II SA/Wa 1448/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.),, Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2006 r. sprawy ze skargi R. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji utrzymanej nią w mocy z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2006 nr [...], wydaną w oparciu o art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) - powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach, o odmowie przyznania R. D. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: * jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, * nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, * nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, * nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oceniając wniosek uznał, że w sprawie brak jest szczególnych okoliczności na skutek, których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczeń w trybie ustawowym. W toku postępowania ustalono, że R. D. lat 43, posiada okres ubezpieczenia wynoszący 15 lat i [...] dni. Ostatnio udokumentowany okres zatrudnienia popartego opłacaniem składek na ubezpieczenie przypada na dzień [...] marca 2003 r. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2006 r. orzekł o całkowitej niezdolności do pracy od [...] września 2005 r. do [...] stycznia 2007 r., a to oznacza, że przez 2 lata, 6 miesięcy nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Organ zwrócił uwagę, ze od [...] kwietnia 1997 r. do [...] maja 2000 r. oraz od [...] lipca 2000 r. do [...] sierpnia 2002 r. R. D. nie wykonywał zatrudnienia i nie podlegał ubezpieczeniu. W ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w wymienionych okresach był on zdolny do pracy, a zatem w sprawie brak jest szczególnych okoliczności uniemożliwiających zatrudnienie w celu zapewnienia uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego na zasadach ogólnych. Organ wyjaśnił, iż częściowa niezdolność skarżącego do pracy (istniejąca od dzieciństwa), nie wykluczała możliwości podjęcia zatrudnienia, a jedynie ją ograniczała. Zatem według organu, fakt ten nie jest szczególną okolicznością w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach. Organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych była w sprawie brana pod uwagę, ale nie stanowi ona wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Sądu R. D., kwestionując zaskarżoną decyzję podał, że przez 15 lat odprowadzane były składki na jego ubezpieczenie. W związku z tym uważa, że obecnie powinien mieć możliwość skorzystania z tych składek. Skarżący wyjaśnił, że w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy był zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Podał, ze w tym czasie z powodu dużego bezrobocia trudno było znaleźć pracodawcę, który rejestrował pracownika i odprowadzał za niego składki na ubezpieczenie społeczne. Skarżący dodał, że obecnie jego stan zdrowia nie pozwala na wykonywanie żadnej pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z powodów całkowicie odmiennych, aniżeli podnosi skarżący. Zezwala na to treść art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezależnie od zarzutów i argumentów obu stron, przede wszystkim zbadania wymaga kwestia, czy Wice Dyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych w Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – E. N. była osobą uprawnioną do wydawania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem, kompetencje do wydawania decyzji w zakresie przyznania i odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku posiada Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Brak jest podstaw do uznania, że udzielić pełnomocnictwa do wydania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych E. N. Wice Dyrektorowi Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych w Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mogła udzielić Członek Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych W. P. Upoważnienie do wydania decyzji na podstawie art. 83 powołanej ustawy mogło być skutecznie udzielone jedynie przez Prezesa ZUS, który personifikuje organ. Nie jest kwestionowane, że E. N., do dnia wydania zaskarżonej decyzji, nie posiadała pełnomocnictwa do wydawania i podpisywania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W ustawie ubezpieczeniowej nie zawarto innego uregulowania, dotyczącego udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu, niż to, które wynika z art. 268a kpa. W art. 74 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zawarta jest delegacja dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do wydania rozporządzenia w sprawie nadania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych statutu. Na podstawie tego przepisu zezwolono na określenie nim w szczególności; struktury organizacyjnej Zakładu i zakresu rzeczowego działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu oraz trybu funkcjonowania i kompetencji organów Zakładu. Zgodnie z § 3 ust. 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 1999 r. Nr 80, poz. 914 ze zm.), Prezes Zakładu może upoważnić m.in. dyrektorów komórek organizacyjnych do: 1. reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu w określonych przez niego sprawach, 2. upoważniania innych pracowników Zakładu w zakresie określonym w pkt 1. Nie ulega wątpliwości, że § 3 ust. 2 pkt 2 powołanego załącznika do rozporządzenia pozostaje w sprzeczności z treścią art. 268a kpa. Prezes ZUS nie może upoważnić członka zarządu ZUS do upoważniania innych pracowników do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu w zastrzeżonych w ustawie dla niego sprawach. Udzielając delegacji do wydania rozporządzenia w sprawie nadania statutu Zakładowi, ustawodawca nie wskazał, że organ wykonawczy może w sposób odmienny, niż czyni to ustawa (kpa) uregulować kwestię udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu. W związku z powyższym uznać należy, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie została podpisana przez osobę upoważnioną do jej wydania. Decyzja administracyjna wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do jej wydania jest z mocy art. 156 § 1pkt 1 kpa nieważna. W konsekwencji również zaskarżona decyzja utrzymująca, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, w mocy decyzję obarczoną wadą nieważności, rażąco narusza prawo i stąd jest nieważna stosownie do art. 156 §1 pkt 2 kpa. W takiej sytuacji zaistniała konieczność stwierdzenia nieważności obydwu wydanych w sprawie decyzji. Z uwagi na treść rozstrzygnięcia zbyteczne są rozważania w zakresie zarzutów podniesionych w skardze. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 kpa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W oparciu o przepis art. 152 tej ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.