II SA/Wa 1414/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.),, Sędzia WSA Adam Lipiński, Protokolant Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2005 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes ZUS w W. decyzją z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku R. P. przedstawiciela ustawowego małoletnich dzieci A., M. i D. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku, wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Podał również, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i w związku z tym bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególne okoliczności, o których mowa w tym przepisie odnosi się do tej osoby. W toku sprawy ustalono, że E. P., matka dzieci, zmarła w dniu [...] grudnia 2004 r. w wieku 44 lat. Udowodniony okres ubezpieczenia to 22 lata, 9 miesięcy i 2 dni. W ostatnim dziesięcioleciu przed zgonem zmarła przepracowała 3 lata, 2 miesiące i 20 dni. W wykonywaniu zatrudnienia wystąpiły przerwy w zatrudnieniu w latach 1999 - 2001. Natomiast w latach 2001 - 2004 podlegała ubezpieczeniu przez krótkie okresy czasu. Organ uznał, że E. P. była osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia, ponieważ wobec niej nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Zdaniem organu, fakt ten daje podstawę do uznania, że nie istniały szczególne okoliczności uniemożliwiające kontynuowanie przez nią zatrudnienia i nabycie uprawnień do świadczeń ustawowych. Organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych podlegała ocenie organu, lecz nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Sądu R. P. kwestionując zaskarżoną decyzję podał, że jego zmarła żona w okresie od 17 sierpnia 1999 r. do 14 października 2001 r. była zarejestrowana jako bezrobotna, ponieważ w tym czasie nie mogła znaleźć pracy. Skarżący poinformował o swojej bardzo trudnej sytuacji materialnej związanej z utrzymaniem czwórki dzieci, którą utrzymuje będąc zatrudniony w ramach prac interwencyjnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...), który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przedstawionego unormowania wynika, że Prezes ZUS wydaje decyzję w sprawie świadczeń wyjątkowych w ramach uznania administracyjnego, kierując się występującymi w danej sprawie okolicznościami na podstawie których stwierdza, czy zachodzi szczególny przypadek uzasadniający ewentualne przyznanie lub odmowę przyznania żądanego świadczenia. Okoliczność wydania decyzji uznaniowej nakłada na organ administracji publicznej szereg obowiązków procesowych. Przede wszystkim organ orzekający musi przedstawić jasne kryteria, którymi kieruje się wydając decyzję uznaniową. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w których organ administracji publicznej odmawia obywatelowi określonego dobra lub uprawnienia. Na organie administracji publicznej ciąży więc powinność dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisów procesowych (art. 7, 8, 9 oraz 107 § 3 kpa) i naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie ubezpieczona matka czworga dzieci posiadała adekwatny do wieku (44 lata) okres składkowy (prawie 23 lata okresu ubezpieczenia). Prezes ZUS, odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku zwrócił uwagę, na przerwę w jej zatrudnieniu w latach 1999 - 2001 oraz na krótkie okresy ubezpieczenia w latach 2001 - 2004. Organ stwierdzając, że w czasie pozostawania bez zatrudnienia nie wystąpiły okoliczności uniemożliwiające jego kontynuowanie, nie dokonał jednak oceny tych faktów. Jak wynika z informacji zawartej w oświadczeniu R. P. o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej, stanowiącym załącznik do wniosku o świadczenie w drodze wyjątku, matka dzieci E. P. nie z własnej winy utraciła pracę w 1998 r. Zaś we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nazwanym "odwołaniem" skarżący podał, że żona nigdy nie uchylała się od pracy, gdy tylko zaproponowano jej jakąkolwiek pracę to ją podejmowała, ponieważ mieli na utrzymaniu czworo dzieci. Podnoszone przez skarżącego okoliczności, znajdują odzwierciedlenie w wykazie okresów ubezpieczenia, które poświadczają ustawiczne podejmowanie przez matkę dzieci zatrudnienia. Okoliczność ta w powiązaniu z długim stażem ubezpieczeniowym a także z faktem podlegania ubezpieczeniu w dacie zgonu może świadczyć, iż przerwy w ubezpieczeniu były skutkiem przyczyn zewnętrznych, od niej niezależnych, które należałoby oceniać w kontekście okoliczności szczególnych, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, za okoliczność szczególną na potrzeby stosowania ww. przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach należy uznać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA 306/00). W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 powołanej ustawy.