II SA/Wa 1421/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Adam Lipiński (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi B. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2014 r., 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2014 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] marca 2014 r. o odmowie przyznania B. N. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zainteresowany na przestrzeni 57 lat życia udokumentował 25 lat, 5 miesięcy i 29 dni okresów składkowych i nieskładkowych (w tym 23 lata, 8 miesięcy i 4 dni okresów składkowych z uwzględnieniem okresu służby wojskowej i zasiłku dla bezrobotnych oraz 1 rok, 9 miesięcy i 25 dni okresów nieskładkowych). Orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2014 r. lekarz orzecznik ZUS ustalił, że B. N. jest całkowicie niezdolny do pracy od dnia [...] czerwca 2011 r. do dnia [...] czerwca 2014 r. oraz niezdolny do samodzielnej egzystencji do dnia [...] czerwca 2014 r. Zatem całkowicie niezdolny do pracy zainteresowany stał się w wieku 55 lat. W 10-leciu przed zgłoszeniem wniosku (to jest od dnia [...] października 2001 r. do dnia [....] października 2011 r.) i przed powstaniem niezdolności do pracy (od [...] czerwca 2001 r.) - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentował tylko 10 miesięcy i 23 dni okresów składkowych. W okresach: od dnia [...] kwietnia 2001 r. do dnia [...] kwietnia 2004 r. i od dnia [...] czerwca 2004 r. do dnia [...] września 2010 r. B. N. nie podjął pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi a ze sprawy nie wynika, aby w tych okresach nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że w wykazanych okresach nie była wobec zainteresowanego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Ponadto z wniosku z dnia [...] sierpnia 2013 r. wynika, że w przerwach w ubezpieczeniu B. N. pracował dorywczo bez ubezpieczenia. W tym stanie sprawy organ uznał, iż brak jest przesłanek określonych w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) uzasadniających przyznanie B. N. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. B. N. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję, w której wskazał, iż jego całkowita niezdolność do pracy powstała w okresie składkowym, gdy świadczył pracę, w drodze powrotnej z pracy. Podkreślił także na wskazywanie przez organ w aktach niniejszej sprawy różnych okresów jego stażu pracy (25 lat, 5 miesięcy i 29 dni) albo 27 lat, 3 miesiące i 17 dni). Twierdził, iż pracownicy ZUS zgubili jego dokumentację i obecnie nie można odtworzyć prawidłowych okresów zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił, iż nagłe zachorowanie w dzień roboczy po powrocie z pracy nie jest tożsame z wypadkiem w drodze z pracy, a ochrona ubezpieczeniowa w tym wypadku nie może być, jak chciałby to widzieć skarżący, interpretowana rozszerzająco. Nie każde nagłe zachorowanie jest wypadkiem przy pracy bądź wypadkiem mu równoważnym, niezależnie od tego, czy nastąpiło, jak to zainteresowany przypisuje, "przeciążenie organizmu" w wyniku wykonywania pracy, i tym samym stan taki nie uprawnia z definicji do świadczeń rentowych - pomijając już fakt, iż przepis art. 83 nie przewiduje możliwości przyznania w drodze wyjątku renty wypadkowej z tytułu niezdolności do pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Wydanie decyzji w powyższym zakresie wymaga zatem rzetelnego zbadania zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego i dokonania na jego podstawie oceny czy w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności usprawiedliwiające po stronie B. N. brak wymaganego minimalnego okresu ubezpieczenia społecznego, niezbędnego do otrzymania świadczenia rentowego w trybie zwykłym i czy takie okoliczności usprawiedliwiające mieszczą się w pojęciu szczególnych okoliczności, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej, zawartej w art. 7 Kpa – poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na mim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 i art. 80 Kpa – oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kpa. W niniejszej sprawie zasad powyższych organ nie dochował i uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpoznał niniejszą sprawę bardzo pobieżnie nie wyjaśniając istotnych dla jej rozstrzygnięcia zagadnień. B. N. urodził się w 1958 roku. Ostatnie wykazane i udokumentowane w aktach sprawy jego okresy zatrudnienia to okres od dnia [...] kwietnia 2004 r. do dnia [...] czerwca 2004 r., po którym następuje znaczna przerwa w kontynuowaniu zatrudnienia, oraz okresy od dnia [...] września 2010 r. do dnia [...] października 2010 r. i od dnia [...] października 2010 r. do dnia [...] czerwca 2011 r. Okres od którego skarżący został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy rozpoczyna się od dnia [...] czerwca 2011 r. a zatem wówczas skarżący pozostawał w zatrudnieniu. Powyższe nakazywało Prezesowi ZUS rozważenie, jakie okoliczności spowodowały stwierdzenie u skarżącego stanu uniemożliwiającemu mu całkowicie wykonywanie zatrudnienia od dnia [...] czerwca 2011 r. Przecież gdyby taki stan zdrowotny wówczas nie powstał, to możnaby założyć, iż zatrudnienie byłoby nadal kontynuowane po dniu [...] czerwca 2011 r. Zatem zdarzenie (w tym także nagła choroba), które spowodowało u skarżącego niezdolność do pracy i co za tym idzie niemożność wypracowania odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego stanowi właśnie okoliczność wyjątkową i szczególną, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Interpretacja tego zdarzenia poprzez przepisy rentowe, czy też przepisy o wypadkach przy pracy albo w drodze z pracy, jak to czyni organ w odpowiedzi na skargę, jest chybione, albowiem wyżej wskazany przepis jest normą o charakterze lex specialis i może być interpretowany jedynie w jego granicach i w ramach wypracowanego w praktyce orzeczniczej, jak i doktrynie rozumienia pojęcia "szczególne okoliczności". Niezależnie od powyższego istotnego uchybienia, organ nie dokonał wyjaśnienia sprawy w aspekcie czy okres stwierdzonej całkowitej niezdolności do pracy nie poprzedza okres częściowej niezdolności do pracy. Zważyć tu należy, iż w orzeczeniu z dnia [...] stycznia 2014 r. lekarz orzecznik ZUS nie tylko ustalił, że B. N. jest całkowicie niezdolny do pracy od dnia [...] czerwca 2011 r. do dnia [...] czerwca 2014 r. oraz niezdolny do samodzielnej egzystencji do dnia [...] czerwca 2014 r. ale wskazał także, iż brak jest danych medycznych, aby jakakolwiek niezdolność do pracy powstała przed dniem [...] grudnia 2005 r. Powyższe nie wyklucza ustalenia ewentualnej częściowej niezdolności do pracy po tym dniu. Zbadać zatem należało czy okres całkowitej niezdolności do pracy był poprzedzony okresem częściowej niezdolności do pracy i jeżeli tak by było to czy częściowa niezdolność do pracy w istotny sposób wpływała na możliwość świadczenia pracy. Nie można przecież wykluczyć, iż zakres prac, które skarżący był w tym okresie zdolny wykonywać, w istotny sposób ograniczał, a także mógł wprost uniemożliwiać, znalezienie zatrudnienia w miejscu zamieszkania. Dopiero dysponowanie takimi ustaleniami wraz z oceną możliwości znalezienia pracy w miejscu zamieszkania skarżącego pozwolą na określenie czy okres od dnia [...] grudnia 2005 r. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, to jest do dnia [...] czerwca 2011 r., jest okresem możliwym do usprawiedliwienia w rozumieniu szczególnych okoliczności. Tego aspektu sprawy organ w ogóle nie zbadał, a ma on istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Organ także w sposób arbitralny, przypisał skarżącemu wykonywanie pracy bez stosownego odprowadzania składek ubezpieczeniowych, bez dokładnego wyjaśnienia wskazań, co do nieprawidłowości zatrudnienia, które ujawnił skarżący w piśmie z dnia [...] sierpnia 2013 r. Z treści tego pisma nie wynika, aby skarżący godził się na taką formę zatrudnienia. Zatem należało tu wyjaśnić, dlaczego skarżący nie występował z powództwami do sądu pracy o ustalenie istnienia okresów zatrudnienia w firmie [...] oraz przedsiębiorstwach transportowych, w których miał rzekomo świadczyć pracę kierowcy TIR-a przewożącego towary na trasie [...]. Być może ustalenia w tym kierunku pozwoliłyby ustalić, iż skarżący legitymuje się odpowiednim stażem ubezpieczeniowym do uzyskania dochodzonego świadczenia w trybie zwykłym. Organ naruszył zasady wymienione w treści art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1 Kpa, co w rezultacie doprowadziło do nieprawidłowości w uzasadnieniu decyzji odnośnie oceny zgromadzonego materiału dowodowego (art. 107 § 3 Kpa) i wydania decyzji odmownej bez rzetelnego zgromadzenia i dokonania rzetelnej oceny zebranego materiału dowodowego. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sylwetka skarżącego nie wskazuje na osobę uchylającą się od pracy, o czym świadczy znaczny jego staż pracy w porównaniu z wiekiem i datą powstania całkowitej niezdolności do pracy. Dlatego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie badając niniejszą sprawę powinien odnieść się do wskazanych w uzasadnieniu niniejszego wyroku wytycznych. Powyższe rozważania stają się tym bardziej znaczące, jeżeli weźmie się pod uwagę, że skarżący, w wieku 56 lat, legitymuje się ponad 25-letnim okresem ubezpieczeniowym. Prezes ZUS pominął fakt adekwatności wieku skarżącego do jego okresu ubezpieczeniowego. Doniosłość problematyki rozmiaru stażu ubezpieczeniowego dostrzegł sam ustawodawca w przepisie art. 57 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, odstępując od wymogów określających okresy powstania niezdolności do pracy oraz od wymogu powstania jej nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów, w stosunku do ubezpieczonych, którzy udowodnili okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet lub 25 lat dla mężczyzn. Z kolei Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 23 marca 2006 r. (I UZP 5/2005, OSNP 2006/19-20, poz. 305) stwierdził, że: "Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy, bez potrzeby wykazywania przewidzianego w art. 58 ust. 2 tej ustawy (w brzmieniu wówczas obowiązującym) pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy". Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 132 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i w związku z treścią art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.