nieskładkowy wynosi 17 lat 6 miesięcy i 6 dni. Ponadto ustalono, że w okresach od 10 listopada 1950 r. do 8 lutego 1972 r. i od 17 grudnia 1978 r. do 5 marca 1981 r. oraz od 25 października 1987 r. do 4 marca 1989 r. w ogóle nie pracował mimo, że w tych okresach był on zdolny do pracy z uwagi na ówczesny stan zdrowia. Nie istniały zatem żadne przeciwwskazania do zatrudnienia. Skarżący nie spełnia więc wszystkich warunków do przyznania tego rodzaju świadczenia, określonych w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, a mianowicie nie wykazał, że na skutek szczególnych okoliczności - mimo [...] lat życia, legitymuje się jedynie ponad 12-letnim okresem składkowym. Nie wykazał aby w jego życiu zaszły okoliczności, które uniemożliwiły mu wypracowanie okresu stażu (okresów składkowych i nieskładkowych) co najmniej 20 lat, co umożliwiłoby mu otrzymanie emerytury. Skarżący nie wskazał żadnych okoliczności wyjaśniających jego, tak długie przerwy, w zatrudnieniu, a wszystkie te przerwy w zatrudnieniu wystąpiły w czasie, gdy nie występowały żadne trudności w uzyskaniu pracy. Rozpoznanie wniosku skarżącego nastąpiło na podstawie art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS i wymagało wykazania spełnienia wszystkich przesłanek określonych w tym przepisie: skoro więc skarżący nie spełnia wymienionych w przepisie warunków, to decyzja odmawiająca mu przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie narusza prawa. Z tych względów, na mocy art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.