II SA/Wa 146/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spraw.), Sędziowie WSA Joanna Kube, WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2008 r. nr [...] odmawiającą przyznania M. K. emerytury rolniczej i renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej KRUS) podniósł, iż decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. organ rentowy odmówił M. K. prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, albowiem wnioskodawczyni nie posiadała wymaganego okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu w ostatnim dziesięcioleciu przed złożeniem wniosku o to świadczenie. Z wymaganych 20 kwartałów zainteresowana nie udokumentowała żadnego kwartału tego ubezpieczenia, a ponadto całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym nie powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu, jak również w ciągu 18 miesięcy od ustania tego ubezpieczenia. Na podstawie bowiem orzeczenia komisji lekarskiej KRUS z dnia 17 maja 2005 r. M. K. została uznana za trwale całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym od daty złożenia wniosku o rentę rolniczą tj. od dnia 2 grudnia 2004 r., zaś ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu podlegała do dnia 31 grudnia 1989 r. Nie spełniła zatem przesłanek z art. 21 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), w świetle którego renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnia następujące warunki: 1) podlegał ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu przez wymagany okres 20 kwartałów - jeżeli całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w wieku powyżej 30 lat, 2) jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, 3) całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu lub w okresach, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2, lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. W dniu 30 stycznia 2004 r. M. K. wniosła o przyznanie emerytury rolniczej. W wyniku rozpatrzenia tego wniosku organ rentowy decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem zamiast wymaganych 120 kwartałów ubezpieczenia emerytalno – rentowego (zgodnie z art. 19 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy) wymieniona udokumentowała 91 kwartałów tego ubezpieczenia. M. K. w dniu 13 lutego 2008 r. wystąpiła do Prezesa KRUS z wnioskiem o przyznanie prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wniosku strona wystąpiła o uwzględnienie przy podejmowaniu decyzji okresu zarejestrowania w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. oraz pracy w gospodarstwie rolnym rodziców po 16 roku życia, a także okresu wychowywania dziecka. Prezes KRUS decyzją z dnia [...] września 2008 r. wydaną na podstawie art. 55 ust. 1 powołanej ustawy, wobec nieziszczenia przesłanek wymienionych w tym przepisie odmówił stronie przyznania wnioskowanych świadczeń. Wnioskiem z dnia 26 września 2008 r. M. K. wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją podnosząc, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Otrzymuje zasiłek stały z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i zasiłek pielęgnacyjny. Mąż i córka, z którymi zainteresowana nie utrzymuje żadnych kontaktów, nie są zobowiązani do alimentacji, bowiem prowadzą własne gospodarstwo domowe i mają także problemy finansowe. Ponadto w sytuacji przyznania emerytury lub renty rolniczej w drodze wyjątku odwołująca zobowiązała się do uregulowania zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku odwoławczego Prezes KRUS rozstrzygnięciem z dnia [...] listopada 2008 r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. i art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, iż przepis art. 55 ust. 1 powołanej ustawy upoważnia Prezesa KRUS do przyznania rolniczego świadczenia emerytalnego lub rentowego w drodze wyjątku pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli osoba zainteresowana nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Wymienione powyżej przesłanki, które warunkują przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, a mianowicie: brak niezbędnych środków utrzymania, niemożność ich uzyskania ze względu na wiek lub stan zdrowia oraz niemożność uzyskania prawa do świadczenia ustawowego wskutek szczególnych okoliczności, muszą wystąpić łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. W wyniku postępowania wyjaśniającego ustalono, że wnioskodawczyni ukończyła [...] lat (ur. [...]). Ubezpieczeniu społecznemu rolników podlegała w okresie od dnia 1 lipca 1977 r. do dnia 31 grudnia 1989 r. Od dnia 1 stycznia 1990 r. do chwili orzekania zainteresowana nie została objęta żadnym ubezpieczeniem społecznym. Z mężem F. K. ([...] lat) zamieszkałym pod adresem stałego zameldowania wnioskodawczyni tj. ul. [...] [...] G. od ok. 25 lat, M. K. pozostaje w nieformalnej separacji i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Mąż wymienionej mieszka z córką M. J. oraz jej mężem A. J. i ich trojgiem małoletnich dzieci. Wnioskodawczyni nie utrzymuje ze swoją rodziną żadnego kontaktu. Gospodarstwo rolne o powierzchni 8,91 ha fizycznych, (7,48 ha przeliczeniowych), którego zainteresowana była współwłaścicielką wraz z mężem, przekazała aktem notarialnym - umową darowizny z dnia [...] listopada 2003 r. swojej córce i jej mężowi w zamian za służebność osobistą polegającą na prawie do bezpłatnego i dożywotniego współkorzystania z budynku mieszkalnego. Odwołująca się mieszka z konkubentem w D., gdzie jest zameldowana na pobyt czasowy. Konkubent pobiera rentę pracowniczą w wysokości 556,00 zł. Wnioskodawczyni natomiast od 1 kwietnia 1999 r. do chwili obecnej ma przyznany zasiłek stały w wysokości 444,00 zł miesięcznie wypłacany przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w D. (zaświadczenie ww. ośrodka z dnia 17 lipca 2008 r.). Strona pozostaje pod stałą opieką poradni okulistycznej, ortopedycznej i psychiatrycznej. Ponosi koszty związane z zakupem leków w wysokości ok. 200,00 zł miesięcznie oraz zakupem energii elektrycznej w kwocie ok. 50,00 zł miesięcznie. Organ podkreślił, iż w okresie od 1 stycznia 1990 r. do chwili obecnej tj. przez okres ok. 18 lat, pomimo wówczas dobrego stanu zdrowia i młodego wieku (w 1990 r. zainteresowana miała [...] lat) odwołująca się nie podjęła żadnej działalności pozwalającej na objęcie ubezpieczeniem emerytalno - rentowym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, czy też Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, co pozwoliłoby spełnić ustawowe warunki do uzyskania emerytury czy też renty rolniczej. Strona posiada źródło utrzymania w postaci zasiłku stałego i nie ma osób pozostających na jej utrzymaniu, zaś córka i mąż w przypadku trudnej sytuacji finansowej zobowiązani są do alimentacji bez względu na to, czy zainteresowana utrzymuje z nimi kontakt, czy też nie. Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb zainteresowanej oraz zarobkowych i majątkowych możliwości osób zobowiązanych do alimentacji. Odwołująca się nie przedstawia nowych okoliczności w sprawie, które uzasadniałyby pozytywne załatwienie wniosku, zaś podane przez nią argumenty zostały wzięte pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku z dnia z dnia 13 lutego 2008 r. Wobec niespełnienia przesłanek przepisu stanowiącego podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia, wniosek strony nie mógł zostać uwzględniony. Decyzja Prezesa KRUS z dnia [...] listopada 2009 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez M. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze strona podniosła, iż nie zgadza się z negatywnymi dla niej decyzjami, albowiem zostały wydane przez z-cę Prezesa KRUS, a nie organ – Prezesa KRUS. To z kolei budzi wątkowości, czy kwestionowane decyzje zostały wydane zgodnie z prawem. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu skargi organ podniósł, iż jest on całkowicie chybiony, bowiem na podstawie art. 36 § 2 w zw. z art. 41a, 52 i 55 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników Prezes KRUS może upoważnić do wydawania decyzji pracowników KRUS oraz może postanowić, że określone decyzje będą wydawane z upoważnienia Prezesa KRUS przez pracowników Zakładu. Podejmując w imieniu Prezesa KRUS zaskarżone przez stronę decyzje, z-ca Prezesa KRUS J. P. legitymowała się wymaganym upoważnieniem. Zatem wydanie i podpisanie decyzji przez wymienionego z-cę Prezesa KRUS nastąpiło zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Wydane zaś w sprawie decyzje są oparte na całokształcie zebranego obszernego materiału dowodowego, którego wnikliwa ocena nie pozwalała na podjęcie korzystnej dla strony decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu organ prawidłowo orzekł, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, o braku podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 55 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Zgodnie z powołanym art. 55 ustawy Prezes KRUS może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Użyty przez ustawodawcę zwrot "może przyznać" jednoznacznie wskazuje, że decyzja w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania świadczenia pozostawiona została uznaniu organu administracji publicznej. Nie oznacza to jednak, że Prezes KRUS ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę przy rozpatrywaniu wniosku o świadczenie. Zgodnie z art. 55a wymienionej wyżej ustawy, w sprawach nieuregulowanych w art. 55 stosuje się odpowiednio przepisy o przyznawaniu i wypłacie świadczeń z ubezpieczenia. Artykuł 52 ust. 1 pkt 2 tej ustawy stanowi zaś, że do przyznawania świadczeń z ubezpieczenia i do ich wypłaty stosuje się odpowiednio przepisy regulujące przyznawanie i wypłatę odpowiednich świadczeń przysługujących pracownikom i członkom ich rodzin. W sprawie znajduje zatem zastosowanie art. 124 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zgodnie z którym w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) chyba, że ustawa stanowi inaczej (wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 28 stycznia 2004 r., II UK 196/2003, OSNP 2004/18 poz. 321, dotyczący podstawy prawnej wstrzymania wypłaty emerytury rolniczej). Prezes KRUS, podejmując decyzję administracyjną w sprawie świadczenia w drodze wyjątku, jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Kontrola sądowa tego rodzaju decyzji zmierza do ustalenia i oceny, czy na podstawie przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. W niniejszej sprawie nie została wykazana przesłanka szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły spełnienie przez skarżącą warunków określonych w ustawie do uzyskania świadczenia. Prezes KRUS wskazał, że od dnia 1 stycznia 1990 r. skarżąca nie podejmowała żadnych działań zmierzających do zapewnienia sobie w przyszłości rolniczego świadczenia emerytalnego lub rentowego. Z ustaleń organu wynika, iż dopiero od dnia 2 grudnia 2004 r. orzeczeniem lekarza orzecznika KRUS z dnia 17 maja 2005 r. skarżąca została uznana za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym. Zatem przez 14 lat nie podejmowała ona działań mających na celu uzupełnienie brakujących okresów składkowych do nabycia uprawnień ustawowych. Skarżąca nie wskazała na okoliczności, pozostające poza jej wolą, na które nie mogła mieć wpływu, a które w tym właśnie okresie uniemożliwiły jej opłacanie składek na KRUS. Z materiału dokumentacyjnego wynika, iż niemalże przez cały podany okres skarżąca była współwłaścicielem gospodarstwa rolnego we wsi G., albowiem dopiero umową darowizny z dnia [...] listopada 2003 r. sporządzoną w formie aktu notarialnego przekazała prawo własności tego gospodarstwa swojej córce i jej mężowi w zamian za służebność osobistą polegającą na prawie do bezpłatnego i dożywotniego współkorzystania z budynku mieszkalnego. Pomimo posiadania gospodarstwa rolnego i braku przeciwwskazań zdrowotnych (wg. opinii komisyjnego badania biegłych lekarzy z dnia 24 listopada 2005 r. (k. 104 – 106 akt administracyjnych) za datę powstania niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym należy przyjąć jako za najwcześniejszą datę 28 styczeń 2004 r.) skarżąca od dnia 1 stycznia 1990 r. zaprzestała wykonywania pracy w tym gospodarstwie, przez co przestała podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników. Nie można zatem przyjąć, iż brak wymaganego okresu ubezpieczenia w KRUS nie został przez skarżącą zawiniony. Przeciwnie, wynika on z podjęcia przez zainteresowaną określonych wyborów życiowych. Nie stanowi także okoliczności szczególnej, w rozumieniu art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, fakt wychowywania dziecka, co strona podnosiła we wniosku o przyznanie świadczeń w drodze wyjątku. Prezes KRUS, mając na uwadze obowiązek wnikliwego ustalenia okoliczności sprawy, zbadał sytuację rodzinną i finansową skarżącej. Pismem z dnia 4 lipca 2008 r. organ poinformował skarżącą o przeprowadzeniu wizytacji w gospodarstwie domowym w miejscu zameldowania oraz wezwał wnioskodawczynię do wykazania dokumentami wydatków przez nią ponoszonych. W aktach sprawy obecny jest odnoszący się do tych kwestii protokół z wizytacji w gospodarstwie skarżącej z dnia 14 lipca 2008 r. Okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców po ukończeniu 16 roku życia (od dnia [...] 1967 r. do 15 maja 1971 r.), o co wnosiła skarżąca, został przez organ uwzględniony. Nie ma także podstaw, aby kwestionować liczbę ustalonych przez organ kwartałów, w których skarżąca podlegała ubezpieczeniu społecznemu, zważywszy, że kwestia ta była przedmiotem oceny Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w T. (k. 36 akt administracyjnych). Rozpoznając przedmiotową skargę, Sąd nie stwierdził naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów w toku podejmowania zaskarżonej decyzji. Organ w swych rozważaniach wprawdzie pominął, iż skarżąca w okresie od dnia 29 stycznia 1997 r. do 31 marca 1999 r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. (wynika z zaświadczenia z dnia 23 lipca 1999 r. - k. 6 akt administracyjnych) i nie uwzględnił tego okresu jako nieskładkowego. Na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 3 oraz art. 21 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.) do okresów ubezpieczenia wymaganych do nabycia emerytury lub renty rolniczej, okresy nieskładkowe uwzględnia się w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych. Zważywszy jednak, iż skarżąca zamiast wymaganych 20 kwartałów, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przypadających w okresie ostatnich 10 lat przed złożeniem wniosku o przyznanie renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy nie legitymuje się wymaganym okresem składkowym, to zaliczenie stronie 3 kwartałów przypadających na okres nieskładkowy, nie mogło mieć wpływu na końcowy wynik rozstrzygnięcia. Analogicznie, wskazane uchybienie nie wpływa w sposób istotny na uprawnienie strony do emerytury rolniczej w drodze wyjątku. Nadto nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi, dotyczący wydania zaskarżonych decyzji przez osobę do tego nieuprawnioną. Z pkt 4 upoważnienia Prezesa KRUS z dnia 18 lipca 2008 r. nr OP-027/200/08, wydanego na podstawie art. 36 ust. 2 oraz art. 59 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika, iż J. P. jako pracownik KRUS została upoważniona do wydawania w imieniu Prezesa decyzji i postanowień administracyjnych w sprawach dotyczących art. 55 ust. 1 ustawy, dotyczących emerytur, rent rolniczych z tytułu niezdolności do pracy oraz rent rodzinnych. Z treści art. 36 ust. 2 powołanej ustawy wynika, iż Prezes KRUS może upoważniać do wydawania decyzji w sprawach, w których wydaje decyzje, pracowników KRUS. Ponadto Prezes KRUS i Prezes Zakładu mogą postanowić, że określone decyzje będą wydawane, z upoważnienia Prezesa KRUS, przez pracowników Zakładu. Zaskarżone decyzje zostały podpisane przez ww. z-cę Prezesa ZUS z upoważnienia, i w imieniu tego organu, nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawidłowości ich wydania. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.