II SA/Wa 1417/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński Sędziowie WSA Joanna Kube Ewa Pisula-Dąbrowska (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Mikuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...], którą to decyzją odmówił przyznania R. Z. świadczenia w drodze wyjątku. Jako podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) i wyjaśnił, że przyznanie tego świadczenia jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił następujące warunki: – jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, – nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, – nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku organ nie stwierdził kumulatywnego istnienia przesłanek, umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Podniósł, że z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których skarżący nie nabył uprawnień do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych. Wskazał, że za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania ww. art. 83, rozumie się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Podkreślił, iż okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie bądź trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. Organ ustalił i podał, że łącznie udowodniony okres składkowy i nieskładkowy R. Z. wynosi 18 lat, 11 miesięcy i 13 dni. W 10-leciu przed powstaniem częściowej niezdolności do pracy, obejmującym okres od dnia 30 czerwca 1987 r. do dnia 30 czerwca 1997 r., udokumentował on 1 rok, 6 miesięcy i 5 dni pozostawania w ubezpieczeniu, natomiast w 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy - 7 miesięcy i 28 dni. Organ wskazał, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2009 r. R. Z. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy od czerwca 1997 r. od 10 sierpnia 2008 r. oraz za całkowicie niezdolnego do pracy od dnia 11 sierpnia 2008 r. do października 2011 r. Stwierdził, że na przestrzeni 57 lat przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy udokumentował on okres składkowy i nieskładkowy 18 lat, 11 miesięcy i 13 dni, który jest nieadekwatny do wieku. Wyjaśnił, że nie mogły zostać zaliczone do stażu pracy okresy, za które nie zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne (umowa agencyjna, zlecenia). W konsekwencji organ uznał, że nie zaistniały szczególne okoliczności, w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi R. Z. do tutejszego Sądu. Nie zgadzając się z treścią decyzji Prezesa ZUS, skarżący podniósł, że na dzień 23 stycznia 2010 r. posiada w ZUS zwaloryzowany kapitał początkowy w kwocie [...], z którego nie może korzystać, mimo że jest całkowicie niezdolny do pracy. Zarzucił, że decyzja łamie podstawowe prawa człowieka i jest niezgodna z Konstytucją. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Stwierdził, że fakt, iż od 1988 r. skarżący pozostawał w ubezpieczeniu w krótkich okresach, nie podejmując pracy w ogóle, bądź też podejmując ją w formach, które pozwalały uniknąć opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, nie jest okolicznością niezależną od jego woli. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powyższy przepis stanowi regulację szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia, odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu, przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych wskazaną wyżej ustawą. Świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie zostało pozostawione uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Nie oznacza to jednak, że decyzje wydawane przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w tym trybie pozbawione zostały kontroli. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń, w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W ocenie Sądu zaskarżonym decyzjom nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki, warunkujące ubezpieczonemu, bądź też pozostałym po nim członkom rodziny, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Należy podkreślić, iż redakcja cytowanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga łącznego spełnienia wszystkich wskazanych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że łączny okres ubezpieczenia skarżącego wynosi 18 lat, 11 miesięcy i 13 dni, z czego na 10-lecie oceniane do uprawnień przypada około 1,5 roku. W latach 1969-1971, 1988-1991, 1993-1997, 1997-2007 skarżący nie pracował i nie wykazał zaistnienia okoliczności szczególnych, które uzasadniałyby przerwy w ubezpieczeniu. W pełni należało się zgodzić z oceną organu, że okres pozostawania w zatrudnieniu i ubezpieczeniu jest nieadekwatny do wieku skarżącego. Prawidłowo też organ uznał, że podejmowanie zatrudnienia na podstawie umowy agencyjnej bez opłacania składek na ubezpieczenie społeczne nie ma charakteru okoliczności szczególnej, w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy i nie stanowi podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wprawdzie żaden przepis cytowanej ustawy nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", w orzecznictwie przyjmuje się, że jako okoliczność szczególną, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ww. ustawy, należy rozumieć zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Zdarzenie to musi mieć taki charakter, by uniemożliwiało ubezpieczonemu pracę. Niemniej jednak wystąpienie "szczególnych okoliczności" powinno być stwierdzone indywidualnie, w odniesieniu do każdego przypadku. Niespełnienie warunku braku szczególnych okoliczności do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym jest wystarczającą podstawą do odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Dodać należy, iż sama trudna sytuacja bytowa nie uzasadnia przyznania świadczenia w drodze wyjątku, albowiem świadczenia te nie mają charakteru socjalnego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej i wobec tego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono, jak w sentencji.