II SA/Wa 1428/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Sędziowie WSA Ewa Grochowska – Jung, Adam Lipiński, Protokolant spec. Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2011 r. sprawy ze skargi S. D.– przedstawicielki ustawowej małoletniej J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej S. D. kwotę 239 (słownie: dwieście trzydzieści dziewięć) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpoznaniu sprawy z wniosku S. D. o przyznanie małoletniej córce J. D. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] maja 2010 r. odmawiającą przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniach wydanych decyzji organ podał, że na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Podał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Również szczególna okoliczność, o której mowa w przytoczonym powyżej przepisie, odnosi się do osoby zmarłej, a za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy uważa się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż renta rodzinna nie może być przyznana, bowiem w sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności. Wskazał, że zmarły w wieku 24 lat życia ojciec małoletniej posiadał 1 rok, 2 miesiące i 4 dni okresów składkowych i nieskładkowych, które są nieadekwatne do wymaganych ustawą 3 lat tych okresów. Zmarły, od osiągnięcia pełnoletniości w dniu [...] grudnia 2001 r. do 15 czerwca 2006 r. nie podejmował zatrudnienia oraz innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. W sprawie nie stwierdzono, aby w podanym okresie ojciec dziecka nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. W ocenie organu, kontynuowanie nauki w Prywatnym Liceum Ogólnokształcącym dla Dorosłych nie wykluczało możliwości podjęcia zatrudnienia, tylko ją ograniczało. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. D. wniosła o zmianę decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2011 r. i przyznanie małoletniej J. D. renty rodzinnej. W uzasadnieniu skargi podniosła m. in., iż ojciec dziecka miał przerwy w zatrudnieniu, bowiem podejmował próby ukończenia szkoły. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności zaskarżonego aktu administracyjnego z prawem obowiązującym w dacie jego wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka, co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami dotyczącymi postępowania. Skarga oceniana według tych zasad zasługuje na uwzględnienie. Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, organ związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasad dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany także do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie rozważył wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, mających znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazywał na brak spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których ojciec dziecka nie spełnił warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do renty. Uzasadniając podjęte decyzje organ powoływał się na przerwy występujące w przebiegu ubezpieczenia zmarłego. Organ nie uwzględnił w dostatecznym stopniu, iż ojciec dziecka zmarł w młodym wieku, mając zaledwie 24 lata, a zgon nastąpił w trakcie jego zatrudnienia. Okoliczność ta nie została przez organ uwzględniona przy badaniu spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności pomimo, iż w aktach postępowania administracyjnego okres od dnia 20 sierpnia 2007 r. do dnia zgonu tj. 1 stycznia 2008 r., organ odnotowuje jako okres składkowy. Skoro śmierć wymienionego nastąpiła w trakcie zatrudnienia, to należało rozważyć, czy zgon w tej sytuacji nie powinien być traktowany jako szczególna okoliczność, wskutek której zmarły nie nabył uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie. Śmierć można uznać bowiem za zdarzenie, bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia jej skutków. W ocenie Sądu, brak rozważań organu w powyższych kwestiach uzasadnia wniosek, organ nie odniósł się do wszystkich aspektów sprawy. Uznać zatem należy, iż zaskarżona decyzja narusza art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując sprawę ponownie Prezes ZUS powinien wnikliwie rozpatrzyć materiał dowodowy pod kątem szczególnych okoliczności, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153. poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. W oparciu o art. 152 ww. ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości, zaś na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 powołanej ustawy, orzekł o kosztach postępowania.