II SA/Wa 1461/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Monika Niewińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2005 r. sprawy ze skargi S.J. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty Oddala skargę Pismem z dnia 25 marca 2005 r. S.J. zwróciła się do Prezesa Rady Ministrów z wnioskiem o przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wnioskodawczyni swoją prośbę uzasadniała trudną sytuacją materialną. Podniosła, iż jest 56-letnią, schorowaną osobą, która zawodowo przepracowała 23 lata. Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2005 r. wstrzymano jej wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy, którą pobierała od 1992 r., tym samym została pozbawiona środków do życia. Od 14 lat opiekuje się kalekim synem, inwalidą I grupy, którego renta nie pozwala na pokrycie wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem. Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] odmówił przyznania S.J. renty specjalnej, zaś po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. Organ uzasadniając odmowę przyznania świadczenia z art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przyjął, iż okoliczności wynikające z uzasadnienia wniosku i nadesłanych dokumentów nie dają podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Podkreślono, że przyznanie świadczenia na podstawie przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogły być przyznane w tym trybie. W związku z powyższym, każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawcy brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być, m.in. wybitne zasługi wnioskodawcy w jakiejś dziedzinie, przykładowo kultury lub sportu albo szczególne zdarzenia losowe. Z nadesłanych dokumentów i poczynionych ustaleń wynika, iż wnioskodawczyni tworzy dwuosobowe gospodarstwo domowe z niepełnosprawnym synem, R.O.. Dochód rodziny stanowi zasiłek dla osób pozostających bez pracy w kwocie 529 zł, przyznany wnioskodawczyni po utracie prawa do renty oraz renta syna w wysokości 697 zł. Głównym problemem rodziny jest niepełnosprawność i niewystarczające środki finansowe na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Budżet domowy w dużej mierze obciążają wydatki związane ze zdrowiem. Rodzina sporadycznie korzysta ze świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S.J. zarzuciła powyższej decyzji naruszenie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez fakt, iż wniosku nie rozpatrzył osobiście Prezes Rady Ministrów, a także naruszenie konstytucyjnych zasad wyrażonych w art. 2, 30 i art. 32 Konstytucji RP, dotyczących sprawiedliwości społecznej, poszanowania przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka oraz równości wobec prawa i wskazując na powyższe, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Według skarżącej, z przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jednoznacznie wynika, że wyłącznie Prezes Rady Ministrów jest uprawniony do podejmowania decyzji w przedmiocie przyznania renty specjalnej. Wydanie decyzji przez M.Z., Podsekretarza Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, w przekonaniu skarżącej, czyni decyzję bezprawną. Tym samym nastąpiło naruszenie konstytucyjnej zasady przestrzegania prawa, wyrażonej w art. 83 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w podjętych decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności zaskarżonej decyzji administracyjnej z prawem obowiązującym w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem Prezes Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. A zatem, decyzja wydana przez organ na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Uznanie stwarza organowi administracji publicznej możliwość działania na własną odpowiedzialność, jakkolwiek na podstawie upoważnienia udzielonego przez ustawodawcę. Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza wprawdzie, samo przez się, jej sądowej kontroli, ale oznacza, iż kontrola ta sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej, zarówno przepisów szczegółowych, jak i zasad ogólnych określonych w rozdziale drugim Kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli czy nie nosi ona cech dowolności. Badaniu podlega zatem to, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji spełniona została zawarta w art. 7 kpa powinność dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz czy respektowana była konstytucyjna zasada równości wobec prawa. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza kontrolą sądowo-administracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza granice określone we wskazanym wyżej art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji, nie stwierdził, aby naruszała ona prawo. Zdaniem Sądu, w postępowaniu administracyjnym prawidłowo zebrano i oceniono materiał dowodowy sprawy, dotyczący także warunków socjalno-bytowych skarżącej. Zauważyć przy tym należy, iż trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia specjalnego. Zgodnie z art. 82 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, otrzymanie renty specjalnej możliwe jest w sytuacji zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku. Ustawodawca nie wprowadził w tym przepisie żadnych innych kryteriów do przyznania tego świadczenia. A zatem, muszą wystąpić szczególne okoliczności, które zgodnie z art. 116 ust. 5 powołanej ustawy wnioskodawca winien stosownie uzasadnić. Przepis nie określa, co to mają być za szczególne okoliczności. Tak więc, za każdym razem winny być one badane i oceniane w sposób indywidualny. Mogą to być na przykład wybitne, niebudzące wątpliwości osiągnięcia w dziedzinie literatury, sztuki czy sportu. Mogą to być również nadzwyczajne, szczególne zdarzenia losowe. Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jednakże ona nie może być jedyną przesłanką. Zastąpiłaby wówczas pomoc w ramach pomocy społecznej. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, wyrażonym w zaskarżonej decyzji, że skarżąca nie wykazała okoliczności wskazujących na szczególny charakter sytuacji w jakiej się znalazła. Wbrew zarzutom skarżącej, odmowa przyznania jej świadczenia specjalnego nie nastąpiła z tego powodu, iż nie należy ona do wymienionych w skardze grup społecznych, lecz z powodu niezaistnienia okoliczności szczególnych. Organ nie naruszył zatem wskazywanych w skardze norm konstytucyjnych oraz wykazał w odpowiedzi na skargę, iż podpisujący decyzje M.Z., Podsekretarz Stanu, Zastępca Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, działał z upoważnienia Prezesa Rady Ministrów udzielonego pismem z dnia 8 lipca 2004 r., które pozostaje w aktach postępowania administracyjnego (k. 36). Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i dlatego orzekł jak w wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).