II SA/Wa 1441/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), , Protokolant starszy sekretarz sądowy Marcin Rusinowicz-Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2025 r. sprawy ze skargi M.S. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej uchyla zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] M.S. (dalej, jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] (dalej, jako: CWKL) z dnia [...] lipca 2024 r. utrzymujące w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] (dalej, jako: RWKL) z dnia [...] kwietnia 2024 r. w przedmiocie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazano, że RWKL w orzeczeniu Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2024 r. rozpoznając w pkt 1 rozpoznań: Pozytywny wynik (trzykrotny) badania na obecność substancji odurzających - § 72 pkt 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. 2024 r. poz. 466, dalej, jako: rozporządzenie z 2024 r.) - uznała orzekanego za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej (Grupa IV). Od tego orzeczenia skarżący odwołał się. CWKL zaskarżonym orzeczeniem utrzymała w mocy orzeczenia RWKL. W uzasadnieniu podniosła, że z analizy dokumentacji orzeczniczo-lekarskiej wynika, że w badaniach laboratoryjnych wykonanych na zlecenie RWKL stwierdzono obecność opiatów, w badaniu moczu z dnia 25 kwietnia 2024 r. oraz w powtórzonym badaniu z dnia 26 kwietnia 2024 r. pobranych w Specjalistycznej Przychodni Lekarskiej dla Pracowników Wojska SP ZOZ w [...] ul. [...]. Badany wykonał badanie moczu na obecność opiatów w przyjętym do badania w pp. [...] w [...] w dniu 29 kwietnia 2024 r. metodą testu półilościowego, w którym uzyskano wynik 122 ng/ml przy zakresie referencyjnym poniżej 300. CWKL podkreśliła, że RWKL postępowała zgodnie z objaśnieniami szczegółowymi do § 72 załącznika nr 1 do rozporządzenia z 2024 r., a mianowicie w przypadku pozytywnego wyniku badania na obecność substancji odurzających w moczu w ciągu 24 godzin wykonuje się powtórne badanie w celu weryfikacji obecności tych substancji z ponownie pobranej pod kontrola próbki moczu, śliny lub krwi. Decydujący jest wynik badania laboratoryjnego zleconego przez wojskową komisję lekarską w ramach danego postępowania orzeczniczego. CWKL wskazała nadto, że substancje psychoaktywne utrzymują się w organizmie przez kilka dni po ich zażyciu, a potem ulegają metabolizmowi i wydalane są z organizmu. W związku z powyższym wykonywanie badań na obecność opiatów po upływie kilku dni nie daje pozytywnego wyniku. Próbki moczu do badania na obecność substancji psychoaktywnych pobrano i wykonano badanie w dniu 25 i 26 kwietnia 2024 r., w których stwierdzono obecność opiatów. Natomiast badany oddał do badania mocz w punkcie pobrań [...] w [...], który przyjęto i wykonano badanie dopiero w dniu 29 kwietnia 2024 r., a więc w kilka dni od pierwszych badań moczu pobranych w ZOZ w [...] i wykonanych w tym samym dniu. Ponadto brak jest możliwości weryfikacji, że próbka moczu oddana w punkcie pobrań w [...] pochodziła od badanego. Z tym rozstrzygnięciem skarżący nie zgodził się i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie orzeczeń obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: 1. naruszenie w stopniu mającym istoty wpływ na wynik sprawy - poprzez nie skierowanie i nie poddanie skarżącego badaniu w przypadku stwierdzania substancji odurzających metodą referencyjną, a także wskazanie w decyzji RWKL, iż został otrzymany trzykrotny wynik pozytywny badania na obecność substancji odurzających; 2. naruszenie art. 7 i art. 8 K.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy, ignorując interes społeczny i słuszny interes skarżącego, ignorując obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów państwa oraz ich świadomości i kulturę prawną; 3. naruszenie art. 107 § 3 K.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nie odniesienie się przez organ odwoławczy do zarzutów odwołania strony skarżącej od decyzji organu I instancji; 4. naruszenie art. 107 § 1 pkt 4 K.p.a., poprzez przytoczenie podstawy prawnej, która utraciła moc obowiązywania; 5. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi przedstawiono szczegółową argumentację na poparcie stawianych zarzutów. Skarżący m. in. wskazał na kwestie konieczności potwierdzenia pozytywnego wyniku badania, metodą referencyjną, na dowód czego dołączył raport z badań oraz korespondencję z [...], odniósł się do badania moczu wykonanego przez niego w dniu 29 kwietnia 2024 r., wskazując, iż próbka moczu została pobrana i oddana do badania w dniu 26 kwietnia 2024 r., podniósł, iż wadliwe jest stwierdzenie organu o trzykrotnym badaniu skarżącego oraz opisał kwestie legislacyjne wykazując, że organy za podstawę rozstrzygnięcia wzięły pod uwagę nieobowiązujące przepisy (rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości) albowiem po dniu 23 października 2023 r. dotychczas obowiązujące przepisy wykonawczy utraciły moc, a nowe przepisy nie zostały uchwalone. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Organ odniósł się również do zarzutów skargi, uznając je za pozbawione racji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazano. Materialnoprawną podstawę wydania orzeczeń CWKL i RWKL stanowiły przepisy ustawy o Obronie Ojczyzny, a także przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. Zgodnie z art. 190 ust. 1 ustawy o Obronie Ojczyzny zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia zawodowej służby wojskowej ustala wojskowa komisja lekarska właściwa ze względu na miejsce stacjonowania jednostki wojskowej lub pododdziału jednostki wojskowej, w której żołnierz pełni służbę, a w przypadku określania zdolności do służby w poszczególnych rodzajach Sił Zbrojnych oraz rodzajach wojsk właściwa rzeczowo wojskowa komisja lekarska. Na mocy art. 190 ust. 6 pkt 1 ustawy o Obronie Ojczyzny do wojskowej komisji lekarskiej kieruje dowódca jednostki wojskowej - w przypadkach wymienionych w ust. 2 pkt 1-4, ust. 4 pkt 3-5 oraz ust. 5, a także, po uzgodnieniu z organem właściwym do wyznaczenia żołnierza zawodowego na stanowisko służbowe, w przypadkach wymienionych w ust. 2 pkt 5 oraz w ust. 4 pkt 1 i 2. W myśl art. 190 ust. 10 ustawy o Obronie Ojczyzny ustala się następujące kategorie zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej: 1) kategoria Z - zdolny do zawodowej służby wojskowej, co oznacza zdolność do pełnienia zawodowej służby wojskowej, a także zdolność do pełnienia dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej w okresie kształcenia, o którym mowa w art. 95 ust. 4; 2) kategoria Z/O - zdolny do zawodowej służby wojskowej z ograniczeniami, co oznacza ograniczoną zdolność do dalszego pełnienia zawodowej służby wojskowej w poszczególnych rodzajach Sił Zbrojnych i rodzajach wojsk oraz na określonych stanowiskach służbowych; 3) kategoria N - trwale lub czasowo niezdolny do zawodowej służby wojskowej oraz niezdolny do służby w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego. Stosownie do art. 87 ust. 1 ustawy o Obronie Ojczyzny wojskowe komisje lekarskie wydają orzeczenie o zdolności danej osoby do służby wojskowej na podstawie badania lekarskiego fizycznej i psychicznej zdolności tej osoby do odpowiedniego rodzaju służby wojskowej, z uwzględnieniem wyników badań specjalistycznych, a w przypadku potrzeby również obserwacji szpitalnej. Przepis art. 58 ust. 6 stosuje się. Zgodnie z art. 84 ust. 2 ustawy o Obronie Ojczyzny wojskowa komisja lekarska wydaje orzeczenie, które jest decyzją. W przepisie art. 87 ust. 3 ustawy o Obronie Ojczyzny ustawodawca zawarł upoważnienie dla Ministra Obrony Narodowej do wydania w porozumieniu z Ministrem Zdrowia, rozporządzenia regulującego orzekanie o zdolności fizycznej i psychicznej do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Obecnie obowiązuje rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postepowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, które również obowiązywało w dniu wydawania zaskarżonych orzeczeń. Rozstrzyganie o zdolności do zawodowej służby wojskowej odbywa się w postępowaniu administracyjnym z gwarancjami dwuinstancyjnego toku orzecznictwa o charakterze sformalizowanym i z zagwarantowaniem czynnego udziału badanego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 lutego 2015 r. sygn. akt I OSK 851/14 wskazał, że wojskowe komisje lekarskie, jako organy administracji publicznej, podejmują rozstrzygnięcia w indywidualnych sprawach, w drodze decyzji administracyjnych (nazywanych w przepisach orzeczeniami), które poddane są mocy obowiązującej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Natomiast przepisy rozporządzenia w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, jako lex specialis, regulują pewne kwestie odmiennie od rozwiązań przyjętych w K.p.a. Jednak w sprawach nieuregulowanych w rozporządzeniu, przepisy Kodeksu znajdują zastosowanie w pełnym zakresie. Należy też zauważyć, że w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko dotyczące komisji lekarskich, że Sąd administracyjny, kontrolując wydane w sprawie orzeczenia komisji lekarskich o zdolności do zawodowej służby wojskowej, nie jest uprawniony do kwestionowania rozpoznania dokonanego przez wojskową komisję lekarską (por. np. wyroki WSA w Warszawie z 5 czerwca 2024r. sygn. akt II SA/Wa 1570/23; 8 kwietnia 2024r. sygn. akt II SA/Wa 1747/23; 14 lutego 2024r. sygn. akt II SA/Wa 1126/23). Sąd administracyjny nie jest bowiem uprawniony do kontroli dokonanego przez komisję rozpoznania w zakresie stwierdzonych schorzeń ani oceny fachowości przeprowadzonych badań lekarskich. W zakresie swoich uprawnień Sąd administracyjny kontroluje wyłącznie, czy organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie, czy orzekały na podstawie kompletnego materiału dowodowego, jak również czy ustalony przez nie stan faktyczny znalazł odzwierciedlenie w orzeczeniu właściwej komisji lekarskiej (por. wyrok NSA z dnia 16 lutego 2022 r., sygn. akt III OSK 5019/21 czy wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 września 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 528/19). Sąd stanowisko to podziela i uznaje za własne oraz stwierdza, że Sąd nie może badać prawidłowości samej diagnozy dokonanej przez powołane do tego osoby. Sąd kontroluje więc przebieg postępowania przed ww. komisją lekarską oraz prawidłowość kwalifikacji schorzenia w oparciu o obowiązujące regulacje prawne, ale nie jest władny, aby rozważać kwestie medyczne, czy badać prawidłowość dokonanej kwalifikacji rozpoznanego przez komisję lekarską schorzenia. Warto również zauważyć, że stosownie do treści przepisów regulujących tryb postępowania w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej - ww. rozporządzenia z 2024 r., jak i stosowanych odpowiednio przepisów K.p.a., orzeczenie wydane przez komisję lekarską powinno zawierać szczegółowe uzasadnienie. Powinno ono w sposób logiczny i przekonujący wyjaśniać zarówno sposób dokonania rozpoznania jak też to, w jaki sposób stwierdzone rozpoznanie przekłada się na możliwość pełnienia przez osobę badaną służby. Powinno zatem wyjaśniać medyczne powody postawionej diagnozy i ustalonego rozpoznania, a nie ograniczać się wyłącznie do przywołania dokumentacji medycznej i wyników badań. Zarówno strona skarżąca, jak i Sąd nie dysponują wiedzą medyczną i nie mają możliwości samodzielnej interpretacji owej dokumentacji, czy wyników badań. Uzasadnienie orzeczenie komisji powinno być więc sporządzone tak, aby można było dokonać realnej (a nie tylko pozornej) oceny wydanego rozstrzygnięcia. W przeciwnym razie, wymykać się ono będzie spod jakiejkolwiek kontroli. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie ww. orzeczenie RWKL nie zawiera jakiegokolwiek uzasadnienia, natomiast CWKL, uzasadniając zaskarżone orzeczenie, nie odniosła się do wszystkich elementów, o jakich mowa w objaśnieniach szczegółowych do § 72 zawartych w załączniku nr 1 do rozporządzenia z 2024 r. Ustawodawca w przywołanych objaśnieniach wyraźnie wskazał bowiem, że "osoby, u których stwierdzono w badaniu laboratoryjnym obecność innych substancji psychoaktywnych należy kwalifikować na podstawie konsultacji psychiatrycznej i psychologicznej". Ta konsultacja powinna być dokonana po wykonaniu ww. badań laboratoryjnych. Ma to tym bardziej istotne znaczenie, iż w przypadku Grupy IV, do której zakwalifikowano skarżącego powołane rozporządzenia z 2024 r. przewiduje kategorie zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej jako Z/N, a więc uznanie badanego za niezdolnego (N) należy wyjaśnić i umotywować. Jak natomiast wynika z akt sprawy, skarżący był dwukrotnie badany na obecność opiatów w moczu. Pierwsze badanie przeprowadzono w dniu 25 kwietnia 2024 r. uzyskując wynik dodatni (k. 27 akt administracyjnych), natomiast drugie badanie przeprowadzono w dniu 26 kwietnia 2024 r. (k. 30 akt administracyjnych). Z akta sprawy wynika ponadto, że konsultacja psychiatryczna miała miejsce w dniu 24 kwietnia 2024 r. i w żadnej mierze w swej treści nie odnosi się do obecności innych substancji psychoaktywnych (k. 22 akt administracyjnych). W aktach sprawy znajduje się ponadto orzeczenie psychologiczne z dnia 19 kwietnia 2024 r. (k. 38 akt administracyjnych). Również to orzeczenie – z racji jego daty – nie może być uznane za spełniające warunek wynikający z objaśnień do pkt 1 § 72 załącznika nr 1 do ww. rozporządzenia z 2024 r. Skoro zatem z akt sprawy, a przede wszystkim z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia CWKL nie wynika dlaczego nie zdecydowano się na przeprowadzenie ww. konsultacji specjalistycznych, których dokonanie było niezbędne w świetle obowiązujących przepisów, to należało uznać, że CWKL - utrzymując w mocy nieuzasadnione orzeczenie RWKL - naruszyła, zarówno § 72 pkt 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia z 2024 r., jak również art. 138 § 1 K.p.a. Prawodawca, tworząc ww. objaśnienia do § 72 pkt 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia z 2024 r. posłużył się bowiem zwrotem "należy kwalifikować", co świadczy w sposób oczywisty o istnieniu bezwzględnej konieczności przeprowadzenia wspomnianych konsultacji. W ocenie Sądu braku wyjaśnienia powyższej kwestii nie usprawiedliwia ta część objaśnień do § 72 pkt 1 załącznika do rozporządzenia z 2024 r., w której wskazuje się, że decydujący jest wynik badania laboratoryjnego zlecony przez wojskową komisję lekarską w ramach danego postępowania orzeczniczego. Nie zmienia to bowiem faktu związania komisji lekarskich przez prawodawcę obowiązkiem przeprowadzenia rzeczonych konsultacji w wypadku stwierdzenia w badaniu laboratoryjnym obecności innych substancji psychoaktywnych. Powyższe uchybienia w postaci braku należytego sporządzenia uzasadnienia wydanych przez RWKL i CWKL orzeczeń w sprawie, stanowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia – prawidłową wykładnię przepisów prawa materialnego i w konsekwencji powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego orzeczenia oraz utrzymanego nim w mocy ww. orzeczenia RWKL. Jednocześnie należy wyjaśnić skarżącemu, że z objaśnień do § 72 załącznika nr 1 do rozporządzenia z 2024 r. jednoznacznie wynika, że w przypadku pozytywnego wyniku badania na obecność substancji odurzających lub psychotropowych w ślinie lub w moczu w ciągu 24 godzin wykonuje się powtórne badanie w celu weryfikacji obecności tych substancji z ponownie pobranej pod kontrolą próbki śliny, moczu lub krwi. Decydujący jest wynik badania zlecony przez wojskową komisję lekarską w ramach danego postępowania orzeczniczego. W tej sprawie wojskowa komisja lejarska zleciła w ramach prowadzonego postępowania orzeczniczego powtórne badanie skarżącego w celu weryfikacji obecności substancji odurzających lub psychotropowych w moczu. Komisja działała zatem zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Przedstawienie przez skarżącego wyników badań laboratoryjnych zrobionych niejako "prywatnie" pozostaje zatem bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Obowiązujące w omawianym zakresie przepisy nie wskazują również na określoną, obligatoryjną metodę badań w tym zakresie. Adnotacje poczynione na raporcie z badań czy też uzyskane przez skarżącego stanowisko pracowni diagnostycznej, nie mogą mieć w tym przypadku znaczenia decydującego. Wobec tego nie może być uznany za skuteczny zarzut braku potwierdzenia pozytywnego wyniku badania metodą referencyjną. Końcowo należy wyjaśnić skarżącemu, że zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o Agencji Mienia Wojskowego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 1872), dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 1-3 oraz art. 29 ust. 8 ustawy uchylonej w art. 823 pkt 2 ustawy zmienianej w art. 10 i utrzymane przez nią w mocy nie dłużej niż przez 18 miesięcy od dnia jej wejścia w życie zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych odpowiednio na podstawie art. 27 ust. 2 pkt 1-3 oraz art. 86 ustawy zmienianej w art. 10, nie dłużej jednak niż przez 18 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, oraz mogą być zmieniane na podstawie przepisów dotychczasowych. Powyższe oznacza, iż wadliwa jest interpretacja skarżącego wskazująca na brak podstawy prawnej (brak przepisów wykonawczych) dla działania wojskowych komisji lekarskich. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy obu instancji wezmą pod rozwagę ww. stanowisko Sądu, stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej, jako: P.p.s.a.), w zakresie koniecznych elementów orzeczenia, a w szczególności uzasadnienia faktycznego i prawnego, pozwalającego w wypadku wniesienia przez stronę skargi do sądu administracyjnego, na pełną kontrolę legalności wydanego orzeczenia. Brak bowiem wyczerpującego uzasadnienia uniemożliwia Sądowi dokonanie kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia. Z tych wszystkich względów, Wojewódzkie Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w związku z art. 135 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.