II SA/Wa 1417/24
WyrokWSA w Warszawie2025-04-02
Skład orzekający: Joanna Kube, Andrzej Góraj, Anna Pośpiech-Kłak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy dodatek wyrównawczy dla prokuratora będącego jednocześnie żołnierzem zawodowym, przyznawany od 2022 r., powinien być obliczany na podstawie przeciętnego wynagrodzenia z drugiego kwartału roku poprzedniego (zgodnie z Prawem o prokuraturze) czy na podstawie kwoty wskazanej w ustawie okołobudżetowej na 2022 r.?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji publicznej dopuściły się istotnego naruszenia prawa materialnego, uchylając zaskarżoną decyzję. W ocenie Sądu, ustalenie wysokości dodatku wyrównawczego dla skarżącego od 2022 r. nie mogło opierać się na przepisach ustawy okołobudżetowej, które w sposób uznaniowy i epizodyczny modyfikowały zasady wynagradzania prokuratorów. Sąd powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego dotyczące wynagrodzeń sędziów, wskazując na konieczność stosowania obiektywnych przesłanek i krytykując uznaniowość ustaw okołobudżetowych. W konsekwencji, organy powinny przyjąć podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego prokuratora zgodnie z Prawem o prokuraturze.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła przyznania skarżącemu, będącemu jednocześnie żołnierzem zawodowym i prokuratorem do spraw wojskowych, dodatku wyrównawczego od maja 2022 r. Organy administracji przyznały dodatek w niższej kwocie, opierając się na ustawie okołobudżetowej na 2022 r. jako podstawie ustalenia wynagrodzenia zasadniczego. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Prokuratora Krajowego oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prokuratora Okręgowego w K.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Andrzej Góraj, Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak (spr.), Protokolant referent Magdalena Morawiec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi P.K. na decyzję Prokuratora Krajowego z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie przyznania dodatku wyrównawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prokuratora Okręgowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...]
Prokurator Krajowy decyzją z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prokuratora Okręgowego w K. nr [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. w sprawie przyznania P. K., zw. dalej " skarżącym" dodatku wyrównawczego od dnia [...] maja 2022 r. w kwocie 10115,96 zł miesięcznie brutto.
Powyższe rozstrzygnięcia zostały podjęte w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Skarżący w dniu [...] tycznia 2024 r. wniósł pozew do Sądu Rejonowego K. w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie m.in. zasądzenia od "Pozwanej Prokuratury Rejonowej K. w K. na rzecz Powoda kwoty [...] zł" wraz z odsetkami ustawowymi od kwot wskazanych w treści pozwu.
Sąd Rejonowy K. w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu sprawy z powództwa P. K. przeciwko Prokuraturze Rejonowej K. w K. o wynagrodzenie za pracę, postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2024 r.(sygn. akt [...]) przekazał w trybie art. 464 § 1 k.p.c. sprawę do Prokuratora Krajowego, jako organu właściwego do rozpoznania odwołania od decyzji, precyzując i wskazując jednoznacznie na decyzję z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] Prokuratora Okręgowego w K., w przedmiocie przyznania dodatku wyrównawczego od dnia [...] maja 2021 r.
Prokurator Okręgowy w K., działając jako organ pierwszej instancji, na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r., przyznał skarżącemu dodatek wyrównawczy od dnia [...] maja 2022 r. w kwocie [...] zł miesięcznie brutto. Wówczas skarżący posiadał stopień wojskowy porucznika, a aktualnie posiada stopień wojskowych kapitana.
W odwołaniu od tej decyzji skarżący wniósł o naliczenie i przyznanie dodatku wyrównawczego od dnia [...] maja 2022 r. przy zastosowaniu art. 123 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze (Dz.U. z 2024 r., poz. 390 ze zm.), zw. dalej "Pr.prok", tj. przyjmując za podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego prokuratora (na takim samym stanowisku i pełnionej funkcji) kwotę [...] zł określoną w Komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia [...] sierpnia 2021 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2021 r. (M. P. , poz. 711) zamiast kwoty [...] zł określonej w Komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 11 sierpnia 2020 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2020 r. (M. P., poz. 742).
W ocenie Prokuratora Krajowego odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Dla ustalenia wysokości dodatku wyrównawczego przysługującego skarżącemu od dnia [...] maja 2022 r. organ wyliczył wysokość uposażenia żołnierza zawodowego pełniącego zawodową służbę wojskową na stanowisku służbowym prokuratora do spraw wojskowych oraz wysokość wynagrodzenia prokuratora na takim samym stanowisku i pełnionej funkcji. Ustalono i przyjęto, że skarżący został wyznaczony na stanowisko służbowe prokuratora prokuratury rejonowej w Dziale do spraw Wojskowych Prokuratury Rejonowej K.w K., które na dzień wydania decyzji było zaszeregowane do stopnia wojskowego podporucznika i grupą uposażenia U:12A oraz datę początkową służby wojskowej do dodatku za długoletnią służbę wojskową ustalono na dzień 9 lipca 2020 r.
Mając na względzie treść art. 125 Pr.prok, art. 78 ust. 1, oraz art. 80 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 860, ze zm.), § 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 28 marca 2022 r. w sprawie stawek uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych (Dz.U. poz. 694) ustalono miesięczną kwotę uposażenia należną skarżącemu na zajmowanym stanowisku służbowym, która na dzień [...] maja 2022 roku wynosiła [...] zł, tj. stawka uposażenia zasadniczego dla grupy uposażenia U:12A.
Dodatek wyrównawczy dla prokuratorów do spraw wojskowych, jak też sposób ustalania jego wysokości zostały określone w art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 czerwca 2017 r. w sprawie sposobu ustalania wysokości dodatku wyrównawczego dla żołnierzy zawodowych pełniących zawodową służbę wojskową na stanowiskach służbowych sędziów sądów wojskowych oraz prokuratorów do spraw wojskowych (Dz. U., poz. 1126).
Uwzględniając również treść art. 123 § 1, art. 124 § 1, 2 i 11 Pr.prok oraz § 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lutego 2016 r. w sprawie wynagrodzenia zasadniczego prokuratorów oraz wysokości dodatków funkcyjnych przysługujących prokuratorom (Dz. U. z 2016 r., poz. 271, ze zm.), oraz staż pracy skarżącego dla uzyskania stawki wynagrodzenia zasadniczego na stanowisku prokuratora prokuratury rejonowej (liczony od dnia 1 lutego 2005 r.) i datę początkową do dodatku za długoletnią pracę (ustaloną na dzień [...] maja 2002 roku), jak też powołanie z dniem [...] marca 2019 r. do pełnienia funkcji Zastępcy Prokuratora Rejonowego do spraw Wojskowych Prokuratury Rejonowej K.w K. (decyzja z dnia [...] marca 2019 r. Prokuratora Generalnego) i ustalenia dodatku funkcyjnego, ustalił wobec skarżącego wysokość porównywalnego wynagrodzenia prokuratora powszechnej jednostki organizacyjnej prokuratury na takim samym stanowisku i pełnionej funkcji w kwocie [...] zł. Składnikami porównywalnego wynagrodzenia są: wynagrodzenie zasadnicze w stawce czwartej z zastosowaniem mnożnika 2,36 podstawy ustalenia wynagrodzenia zasadniczego w kwocie [...] zł, dodatek za długoletnią pracę w wysokości 20% wynagrodzenia zasadniczego w kwocie [...] zł i dodatek funkcyjny 0,45 podstawy ustalenia wynagrodzenia zasadniczego prokuratora w kwocie [...]zł.
Kolejno, zgodnie z art. 80 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wyliczono i przyznano skarżącemu od dnia [...] maja 2022 r. dodatek wyrównawczy w kwocie stanowiącej różnicę między miesięcznym wynagrodzeniem prokuratora na takim samym stanowisku i pełnionej funkcji a uposażeniem żołnierza zawodowego pełniącego zawodową służbę wojskową na stanowisku służbowym prokuratora do spraw wojskowych (16575,96 zł -6460 zł =10115,96 zł).
Jednocześnie podkreślono, że zgodnie z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2022 (Dz. U. z 2022 r., poz. 2445 ze zm.), zw. dalej "ustawą okołobudżetową na 2022", w 2022 roku podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego prokuratora, o której mowa w art. 123 § 1 Pr.prok, stanowi kwota w wysokości 5050,48 zł, natomiast art. 10 ust. 3 ustawy okołobudżetowej na 2021 r. stanowi, że ilekroć w odrębnych przepisach jest mowa o podstawie wynagrodzenia prokuratora określonej w art. 123 § 1 Pr.prok., w 2022 roku za podstawę tę przyjmuje się przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 r. ogłoszone w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Nadto wskazano, że przywołana powyżej ustawa ma charakter szczególny, okresowy i dotyczy jedynie 2022 r. Konieczność zastosowania art. 10 ust. 1 i 2 ustawy okołobudżetowej na 2022 r. do ustalenia wysokości dodatku wyrównawczego, wynika wprost z reguły lex specialis derogat legi generali. Stosownie do powyższej reguły interpretacyjnej, normy regulacji ustrojowej o charakterze ogólnym, bez terminu obowiązywania, a taką jest Pr.prok, nie mają zastosowania w okresie obowiązywania ustawy okołobudżetowej na 2022 r., która stanowi regulację epizodyczną, obowiązującą jedynie przez okres roku budżetowego i wprowadzającą zmiany innych ustaw, konieczne dla zapewnienia równowagi budżetowej.
Skargę na decyzję Prokuratora Krajowego z dnia [...] czerwca 2024 r. wniósł P. K.. Zaskarżonej decyzji w całości zarzucił naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 123 § 1 Pr.prok. poprzez jego niezastosowanie i jednoczesne niesłuszne zastosowanie realizacji ustawy budżetowej na rok 2022, które skutkowało zaniżeniem otrzymywanego uposażenia w 2022 r., a także niesłuszne zastosowanie art. 10 ust 1 ustawy okołobudżetowej na 2022, które skutkowało zaniżeniem otrzymywanego uposażenia w 2022 r.
2) przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 7, 77 i art. 80 k.p.a. poprzez brak ustalenia istotnych okoliczności faktycznych sprawy, jak również niezebranie wyczerpująco materiału dowodowego i nieodniesienie się do dowodów przedstawionych przez skarżącego, co doprowadziło do błędnego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy;
- art. 8 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organy administracji publicznej postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania;
- art. 10 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, uniemożliwienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, uniemożliwieniu wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Wskazując na te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując dotychczasową argumentację, wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną wyłącznie pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności, czy też zgodności z zasadami współżycia społecznego, co oczywiście nie oznacza, że wspomniana kontrola sądowa ogranicza się wyłącznie do literalnej wykładni przepisów prawa, abstrahując całkowicie od spirit of the law (tzw. "ducha prawa") przy odkodowywaniu znaczenia normy prawnej, bez spojrzenia na cel (ratio legis) przepisu.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ((art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935), zw. dalej "p.p.s.a.").
W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem Prokurator Krajowy wydając decyzję z dnia [...] czerwca 2024 r. oraz Prokurator Okręgowy w K. wydając decyzję z dnia [...] kwietnia 2024 r. w sprawie przyznania skarżącemu dodatku wyrównawczego od dnia [...] maja 2022 r. dopuścili się istotnego naruszenia obowiązujących przepisów prawa.
Przechodząc do oceny legalności obu decyzji, należy zauważyć na wstępie, że sprawy dotyczące wynagrodzeń prokuratorów powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury nie należą do kognicji sądów administracyjnych, albowiem wszelkie spory w tym zakresie rozpatrują sądy powszechne. Niemniej jednak, przedmiotem niniejszej sprawy jest przysługujący żołnierzowi zawodowemu dodatek, którego wysokość ustalana jest w drodze decyzji administracyjnej, zaś decyzja ostateczna w tym zakresie jest zaskarżalna do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Nie ulega wątpliwości, że skarżący jest żołnierzem zawodowym pełniącym zawodową służbę wojskową na stanowisku służbowym prokuratora prokuratury rejonowej w Dziale do spraw Wojskowych Prokuratury Rejonowej K.w K., zaszeregowanie do stopnia porucznika i grupy uposażenia U:12A.
Zgodnie z art. 80 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w przypadku gdy miesięczne uposażenie żołnierza zawodowego pełniącego zawodową służbę wojskową na stanowisku służbowym prokuratora do spraw wojskowych jest niższe od miesięcznego wynagrodzenia prokuratora na takim samym stanowisku i pełnionej funkcji, żołnierzowi przysługuje dodatek wyrównawczy w wysokości różnicy między tym wynagrodzeniem a uposażeniem należnym na zajmowanym stanowisku służbowym.
Na podstawie upoważnienia zawartego w art. 80 ust. 7 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej wydał rozporządzenie z dnia 2 czerwca 217 r. w sprawie sposobu ustalania wysokości dodatku wyrównawczego dla żołnierzy zawodowych pełniących zawodową służbę wojskową na stanowiskach służbowych sędziów sądów wojskowych oraz prokuratorów do spraw wojskowych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1126), zw. dalej "rozporządzeniem z 2017 r.".
Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia z 2017 r., przy ustalaniu wysokości dodatku uwzględnia się miesięczną kwotę uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należne żołnierzowi zawodowemu pełniącemu zawodową służbę wojskową na stanowisku służbowym sędziego sądu wojskowego albo prokuratora do spraw wojskowych, oraz kwotę miesięcznego wynagrodzenia, jaka przysługiwałaby na równorzędnym stanowisku i pełnionej funkcji sędziemu sądu powszechnego albo na takim samym stanowisku i pełnionej funkcji prokuratorowi powszechnej jednostki organizacyjnej prokuratury.
Według § 2 ust. 2 rozporządzenia z 2017 r., wysokość porównywanego wynagrodzenia ustala się, przyjmując wynagrodzenie zasadnicze, dodatek funkcyjny, dodatek za długoletnią pracę oraz dodatek specjalny, których zasady wypłacania i wysokość określają przepisy Prawa o prokuraturze.
Z kolei § 2 ust. 3 rozporządzenia z 2017 r. przewiduje, iż ustalając wysokość dodatku, określa się wysokość składników porównywanego wynagrodzenia.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy dodatek wyrównawczy dla skarżącego od dnia [...] maja 2022 r. mógł zostać ustalony w oparciu o art. 10 ust. 1 ustawy okołobudżetowej na 2022 r. Kwota wskazana w tej regulacji stanowiła bowiem podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego skarżącego, a z kolei w oparciu o to wynagrodzenie wyliczono kwotę należnego mu dodatku wyrównawczego.
W ocenie Sądu, na powyższe pytanie należało udzielić negatywnej odpowiedzi.
Wprawdzie, należy zauważyć, że wynagrodzenie prokuratorów nie jest chronione konstytucyjnie, tak jak jest to w przypadku wynagrodzenia sędziów (art. 178 ust. 2 i art. 195 ust. 2 Konstytucji), to od dawna prawodawca w tym zakresie wiernie powiela wzory normatywne dotyczące wynagrodzeń sędziów. Z pewnością chodzi o podkreślenie wysokiej rangi zawodu prokuratora oraz stworzenie materialnych gwarancji jego niezależności.
W świetle art. 123 § 1 Pr.prok., podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego prokuratora w danym roku stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale roku poprzedniego, ogłaszane w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Jednocześnie, w art. 123 § 2 Pr.prok. wskazano, że jeżeli przeciętne wynagrodzenie, o którym mowa w § 1, jest niższe od przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego za drugi kwartał roku poprzedzającego - przyjmuje się podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego prokuratora w dotychczasowej wysokości. Warto zauważyć, że takie rozwiązanie normatywne powiela przepis zawarty w art. 61a ust. 1 i 2 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz. U. z 2011 r. Nr 270, poz. 1599 ze zm.), który wszedł w życie 22 kwietnia 2009 r. wraz z analogicznym rozwiązaniem przewidzianym w art. 91 § 1c i § 1d ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 217 ze zm. - dalej także: "u.s.p.").
Z woli ustawodawcy wysokość wynagrodzenia zasadniczego prokuratorów prokuratur rejonowych i okręgowych została zrównana z wynagrodzeniem zasadniczym sędziów w takich samych jednostkach organizacyjnych sądów powszechnych. Wynagrodzenie zasadnicze prokuratorów prokuratur regionalnych jest równe wynagrodzeniu zasadniczemu sędziów sądów apelacyjnych, natomiast wynagrodzenie zasadnicze prokuratorów Prokuratury Krajowej jest równe wynagrodzeniu zasadniczemu sędziów Sądu Najwyższego (art. 124 § 1 Pr.prok.). Szczegółowe reguły wynagradzania prokuratorów ustalono w art. 124 § 2-11 Pr.prok. Wskazane przepisy Pr.prok. powielają rozwiązania dotyczące zasad wynagradzania sędziów sądów powszechnych, zawarte w art. 91 § 1-13 u.s.p.
Reguła ujęta w art. 123 § 1 Pr.prok., nakazująca wiązać podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego prokuratora w danym roku z przeciętnym wynagrodzeniem w drugim kwartale roku poprzedniego została jednak odrzucona w ustawach okołobudżetowych dotyczących lat 2021-2023.
Wedle art. 10 ust. 1 ustawy okołobudżetowej na 2021 r., w roku 2022 podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego prokuratora, o której mowa w art. 123 § 1 Pr.prok., stanowiła kwota w wysokości 5050,48 zł.
W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, że wynagrodzenia prokuratorów, podobnie jak wynagrodzenia sędziów, powinny być kształtowane w sposób wykluczający uznaniowość.
Tymczasem, należy zauważyć, że treść przepisów kreujących sposób wynagradzania sędziów i prokuratorów w latach 2021-2023 była za każdym razem odmienna i ewidentnie nosiła znamiona dowolności. Trzykrotne odstąpienie przez ustawodawcę w ww. latach od ustrojowego modelu wynagradzania prokuratorów, jest nie do pogodzenia z wartościami konstytucyjnymi wyrażonymi w art. 2 Konstytucji i podlega ocenie na mocy art. 8 Konstytucji.
Jakkolwiek w orzecznictwie i literaturze wypowiadane są tezy, że sądy i inne organy stosowania prawa nie mają kompetencji do orzekania o niekonstytucyjności przepisu ustawy i odmowy jego stosowania (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001 r., P 4/99, OTK 2001 Nr 1, poz. 5, a także wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2002 r., V CKN 1456/00, LEX nr 57237; z dnia 16 kwietnia 2004 r., I CK 291/03, OSNC 2005 Nr 4, poz. 71; Rzeczpospolita 2005 nr 5, s. 4, z glosą K. Grzesiowskiego; Gdańskie Studia Prawnicze-Przegląd Orzecznictwa 2005 Nr 4, poz. 22, z glosą M. Jasińskiego; z dnia 24 listopada 2015 r., II CSK 517/14, LEX nr 1940564; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., II UK 158/18, LEX nr 2671074; L.Bosek: Bezprawie legislacyjne, Wyd. II, Warszawa 2021), to jednak w świetle nowszych poglądów prezentowanych w orzecznictwie oraz doktrynie, odnoszących się do problematyki będącej przedmiotem zaskarżenia możliwość odmowy zastosowania przez sąd przepisu ustawy, który uznał za niezgodny z Konstytucją RP, jest pod pewnymi warunkami dopuszczalna.
Kompetencję orzekania o niekonstytucyjności przepisu ustawy ma wyłącznie Trybunał Konstytucyjny i tylko on może rozważać usunięcie z systemu prawnego przepisów sprzecznych z ustawą zasadniczą (art. 188 pkt 1 Konstytucji), jednakże orzeka - nie o zgodności ustaw z Konstytucją (art. 188 pkt 1 Konstytucji), co niewątpliwie należy do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, nie jest tożsame z oceną konstytucyjności przepisu mającego zastosowanie w konkretnej sprawie rozstrzyganej przez sąd. Sąd jest obowiązany do oceny konstytucyjności przepisu ustawy w ramach ustalania, który przepis obowiązującego prawa będzie zastosowany do rozstrzygnięcia danego stanu faktycznego w indywidualnej sprawie. Odmowa zastosowania przepisu ustawy uznanego przez sąd za niezgodny z Konstytucją nie narusza zatem kompetencji Trybunału Konstytucyjnego i nie ma bezpośredniego związku z tymi kompetencjami. Uznanie, że sądy nie są uprawnione do badania zgodności ustaw z Konstytucją, a w konsekwencji do zajmowania stanowiska w kwestii ich zgodności, jak też niezgodności z ustawą zasadniczą, jest wyraźnie sprzeczne z art. 8 ust. 2 Konstytucji, który zobowiązuje do bezpośredniego stosowania jej przepisów, przy czym pod pojęciem "stosowanie" należy rozumieć w pierwszym rzędzie sądowe stosowanie prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2017 r., I UK 325/16, uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2001 r., III ZP 12/01, OSNAPiUS 2002 Nr 2, poz. 34 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1998 r., I PKN 90/98, OSNAPiUS 2000 Nr 1, poz. 6; z dnia 20 sierpnia 2001 r., III RN 189/00, OSNAPiUS 2002 Nr 6, poz. 130; z dnia 8 stycznia 2009 r., I CSK 482/08, LEX nr 491552; z dnia 8 października 2015 r., III KRS 34/12, OSNP 2016 Nr 11, poz. 103).
Również w doktrynie wyróżniono różne wzorce powinności sądu w związku ze stwierdzeniem niezgodności przepisu ustawy z Konstytucją. Podnosi się, że odmowa zastosowania przepisu ustawy uwarunkowana jest wpływem zaistniałej niezgodności na rozstrzygnięcie konkretnej sprawy, będącej przedmiotem rozpoznania przez sąd. Jeśli konsekwencją zastosowania niezgodnego z Konstytucją przepisu ustawy byłoby wydanie niesprawiedliwego rozstrzygnięcia, to sąd - stosownie do stopnia własnego przekonania i realnych możliwości procesowych (zwłaszcza w zakresie możliwości orzeczniczych TK) - podejmie decyzję o: wystąpieniu do TK z pytaniem prawnym co do zgodności przepisu ustawy z Konstytucją, lub o odmowie zastosowania niezgodnego z Konstytucją przepisu ustawy i rozstrzygnięciu sprawy w oparciu o bezpośrednie zastosowanie przepisów Konstytucji. Decyzja sądu zależeć powinna od przekonania składu orzekającego co do: niezgodności normy ustawowej z normą konstytucyjną, wpływu owej niezgodności na kształt rozstrzygnięcia w indywidualnym akcie stosowania prawa (M. Gutowski, P. Kardas: Domniemanie konstytucyjności a kompetencje sądów, Palestra 2016 nr 5, s. 44).
Ocena konstytucyjności prawa sprawowana przez sądy w ramach bezpośredniego stosowania Konstytucji służy nie tylko zapewnieniu zgodności orzeczeń z Konstytucją, a w konsekwencji zapewnieniu wydania orzeczenia słusznego, sprawiedliwego i realizującego konstytucyjną aksjologię i wartości, ale także przyspieszeniu postępowania. Pozwala ponadto na badanie konstytucyjności prawa w różnorodnych sprawach, odmiennych okolicznościach faktycznych, co znacznie poszerza zakres oceny konstytucyjności. Trybunał Konstytucyjny bada bowiem zgodność z Konstytucją w sposób abstrakcyjny i w zakresie wniosku, co istotnie zawęża pole działania tego organu. Kontrola rozproszona stwarza także możliwość interpretacji Konstytucji oraz ustaw z uwzględnieniem szerokiego spektrum wiedzy specjalistycznej sądów w poszczególnych działach prawa, a tym samym poszerza perspektywę rozumienia Konstytucji (M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017; M. Haczkowska: Zasada bezpośredniego stosowania konstytucji w działalności orzeczniczej sądów, Przegląd Sejmowy 2005 nr 1; R. Balicki: Bezpośrednie stosowanie konstytucji, Krajowa Rada Sądownictwa 2016 nr 4, s. 13; M. Gutowski, P. Kardas: Sądowa kontrola konstytucyjności prawa. Kilka uwag o kompetencjach sądów powszechnych do bezpośredniego stosowania Konstytucji, Palestra 2016 nr 4, s. 5; E. Maniewska: Pojęcie argumentacji konstytucyjnej i jej ewolucja w orzecznictwie Sądu Najwyższego (w:) Argumentacja konstytucyjna w orzecznictwie sądowym, Studia i Analizy Sądu Najwyższego - Materiały Naukowe, Tom IV, Warszawa 2017, s. 59; W. Sanetra: Bezpośrednie stosowanie Konstytucji RP przez Sąd Najwyższy, Przegląd Sądowy 2017 nr 2, s. 5; P. Tuleja: Wpływ przesłanki funkcjonalnej na sposób rozpoznania pytania prawnego przez Trybunał Konstytucyjny, Przegląd Sądowy 2017 nr 6, s. 7; A. Bodnar: Wykonywanie orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Polsce. Wymiar instytucjonalny, Warszawa 2018; P. Mikuli: Doktryna konieczności jako uzasadnienie dla rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw w Polsce, Gdańskie Studia Prawnicze 2018 nr 2, s. 635; J. Podkowik: Sądy wobec niekonstytucyjnych aktów normatywnych u progu trzeciej dekady obowiązywania Konstytucji RP, Przegląd Sądowy 2018 nr 5, s. 5; J. Roszkiewicz: Incydentalna kontrola legalności aktów organów władzy publicznej w procesach dotyczących ochrony dóbr osobistych, Monitor Prawniczy 2019 nr 11, s. 591; P. Jabłońska: Konstytucyjne podstawy rozproszonej kontroli konstytucyjności prawa, Przegląd Sądowy 2020 nr 11-12, s. 21).
W ocenie Sądu, z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe - odmowa zastosowania przepisu ustawy może jednak nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności danego przepisu z Konstytucją, a niezgodność ta ma charakter oczywisty, tj. gdy zachodzi oczywista niekonstytucyjność przepisu.
W tym miejscu należy przywołać wyrok z dnia [...] grudnia 2012 r., sygn. akt [...] w którym Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę, że "(...) najważniejszym aspektem wynagrodzenia godnego urzędu sędziego jest, by sposób ustalania jego wysokości był oparty na obiektywnych, wymiernych przesłankach i działał z mocy samej ustawy - niejako »automatycznie«, bez potrzeby podejmowania w tej sprawie ocennych decyzji, które mogłyby być instrumentem nacisku na sędziów. Istotna jest, oczywiście, także sama wysokość wynagrodzenia, które powinno zapewniać bezpieczeństwo finansowe sędziemu i jego rodzinie, rekompensować rygorystyczne ograniczenia w podejmowaniu innej działalności zarobkowej oraz sprzyjać budowaniu prestiżu urzędu sędziego". W orzeczeniu tym Trybunał Konstytucyjny sformułował kilka nieprzekraczalnych "warunków brzegowych" wynagrodzenia, które powinny odpowiadać godności urzędu sędziego i zakresowi jego obowiązków.
Z kolei w wyroku z dnia [...] listopada 2023 r., wydanym w sprawie sygn. akt [...], również odnoszącym się do wynagrodzeń sędziów, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż art. 8 i art. 9 ustawy okołobudżetowej 2023 r. są niezgodne z art. 178 ust. 2 Konstytucji, zaś art. 7 ustawy okołobudżetowej 2023 r. uznał za niezgodny z art. 195 ust. 2 Konstytucji. Niezgodne z Konstytucją przepisy utraciły moc z dniem [...] listopada 2023 r.
Trybunał Konstytucyjny wprost wskazał w powyższym orzeczeniu, że rozwiązania unormowane w przedmiocie kontroli, czyli art. 7, art. 8 i art. 9 ustawy okołobudżetowej 2023 r., nie tylko nie są spójne z rozwiązaniami lex generalis zawartymi w prawie o ustroju sądów powszechnych, ustawie o Sądzie Najwyższym oraz ustawie o statusie Sędziów TK, ale także nie są nawet spójne z analogicznymi przepisami ustawy okołobudżetowej na 2021 r. i ustawy okołobudżetowej na 2022 r.; oznacza to, że ustawodawca w tej materii kierował się daleko posuniętą uznaniowością, która nie zapewnia sędziom konstytucyjnych gwarancji wysokości ich przyszłych dochodów oraz nie chroni ich przed potencjalnymi manipulacjami ze strony ustawodawcy; wobec tego zasady wynagradzania sędziów uregulowane na mocy art. 7, art. 8 i art. 9 ustawy okołobudżetowej na 2023 r. nie spełniają warunków brzegowych określonych w orzecznictwie TK.
Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczył wprawdzie ustawy okołobudżetowej na rok 2023, jednakże biorąc pod uwagę, iż w orzeczeniu tym powołano się na zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z [...] grudnia 2012 r., wydanym w sprawie [...], zasady oceny dopuszczalności zmian zasad kształtowania wynagrodzeń sędziów, a w szczególności konieczność spełnienia "warunków brzegowych" zajęte stanowisko ma niewątpliwe znaczenie dla oceny zgodności z Konstytucją rozwiązań przyjętych w roku 2022, będących przedmiotem orzekania w niniejszej sprawie.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że art. 123 § 1 Pr.prok. i art. 10 ust. 1 ustawy okołobudżetowej na 2022 r. są przepisami rangi ustawowej, a więc są względem siebie równorzędne. Wskazane przepisy diametralnie odmiennie regulują kwestię określania podstaw ustalania wynagrodzenia zasadniczego prokuratora w 2022 r. Dodatkowo należy nadminić, iż treść art. 123 § 1 Pr.prok. nie została zmieniona, natomiast zmieniono postanowienia zawarte pierwotnie w art. 10 ust. 1 ustawy okołobudżetowej na 2022. Przepisy art. 7, art. 8 i art. 9 ustawy okołobudżetowej, kształtujące sposób ustalania podstawy wynagrodzenia zasadniczego dla sędziów w 2023 r., odpowiadają treści art. 10 ust. 1 ustawy okołobudżetowej na 2022 r., dotyczącego ustalania podstawy wynagrodzenia zasadniczego dla prokuratorów. W sytuacji, gdy na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego utraciły moc art. 7, art. 8 i art. 9 ustawy okołobudżetowej na 2023 r., to nie ma żadnych podstaw, aby przyjmować, że w przypadku wynagrodzeń zasadniczych prokuratorów, uprawnione jest stosowanie innych zasad ustalania tego wynagrodzenia niż te, które dotyczą sędziów.
To z kolei prowadzi do konkluzji, iż decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 123 § 1 i art. 124 § 11 Pr.prok., poprzez niewłaściwą wykładnię tych przepisów, a w konsekwencji - przyjęcie zaniżonej podstawy ustalania zasadniczego wynagrodzenia prokuratora.
Rozpoznając sprawę ponownie, organy uwzględnią powyższą ocenę prawną Sądu, będąc zobowiązane do wydania decyzji, która będzie uwzględniała zastrzeżenia oraz wytyczne zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło