II SA/Wa 1411/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędziowie WSA Ewa Marcinkowska, Andrzej Góraj, Protokolant starszy specjalista Małgorzata Plichta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2018 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku - uchyla zaskarżoną decyzję - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] lipca 2017 r., decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r., na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania M. O. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek i nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ podał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w wyżej cytowanym art. 83 ustawy, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS ustalił, że wnioskodawca na przestrzeni 59 lat życia udokumentował 9 lat, 11 miesięcy i 18 dni łącznych okresów ubezpieczenia. W 10-leciu przypadającym przed dniem powstania częściowej niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym udokumentowano jedynie 1 rok, 1 miesiąc i 17 dni tych okresów. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Organ wskazał, że pierwsze udowodnione objęcie ubezpieczeniem społecznym nastąpiło w dniu [...].02.1981 r. tj. w wieku 23 lat. W latach 1983-1985, 1989-1994, 1995-1997, 1999-2017 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.  W ocenie organu w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec wnioskodawcy nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Prezes ZUS wskazał, że całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u wnioskodawcy ustalona dopiero od [...].02.2017 r. Nie istniały zatem do tego dnia, przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Organ zaznaczył przy tym, że przerwa w wykonywaniu zatrudnienia, w której była orzeczona częściowa niezdolność do pracy, nie jest przesłanką usprawiedliwiającą brak aktywności zawodowej z uwagi na to, że orzeczona częściowa niezdolność do pracy jedynie ogranicza wykonywanie zatrudnienia. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi M. O. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi. Wskazał na stan zdrowia (po amputacji nogi, w prawej zaś nodze zaawansowana martwica), podniósł, że wymaga całodobowej opieki i jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Podał, że po ukończeniu szkoły pracował w gospodarstwie rolnym rodziców, pracował także na budowie jako robotnik. Podał, że zlekceważył chorobę w jej początkach i nie chodził do lekarza. Po przebytej zaś chorobie zapalenia mięśnia oraz zapalenia żył kończyn dolnych nikt nie chciał zawrzeć z nim umowy o pracę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Podał, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2017 r. skarżący uznany został za osobę całkowicie niezdolną do pracy od lutego 2017 r. Orzeczenie to, od którego nie wniesiono sprzeciwu, jest dla organu wiążące. Jednocześnie ustalono, że skarżący stał się częściowo niezdolny do pracy od 2007 r. Oznacza ono, że do 50 roku życia skarżący nie legitymował się żadnym stopniem niezdolności do pracy, do 59 roku życia zaś nie był do niej niezdolny całkowicie. Natomiast w tym czasie wykazał łącznie zaledwie 10 lat ubezpieczenia, z czego w 10-leciu ocenianym do uprawnień (przed powstaniem częściowej niezdolności do pracy to jest za lata 1997-2007) wykazano jedynie 1 rok, 1 miesiąc i 17 dni, a sam skarżący nie pracował i nie podlegał ubezpieczeniu w latach 1983-1985, 1989-1994, 1995-1997, 1999-2017 i nie stwierdzono, by przyczyną przerw w ubezpieczeniu były okoliczności szczególne. Ostatnia przerwa w zatrudnieniu to 17 lat, przy czym od ustania ostatniego tytułu ubezpieczenia do powstania częściowej niezdolności do pracy skarżący pozostawał poza wszelkim ubezpieczeniem przez 8 lat - zatem nie ma tez podstaw do uznania, że to stan zdrowia spowodował u niego zaprzestanie wykonywania pracy. Z wyjaśnień skarżącego nie wynika, by w jego sprawie wystąpiły inne okoliczności szczególne - zaś jak to już wskazano, stan zdrowia za taka okoliczność nie może być uznany. skarżący nie okazał dowodów niemożności znalezienia legalnej pracy - informacja o (nieciągłej i niekiedy obejmującej łącznie niespełna miesiąc w roku kalendarzowym) rejestracji w charakterze bezrobotnego oraz wskazywanie na wysoką stopę bezrobocia w regionie nie są dowodami, iż zainteresowany nie mógł znaleźć zatrudnienia z przyczyn obiektywnych i niemożliwych do przezwyciężenia. Skarżący ostatnie zatrudnienie zakończył w sierpniu 1999 r., to jest ponad 17 lat przed powstaniem u niego całkowitej niezdolności do pracy, a pierwsze przerwy w jego ubezpieczeniu obejmują okres, kiedy w kraju nie występował jeszcze problem bezrobocia. Organ wskazał, że skarżący skorzystał z możliwości niewnoszenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, zamiast tego zgodnie z art. 52 § 3 i 53 § 1 P.p.s.a. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 20 lutego 2018 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlegała uwzględnieniu. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1383), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. Prezes ZUS podejmujący decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest związany zatem rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i rozstrzygania. Obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ stwierdził w zaskarżonej decyzji, że wnioskodawca na przestrzeni 59 lat życia udokumentował 9 lat, 11 miesięcy i 18 dni łącznych okresów ubezpieczenia. W 10-leciu przypadającym przed dniem powstania częściowej niezdolności do pracy, tj. w latach 1997-2007 zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych udokumentowano jedynie 1 rok, 1 miesiąc i 17 dni tych okresów. Jednocześnie organ wskazał, że w latach 1983-1985, 1989-1994, 1995-1997, 1999-2017 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.  Lekarz orzecznik ZUS w orzeczeniu z dnia [...] czerwca 2017 r., od którego jak podał organ skarżący nie wniósł sprzeciwu (z akt sprawy nie wynika jednak, czy orzeczenie to doręczone zostało M. O.) wskazał, że M. O. jest trwale całkowicie niezdolny do pracy od [...] lutego 2017 r. i niezdolny do samodzielnej egzystencji (także od dnia [...] lutego 2017 r.). Jednocześnie lekarz orzecznik wskazał, że do [...] lutego 2017 r. wymieniony był częściowo niezdolny do pracy a częściowa niezdolność do pracy powstała w 2007 r. W ocenie Prezesa ZUS do [...] lutego 2017 r. a zatem do dnia, od którego ustalono całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji nie istniały przeszkody w podjęciu przez wnioskodawcę zatrudnienia. Choć organ wskazuje w decyzji, że w 1995 r. nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem z akt sprawy wynika, że M. O. od [...] listopada 1994 r. do [...] sierpnia 1995 r. pozostawał w zatrudnieniu. Od [...] marca 1995 r. w okresach wynikających z akt (od [...].03.1995 do [...].03.1995, od [...].03.1995 do [...].03.1995, od [...].05.1995 do [...].05.1995, od [...].07.1995 do [...].08.1995, od [...].08.1995 do [...].08.1995, od [...].08.1995 do [...].08.1995, od [...].08.1995 do [...].08.1995, od [...].08.1995 do [...].08.1995) pobierał zasiłek chorobowy. Był zatem pozostając w zatrudnieniu niezdolny do pracy z powodu choroby. Od [...].09.1995 r. do [...].12.1995 r. pobierał zaś zasiłek chorobowy już po ustaniu zatrudnienia. Rozważyć należało w tych okolicznościach, czy stan zdrowia nie był powodem braku zatrudnienia od [...] września 1995 r. Wprawdzie potem ponownie skarżący podjął zatrudnienie [...].01.1998 r. i był zatrudniony do [...].08.1999 r., jednakże i w tym okresie zatrudnienia już od [...].08.1998 r. do [...].08.1998 r., a następnie od [...].11.1998 r. do [...].08.1999 r. (przez ponad 8 miesięcy) był niezdolny do pracy i pobierał zasiłek chorobowy (powyższe wynika ze stanu sprawy przygotowanego przez ZUS Oddział w [...]). Następnego dnia po zakończeniu pobierania zasiłku chorobowego, tj. od [...].08.1999 r. do [...].12.1999 r. (przez ponad 3 miesiące) pobierał świadczenie rehabilitacyjne. Po 1999 r., a nie jak wskazał organ od 1999 r., nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia. Biorąc pod uwagę jednak przebieg ostatnich okresów zatrudnienia wnioskodawcy rozważyć należało, czy to jednak nie stan zdrowia M. O. był przyczyną, z powodu której nie wypracował on świadczenia w trybie zwykłym. Przedstawiony przebieg zatrudnienia, a w ostatnim czasie właściwie przebywanie w zatrudnieniu na zasiłku chorobowym, a także na zasiłku po ustaniu zatrudnienia i pobieranie świadczenia rehabilitacyjnego przez tak znacząco długi okres czasu wydaje się wskazywać, że to właśnie stan zdrowia nie pozwalał wnioskodawcy na wypracowanie świadczenia ustawowego. Nadto, w aktach sprawy znajduje się dotyczące M. O. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2009 r. Oczywiście Prezes ZUS nie jest tym orzeczeniem związany. Jednakże zwrócić należy uwagę, że orzeczony tym orzeczeniem znaczny stopień niepełnosprawności datuje się już od [...] marca 2009 r. i od tej daty M. O. wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, wskazana została też konieczność korzystania z systemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji przez co rozumie się między innymi korzystanie z usług opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych. Niezależnie od tego Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] wskazał na niezdolność do pracy z uwagi na znaczny stopień niepełnosprawności i konieczność długotrwałej opieki i pomocy osób drugich. W ocenie natomiast lekarza orzecznika ZUS wnioskodawca od 2007 r. jest częściowo niezdolny do pracy, a okoliczność ta nie stanowi zdaniem Prezesa ZUS okoliczności szczególnej i nie stanowiła przeszkody w podjęciu zatrudnienia. W kontekście orzeczenia o potrzebie długotrwałej opieki i pomocy innych osób od [...] marca 2009 r. wydaje się, że jednak orzeczona przez lekarza orzecznika częściowa niezdolność do pracy od 2007 r., a w istocie stan zdrowia wnioskodawcy, mógł stanowić okoliczność, która uniemożliwiła stronie wypracowanie świadczenia w trybie zwykłym. Nadto, nie można nie zauważyć, że we wskazanym orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności w punkcie IV wskazano, że niepełnosprawność istnieje u M. O. od lipca 1999 r. Choć wówczas nie był to znaczny stopień niepełnosprawności to jednak okoliczność ta w powiązaniu z faktem, że w tym czasie wnioskodawca będąc w zatrudnieniu pozostawał już przez okres 8 miesięcy na zasiłku chorobowym (nie był zdolny do pracy), po którym to okresie pobierał jeszcze świadczenie rehabilitacyjne przez prawie 4 miesiące, a potem nigdy już nie podjął zatrudnienia, nakazuje rozważyć, czy to nie stan zdrowia wnioskodawcy był przyczyną uniemożliwiającą wypracowanie świadczenia ustawowego. Nie zawsze dopiero orzeczona całkowita niezdolność do pracy stanowi przeszkodę w podjęciu zatrudnienia. Stan zdrowia ze względu na rodzaj schorzenia i okresy niezdolności do pracy (pobieranie zasiłków chorobowych) najpierw w 1995 r. a potem w 1998 r. i 1999 r. mimo pozostawania strony w zatrudnieniu, pozwala w kontekście wszystkich przedstawionych wyżej okoliczności uznać, że wystąpiła w tym konkretnym przypadku okoliczność obiektywna i niezależna od woli wnioskodawcy, która stanowiła przeszkodę w wypracowaniu świadczenia ustawowego. Ponownie rozpoznając sprawę Prezes ZUS uwzględni przedstawione wyżej rozważania i podejmie decyzję co do możliwości pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku po wszechstronnym rozważeniu wszystkich okoliczności tej konkretnej sprawy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w wyroku.