II SA/Wa 1411/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Wojciech Wiktorowski po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.S. z dnia 20 października 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej powoływana jako P.p.s.a.), prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W treści formularza wniosku z dnia 20 października 2013 r. M.S. oświadczył, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną i pozostaje bez jakiegokolwiek dochodu. Jako wyłączny składnik majątku wymienił lokal mieszkalny o powierzchni 32 m2. Do wniosku skarżący nie dołączył jakichkolwiek dokumentów źródłowych potwierdzających zamieszczone we wniosku informacje. Z tego powodu, w piśmie z dnia 30 października 2013 r. skarżący został wezwany do przedstawienia, w terminie 14 dni, dokumentów źródłowych poświadczających dochody oraz możliwości płatnicze, tj.: wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków w prowadzonym gospodarstwie domowym za ten okres, zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy (względnie kopii decyzji przyznających świadczenia socjalne, o ile świadczenia takie zostały skarżącemu zostały przyznane). Skarżący został również zobowiązany do złożenia oświadczenia o aktualnych źródłach utrzymania. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 20 listopada 2013 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w dniu 5 grudnia 2013 r., a zatem już po zakreślonym w wezwaniu terminie, złożył do akt pismo (pismo z dnia 2 grudnia 2013 r. – w aktach), w którym oświadczył, że o złożenie wyciągów i rachunków zwrócił się do Ministra Finansów. Ponadto stwierdził, że nie opłaca rachunków, ponieważ w tym zakresie pozostaje w sporze zarówno z przedsiębiorstwem energetycznym, jak i przedsiębiorstwem telekomunikacyjnym. Stwierdził również, że z uwagi na brak środków nie uiszcza opłat eksploatacyjnych za zajmowany lokal mieszkalnego, przy czym w odniesieniu do tej ostatniej informacji podał, że został mu przyznany dodatek mieszkaniowy w wysokości ok. 240 zł. Skarżący nie przedstawił jednak decyzji przyznającej wskazane świadczenie, tłumacząc to koniecznością przechowywania dokumentów poza swoim lokalem. Stwierdził też, że nie otrzymuje świadczeń socjalnych oraz, że utrzymuje się z prac dorywczych za posiłek lub za niewielkie wynagrodzenie. W tej sytuacji, oceniając złożone oświadczenia skarżącego należy mieć na względzie regulację art. 252 § 1 P.p.s.a., w myśl którego osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Trzeba nadto podkreślić, że zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Toteż, wykazanie sytuacji majątkowej jest każdorazowo obowiązkiem wnioskodawcy (strony postępowania) i ani sąd administracyjny ani też referendarz tego sądu nie prowadzą w tym zakresie postępowania z urzędu. Tym samym, zgodnie z wolą ustawodawcy, wydanie prawidłowego orzeczenia w zakresie prawa pomocy możliwe jest tylko wówczas, gdy brak jest jakichkolwiek wątpliwości co do sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych strony. W niniejszej sprawie ten warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został jednak spełniony. Skarżący nie uczynił zadość doręczonemu wezwaniu z dnia 30 października 2013 r. i nie wykazał sytuacji majątkowej w prowadzonym gospodarstwie domowym, tj. nie usunął budzącego wątpliwości oświadczenia tak co do aktualnej wysokości źródeł swojego utrzymania, jak też swoich możliwości płatniczych. Skarżący nie przedstawił bowiem ani wyciągów z posiadanych rachunków bankowych ani też nie złożył jednoznacznego oświadczenia, z którego wynikałoby, że rachunków takich nie posiada. Skarżący nie złożył również dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym ani tym bardziej dokumentów wskazujących przyczyny, z powodu których nie jest w stanie tychże wydatków uiścić. Tym samym nie złożył tego rodzaju dokumentów, które umożliwiłyby ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Ponadto skarżący świadomie odstąpił od złożenia dokumentów potwierdzających jego aktualne źródła utrzymania. W tym zakresie złożył sprzeczne oświadczenie, z którego z jednej strony wynika, że nie korzysta ze świadczeń socjalnych, z drugiej zaś, że posiada przyznane uprawnienie do dodatku mieszkaniowego. W konsekwencji M.S. nie usunął budzącego wątpliwości oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a tym samym nie wykazał przesłanek określonych w art. 246 § 1 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast w odniesieniu do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy wyjaśnić, że skarżący korzysta w niniejszej sprawie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. b P.p.s.a. W myśl tego przepisu nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. Co oczywiste do tej kategorii spraw zalicza się też sprawa ze skargi M.S. na decyzję o utracie statusu osoby bezrobotnej. Ustawowy charakter zwolnienia oznacza, że strona skarżąca działalność organu w tej kategorii spraw nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych już od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (wniesienia skargi) poprzez cały tok tego postępowania, zarówno przed sądem pierwszej instancji – wojewódzkim sądem administracyjnym – jak i przed sądem II instancji – Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z kolei, zgodnie z art. 262 P.p.s.a., przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W rezultacie wniosek strony, która korzysta z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, a występuję o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega rozpoznaniu tylko w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego. W pozostałym bowiem zakresie o zwolnieniu od kosztów sądowych rozstrzyga sama ustawa. W odróżnieniu od zwolnienia mocą postanowienia sądu lub referendarza sądowego (zwolnienie podmiotowe zależne od sytuacji majątkowej strony), zwolnienie ustawowe ma charakter przedmiotowy i jest niezależne od sytuacji majątkowej strony i jej możliwości płatniczych. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, postanowiono, jak w sentencji.