II SA/Wa 1413/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska, WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2005 r. sprawy za skargi G. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2005 r., po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy swoją decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r., odmawiającą G. C. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek i nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS stwierdził, że w sprawie brak jest szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia ustawowego, za które uznaje się zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby, z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Podniósł ponadto, że w latach 1992-1998 wystąpiła 6-letnia przerwa w ubezpieczeniu, ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień 15 grudnia 2001 r., natomiast całkowita niezdolność wnioskodawczyni do pracy została orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS dopiero od 1 kwietnia 2004 r., wobec czego nie można przyjąć, że nienabycie uprawnień do renty ustawowej spowodowane było szczególnymi okolicznościami wynikającymi ze stanu zdrowia. Organ podkreślił również, iż obecnie niemożność podjęcia zatrudnienia ze względu na całkowitą niezdolność do pracy oraz brak środków utrzymania nie mogą przesądzać o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku, zważywszy, że nie jest to świadczenie o charakterze socjalnym, przyznawane według potrzeb. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. C. podniosła, że nieprawdą jest, iż jej całkowita niezdolność do pracy datuje się od 31 marca 2004 r., gdyż całkowita niezdolność do pracy została przez lekarza orzecznika ZUS orzeczona już [...] maja 2002 r., co wyklucza aktywność zawodową trwale i uniemożliwia przezwyciężenie skutków choroby. W dalszej części skargi wskazała na specyfikę nowotworu, na który cierpi, rozwijający się bardzo powoli, a symptomy choroby w postaci bólu i zawrotów głowy oraz nudności pojawiły się już w 1985 r. i nie zostały rozpoznane. Na poparcie swojego stanowiska powołała się na opinię biegłego sądowego z dnia 25 września 2003 r. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje ustalenia faktyczne oraz prawne, zawarte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdził, że brak jest potwierdzenia niezdolności do pracy przed datą wskazaną przez lekarza orzecznika ZUS, natomiast istnienie choroby leczonej ambulatoryjnie nie jest równoznaczne z istnieniem niezdolności do pracy, zaś skarżąca w swych wnioskach nie powołała się na żadne usprawiedliwienie przerw w zatrudnieniu po 1992 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Skarga oceniana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. W ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych z funduszu gromadzonego na ten cel ze składek ubezpieczonych - przyszłych świadczeniobiorców, przewidziano w art. 83 ust. 1 regulacją szczególną. Pozwala ona na uzyskanie w drodze wyjątku świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają wymogów do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Świadczenia określone w cyt. przepisie są świadczeniami wyjątkowymi, także z tego względu, że są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy), a nadto nie mają one charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając rozstrzygnięcie w tym zakresie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wzmiankowana uznaniowość nie oznacza jednak zupełnej dowolności organu przy przyznawaniu (bądź odmowie ich przyznania) świadczeń tego rodzaju. Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. W myśl przepisu art. 124 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenie w niej określone stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc, Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie, w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie przekroczył granic uznania administracyjnego, wydając zaskarżoną decyzję. Zarówno wspomniana decyzja, jak również decyzja poprzedzająca, zawierają uzasadnienia faktyczne oraz prawne z przytoczeniem przepisów prawa. Organ trafnie podniósł, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka okoliczności szczególnych, wskutek których skarżąca nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Okolicznościami takimi są bowiem, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, zdarzenia bądź stany trwałe, wykluczające aktywność zawodową konkretnej osoby z uwagi na obiektywne przeszkody, niezależne od jej woli i niemożliwe do przezwyciężenia. Tymczasem skarżąca na wymagany do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym okres ubezpieczenia wynoszący 5 lat w ostatnim dziesięcioleciu, udokumentowała jedynie 7 miesięcy i 21 dni, zaś brak ubezpieczenia usprawiedliwiała stanem zdrowia. Co prawda skarżąca do skargi dołączyła zaświadczenie lekarskie z sierpnia 1985 r. świadczące o dolegliwościach polegających na drętwieniu palców prawej ręki, lecz trudno przyjąć, że mogą one potwierdzić istniejącą już w tamtym okresie całkowitą niezdolność do pracy, czy też początek choroby [...]. G. C. w żaden sposób nie wykazała, by przerwa w zatrudnieniu w latach 1992-1998 spowodowana była szczególnymi okolicznościami wynikającymi ze stanu zdrowia. Lekarz orzecznik ZUS datę całkowitej okresowej niezdolności do pracy ustalił orzeczeniem z dnia [...] maja 2002 r. na luty 2002 r., nie dopatrując się jej w okresie wcześniejszym. Co prawda Prezes Zakładu w zaskarżonej decyzji jako datę całkowitej niezdolności do pracy przyjął 1 kwietnia 2004 r., co wynika z orzeczenia z dnia [...] września 2004 r., lecz okoliczność ta nie ma w sprawie większego znaczenia, gdyż pomimo powstania całkowitej niezdolności w okresie 18 miesięcy od ostatnio udokumentowanego okresu ubezpieczenia, w dalszym ciągu brak jest okoliczności szczególnych usprawiedliwiających przerwę w zatrudnieniu w latach 1992-1998. Wbrew twierdzeniom skarżącej, także biegły sądowy, na opinię którego powołuje się, nie określił wcześniej od ustalonej przez lekarza orzecznika ZUS daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, zwracając jedynie uwagę na specyfikę jej schorzenia, polegającą na powolnym i niezauważalnym rozwoju choroby. Ponadto organ trafnie podniósł, że obecna niemożność podjęcia przez skarżącą zatrudnienia z uwagi na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy, która nie jest kwestionowana, nie może stanowić uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.