II SA/Wa 1413/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, Ewa Pisula-Dąbrowska, Protokolant Eliza Kusy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2009 r. sprawy ze skargi A. K. – przedstawicielki ustawowej małoletniej E. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. K., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania jej małoletniej córce E. K. renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes ZUS stwierdził, że wykazany dochód na jednego członka rodziny nie pozwala na uznanie, iż E. K. pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy A. K. podniosła, iż nie osiąga żadnych dochodów. Oświadczyła, że od października ubiegłego roku jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Uwzględnione przez organ dochody należą do jej rodziców, którzy prowadzą własne gospodarstwo domowe. Wskazała, iż rodzice nie chcą i nie mogą dłużej utrzymywać jej i córki gdyż mają własne potrzeby i wydatki. Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r. Uzasadniając podjętą decyzję, organ wskazał, iż w oświadczeniu z dnia [...] października 2008 r. o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej, wnioskodawczyni podała, że zamieszkuje wspólnie z rodzicami i łączny dochód w rodzinie wynosi miesięcznie [...] zł. Na jednego członka rodziny przypada zatem miesięcznie kwota [...] zł. Organ zwrócił uwagę, iż przedstawiona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zmiana stanowiska odnośnie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami, nastąpiła dopiero gdy okoliczność ta stała się powodem odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Mając na uwadze powyższe, w dalszym ciągu przy ustalaniu wysokości dochodu przypadającego na jednego członka rodziny uwzględniono wysokość emerytur rodziców A. K. Prezes ZUS podkreślił, iż brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach z FUS. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2009 r. wynosi 675,10 zł brutto. Nadto organ zauważył, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku uzależnione jest od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena tej niezbędności musi być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji. Organ stwierdził, że chociaż wykazany przez A. K. dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych, to jednak pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję skarżąca wskazała, iż w 2003 r. zmarł jej mąż P. K., po którym przyznano córce rentę w drodze wyjątku, wypłacaną do ukończenia przez nią 16 roku życia. Skarżąca oświadczyła, iż nadal samotnie wychowuje córkę. Jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Obecnie otrzymuje [...] zł miesięcznie w ramach odbywanego trzymiesięcznego stażu, na który została skierowana przez urząd pracy. Staż kończy 30 lipca 2009 r. Skarżąca podniosła, iż dochody uwzględnione przez organ należą do jej rodziców, z którymi wraz z córką zamieszkuje, jednak nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. A. K. podkreśliła, iż w oświadczeniu z dnia [...] grudnia 2008 r. podała stan majątkowy "innych osób zamieszkujących", a nie pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Zwróciła uwagę, że urzędowy formularz "Oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej" jest błędnie zredagowany. Podkreśliła, iż wraz z córką prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i nie może liczyć na regularną pomoc ze strony rodziców. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, prezentując argumenty przedstawione w wydanych decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kpa. Ma on zatem obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a w szczególności winien z urzędu określić, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego. Organ ma także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 kpa. Spoczywa na nim obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego, co wynika z przepisu art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyjął, iż A. K. wraz z córką E. K. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami, którzy posiadają stałe, miesięczne dochody w łącznej kwocie [...] zł. Na tej podstawie organ ustalił, iż na jednego członka rodziny przypada kwota [...] zł. Konsekwencją powyższego było stwierdzenie, iż małoletnia E. K. posiada niezbędne środki utrzymania. Organ nie uwzględnił, zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, oświadczenia skarżącej, iż nie prowadzi ona wraz z córką wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami. Za kluczową dla ustalenia stanu faktycznego sprawy Prezes ZUS uznał natomiast treść złożonego przez skarżącą "Oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji finansowej" z dnia [...] października 2008 r. Tymczasem w piśmie tym skarżąca wskazała jedynie sytuację materialną wspólnie zamieszkujących, najbliższych członków rodziny. Powyższe nie jest jednak równoznaczne z pozostawaniem z tymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym. Pogląd taki wyraził również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 lutego 1996 r. sygn. akt II URN 56/95 (LEX nr 24775), wskazując, że "ocena, czy osoba "pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym" zależy od okoliczności konkretnego przypadku, przy czym sam fakt wspólnego zamieszkiwania nie może tu mieć decydującego znaczenia [...]. Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, (...)". Zatem sam fakt zamieszkiwania skarżącej i jej córki z rodzicami nie może być automatycznie uznany za pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym. W ocenie Sądu Prezes ZUS nie zbadał wyczerpująco wszystkich okoliczności faktycznych niniejszej sprawy i w konsekwencji nie dopełnił obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, pozwalającego na obiektywną i wnikliwą jego ocenę. Nie ustalił w sposób niebudzący wątpliwości, czy A. K. istotnie prowadzi z rodzicami wspólne gospodarstwo domowe. W konsekwencji nie można uznać, że organ prawidłowo ustalił, że małoletnia E. K. ma zapewnione niezbędne środki utrzymania. Tylko bowiem fakt niewątpliwego pozostawania skarżącej wraz z córką we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami uprawniałby organ do takiego ustalenia istnienia niezbędnych środków utrzymania. Ponownie rozpoznając sprawę Prezes ZUS powinien wziąć pod uwagę oświadczenie skarżącej zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i wyjaśnić kwestię pozostawania wnioskodawczyni we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w punkcie 1 sentencji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości Sąd orzekł na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.