II SA/Wa 1466/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska - Matusiak Sędziowie WSA Ewa Pisula – Dąbrowska Janusz Walawski (spr.) Protokolant starszy referent Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi L. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję poprzedzającą, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego A. S. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), w dniu [...] lipca 2013 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] marca 2013 r. o odmowie przyznania L. B. świadczenia w drodze wyjątku. Organ w uzasadnieniu decyzji przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 127 z późn. zm.), na podstawie którego wydał zaskarżoną decyzję i wyjaśnił, że przesłanki określone w tym przepisie muszą być spełnione łącznie, natomiast przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Z przedłożonej przez wnioskodawcę dokumentacji wynika, że na przestrzeni 67 lat życia udokumentował on 2 miesiące i 13 dni okresów składkowych. Wnioskodawca w dniu [...] listopada 1963 r. ukończył 18 lat, a pierwsze zatrudnienie poparte opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne podjął w dniu [...] kwietnia 2005 r. Od dnia [...] lipca 2005 r. do dnia [...] listopada 2010 r., tj. do dnia osiągnięcia wieku emerytalnego, wnioskodawca nie wykonywał pracy ani innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne. Analiza przebiegu ubezpieczenia wnioskodawcy prowadzi do wniosku, że niespełnienie przez niego warunków do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem w powyżej określonych okresach nie była orzeczona przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych całkowita niezdolność do pracy. Trudne warunki materialne, zły stan zdrowia oraz wiek emerytalny nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania wnioskowanego świadczenia. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stała się przedmiotem skargi, wniesionej przez L. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który postanowieniem z dnia 24 września 2013 r. przyznał ww. prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika - radcy prawnego. Pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia 18 października 2013 r. zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 Kpa. Podnosząc te zarzuty, pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.)). Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki, warunkujące ubezpieczonemu, bądź też pozostałym po nim członkom rodziny, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę mozliwość. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest związany regułami postępowania administracyjnego, które określają jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Stąd też musi on przestrzegać m.in. zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej, a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy (art. 7 Kpa). Jest również zobowiązany do należytego oraz wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 Kpa) i musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 Kpa i art. 80 Kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 Kpa. W rozpoznawanej sprawie, należy zgodzić sie z pełnomocnikiem skarżącego, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się naruszenia powołanych przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć - zdaniem Sądu - istotny wpływ na jej wynik. Organ nie podjął bowiem niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W tym miejscu podać należy, że Sąd Okręgowy [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając odwołanie L. B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. z dnia [...] września 2010 r. w przedmiocie emerytury, uznał, że nie potrafi poradzić on sobie ze zgromadzeniem jakiejkolwiek dokumentacji i ustanowił dla niego pełnomocnika. Jednakże do akt sprawy nie wpłynęły żadne dokumenty ani bliższe informacje o jego zatrudnieniu. Podkreślić należy, że okoliczność ta nie zwalniała Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z poszukiwania dokumentów dotyczących skarżącego, które mogłyby mieć znaczenie w prowadzonym postępowaniu w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku. Rozpoznając ponownie sprawę, organ zobowiązany jest poczynić własne ustalenia, a w szczególności spróbować wyjaśnić podawane przez skarżącego informacje związane z jego zatrudnieniem oraz informacje dotyczące utraty podczas pożaru dokumentów, które w ocenie skarżącego potwierdzały, że był on zatrudniony. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.