II SA/Wa 1419/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Ewa Kwiecińska Sędzia WSA – Ewa Grochowska – Jung (sprawozdawca) Sędzia WSA – Sławomir Antoniuk Protokolant – specjalista Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2014 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 lipca 2004 r. sygn. akt II SA/Wa 84/04 oddalił skargę D. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletnich dzieci – M., S. i S. K., po zmarłej matce R. K. Wnioskiem z dnia [...] września 2007 r. D. K. ponownie zwrócił się do organu o przyznanie powyższego świadczenia w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku odmówił wnioskodawcy przyznania w drodze wyjątku renty rodzinnej. Następnie po rozpoznaniu wniosku D. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy organ ten decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi D. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 237/08 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2007 r. Ponownie rozpoznając sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. przyznał rentę rodzinną w drodze wyjątku: S. do ukończenia 16 roku życia, S. do ukończenia 16 roku życia oraz M. do 30 czerwca 2010 r. pod warunkiem kontynuowania nauki w systemie dziennym. Następnie decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznał rentę rodzinną w drodze wyjątku S. do 30 czerwca 2011 r. pod warunkiem kontynuowania nauki w systemie dziennym, a decyzją z dnia [...] września 2011 r. - rentę rodzinną w drodze wyjątku S. do 30 czerwca 2013 r. pod warunkiem kontynuowania nauki w systemie dziennym. W dniu [...] grudnia 2013 r. D. K. działając jako pełnomocnik pełnoletnich dzieci: S., S. i M., wystąpił do Prezesa ZUS o wypłatę zaległej renty rodzinnej w drodze w wyjątku za okres od 1 września 2007 r. do 31 lipca 2008 r. Wnioskodawca wskazał, że odmowa przyznania powyższego świadczenia we wnioskowanym okresie była następstwem błędu organu. Prezes ZUS decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., działając na podstawie art. 83 ust 1 z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.) odmówił S. K. przyznania świadczenia za wnioskowany okres. W uzasadnieniu organ stwierdził, że decyzja o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku ma charakter konstytutywny, co oznacza że wywołuje ona skutki dopiero od chwili jej wydania. Zatem prawo do świadczenia powstaje dopiero od daty wydania decyzji w tej sprawie. W dniu 24 kwietnia 2014 r. S. K. reprezentowany przez pełnomocnika ojca D. K. w związku z decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy "zmiany na podstawie art. 155 kpa ostatecznej decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. polegającej na określeniu początkowej daty prawa do renty rodzinnej na dzień [...] października 2007 r.". Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Prezes ZUS decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2014 r. W uzasadnieniu organ powtórzył argumentację przedstawioną w decyzji I instancji. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi S. K. reprezentowanego przez pełnomocnika ojca D. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu wskazał, że pozbawienie świadczeń w spornym okresie wynikały z niedbałego rozpatrzenia sprawy. W postępowaniu administracyjnym wnoszono aby skutki tych nieprawidłowości naprawić w trybie art. 155 kpa, jednak organ zupełnie to zignorował. Tymczasem za dokonaniem tego uzupełnienia przemawia zarówno słuszny interes pokrzywdzonych jak i interes społeczny. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Oznacza to, iż sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa. Rozpatrywana pod tym kątem skarga S. K. zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych powodów, aniżeli podniesione przez skarżącego. Zezwala na to treść art.134 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd stwierdził, że organ nie wyjaśnił w jakim trybie skarżący złożył wniosek z dnia [...] grudnia 2013 r. Co prawda z samego wniosku wynika, że skarżący domaga się przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku za okres od 1 września 2007 r. do 31 lipca 2008 r. Jednakże już z dalszych pism skarżącej – m. in. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i skargi wynika, że wolą jego było wzruszenie decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. w trybie art. 155 kpa. Skarżący powołuje się bowiem na ten właśnie przepis prawa i wyraźnie wskazuje, że dąży do zmiany powyższej decyzji w zakresie daty, od której przysługiwało jemu świadczenie w drodze wyjątku. Zgodnie z art. 155 kpa decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 stosuje się odpowiednio. Z powyższego przepisu wynika, że organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję ostateczną, jeżeli spełnione są łącznie następujące przesłanki: a) strona wyraziła zgodę na zmianę lub uchylenie decyzji, b) przepisy szczególne nie sprzeciwiają się zmianie lub uchyleniu takiej decyzji, c) za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Należy podkreślić, że postępowanie w trybie art. 155 kpa nie ma na celu ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Przedmiotem postępowania prowadzonego w tym trybie jest sprawdzenie, czy w sprawie nie zachodzi któraś z określonych w art. 155 kpa przesłanek przemawiających za uchyleniem bądź zmianą decyzji ostatecznej w trybie nadzwyczajnym. Decyzje wydawane na podstawie art. 155 kpa są decyzjami opartymi na konstrukcji uznania administracyjnego. Stąd sądowa kontrola ich legalności jest ograniczona i sprowadza się do zbadania, czy organ rozstrzygający badał sprawę pod kątem wymienionych w tym artykule przesłanek ustawowych. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS pominął fakt, że skarżący wniósł o zmianę decyzji w trybie art. 155 kpa, czego konsekwencją było wadliwie przeprowadzone postępowanie administracyjne, tj. nie w oparciu o przesłanki postepowania nadzwyczajnego uregulowanego w powyższym przepisie, ale na zasadach postepowania zwykłego. Należy wyjaśnić, że nawet w sytuacji, gdy wnioskodawca złożył wniosek, który nie został przez organ odczytany zgodnie z wolą strony, to organ miał możliwości przewidziane w Kodeksie postepowania administracyjnego do naprawienia tego błędu – w pierwszej kolejności organ mógł bowiem zwrócić się do strony o sprecyzowanie wniosku (art. 64 § 2 kpa) a na etapie postępowania odwoławczego miał możliwość uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowanie pierwszej instancji w całości a następnie przeprowadzenia postępowania zgodnie z wolą strony. Zatem, skoro w rozpoznawanej sprawie zarówno organ I, jak i II instancji nie przeprowadził postępowania o zmianę decyzji w trybie art. 155 kpa w oparciu o określone tam przesłanki – mimo, iż strona wyraźnie o przeprowadzenie takiego postępowania wnosiła, to działanie takie należy uznać za wadliwe. Dlatego też ponownie rozpoznając sprawę organ rozpozna wniosek skarżącego o zmianę orzeczenia w trybie art. 155 kpa w oparciu o wskazane w tym przepisie przesłanki, zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego. Odnosząc się natomiast do twierdzeń skargi należy wskazać, że z uwagi na powyższe uchybienia organu, Sąd nie miał możliwości ich oceny. Będzie to dopiero możliwe po usunięciu przez organ stwierdzonych nieprawidłowości. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji organ orzekł na podstawie art. 152 cytowanej ustawy.