II SA/Wa 1458/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Asesor WSA Jacek Fronczyk, Protokolant Łukasz Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2006 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości 3. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz R. G. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. znak sprawy: [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2006 znak sprawy: [...], wydaną w oparciu o art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach, o odmowie przyznania R. G. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes ZUS oceniając wniosek uznał, że w sprawie brak jest szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczeń w trybie ustawowym. W toku postępowania ustalono, że R. G., lat 30, posiada okres ubezpieczenia wynoszący 1 rok, 7 miesięcy i [...] dni. Ostatnio udokumentowany okres ubezpieczenia przypada na dzień [...] marca 2001 r. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2006 r. orzekł o całkowitej niezdolności do pracy od [...] października 2005 r. W ocenie organu oznacza to, że przez ponad 4 lata (od [...] marca 2001 r. do [...] października 2005r.) nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Organ zwrócił także uwagę, że w latach 1991-1999 wystąpiła przerwa w wykonywaniu pracy. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku, staż ubezpieczeniowy powinien obejmować znaczący okres. Podniesiono, że niedostrzeganie długości okresu zatrudnienia prowadziłoby do przyznawania świadczeń nieróżniących się co do wysokości osobom, powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości społecznej. Pogląd ten wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 maja 2001 r. sygn. akt II SA 249/01. Okres ten powinien być adekwatny do wieku ubezpieczonego, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi być skutkiem szczególnych okoliczności, które w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły. Dodatkowo organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. G. uznał ją za krzywdzącą oraz wniósł o wnikliwe rozpatrzenie jego sprawy i przyznanie prawa do renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu skargi wskazał, że w wieku 12 lat zachorował na [...]. Po ukończeniu szkoły podstawowej podjął pracę jako [...] jednak w wyniku pogorszenia się stanu zdrowia został zwolniony. Od 16 roku życia pracował w gospodarstwie matki pomagając w sadzie i ogrodzie. Odbył także służbę wojskową. Skarżący opisując przebieg swojej choroby ([...]) oraz jej objawy wskazał na problemy jakie napotyka w codziennym życiu. Nie jest w stanie samodzielnie wykonywać najprostszych czynności domowych. Podał, że obecnie pozostaje pod opieką żony oraz [...] babci. Wyjaśnił także, że wielokrotnie szukał pracy, jednak jego wygląd oraz zachowanie, wynikające z choroby, uniemożliwiają mu szansę na jej znalezienie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z powodów całkowicie odmiennych, aniżeli podnosi skarżący. W rozpatrywanej sprawie pismem z dnia [...] listopada 2005 r. R. G. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Mimo, iż przedmiotowe pismo nie zostało podpisane przez wnioskodawcę organ wszczął i prowadził w tej sprawie postępowanie administracyjne, które zakończyło się wydaniem decyzji ostatecznej. Stosownie do art. 63 § 3 Kpa podanie wniesione pisemnie (ustnie do protokołu) powinno być podpisane przez wnoszącego. Jeżeli podanie nie czyni zadość wymaganiom ustalonym w przepisach prawa należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie 7 dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania (wniosku) bez rozpoznania (art. 64 § 2 Kpa). Podpis warunkuje, że żądanie pochodzi od osoby określonej jako wnosząca podanie. Zatem brak podpisu, gdy nie zostanie usunięty, uniemożliwia wywołanie skutku prawnego wynikającego z wniesionego podania. Z powyższych względów należy stwierdzić, że zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa skutkującym stwierdzeniem ich nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Ponadto zbadania wymaga kwestia, czy Wicedyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych w Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – E. N. była osobą uprawnioną do wydawania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem, kompetencje do wydawania decyzji w zakresie przyznania i odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku posiada Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Brak jest podstaw do uznania, że udzielić pełnomocnictwa do wydania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych E. N. Wicedyrektorowi Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych w Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mogła udzielić Członek Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych W. P. Upoważnienie do wydania decyzji na podstawie art. 83 powołanej ustawy mogło być skutecznie udzielone jedynie przez Prezesa ZUS, który personifikuje organ. Nie jest kwestionowane, że E. N., do dnia wydania zaskarżonej decyzji, nie posiadała pełnomocnictwa do wydawania i podpisywania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W ustawie ubezpieczeniowej nie zawarto innego uregulowania, dotyczącego udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu, niż to, które wynika z art. 268a kpa. W art. 74 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zawarta jest delegacja dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do wydania rozporządzenia w sprawie nadania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych statutu. Na podstawie tego przepisu zezwolono na określenie nim w szczególności: struktury organizacyjnej Zakładu i zakresu rzeczowego działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu oraz trybu funkcjonowania i kompetencji organów Zakładu. Zgodnie z § 3 ust. 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 1999 r. Nr 80, poz. 914 ze zm.), Prezes Zakładu może upoważnić m.in. dyrektorów komórek organizacyjnych do: 1. reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu w określonych przez niego sprawach, 2. upoważniania innych pracowników Zakładu w zakresie określonym w pkt 1. Nie ulega wątpliwości, że § 3 ust. 2 pkt 2 powołanego załącznika do rozporządzenia pozostaje w sprzeczności z treścią art. 268a kpa. Prezes ZUS nie może upoważnić członka zarządu ZUS do upoważniania innych pracowników do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu w zastrzeżonych w ustawie dla niego sprawach. Udzielając delegacji do wydania rozporządzenia w sprawie nadania statutu Zakładowi, ustawodawca nie wskazał, że organ wykonawczy może w sposób odmienny, niż czyni to ustawa (kpa) uregulować kwestię udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu. W związku z powyższym uznać należy, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie została podpisana przez osobę upoważnioną do jej wydania. Decyzja administracyjna wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do jej wydania jest z mocy art. 156 § 1 pkt 1 kpa nieważna. W konsekwencji również zaskarżona decyzja utrzymująca, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, w mocy decyzję obarczoną wadą nieważności, rażąco narusza prawo i stąd jest nieważna stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Z uwagi na treść rozstrzygnięcia zbyteczne są rozważania w zakresie zarzutów podniesionych w skardze. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 kpa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W oparciu o przepis art. 152 tej ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.