II SA/Wa 1467/14

[Sygn. akt II SA/Wa 1467/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej Ewa Pisula-Dąbrowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2014 r., którą to decyzją odmówił A.P. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W motywach uzasadnienia organ podał, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełni następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania, przy czym wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Prezes ZUS w swojej decyzji wskazał, że po ponownym rozpatrzeniu wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie stwierdził istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy, tj. brak przesłanki niezbędnych środków utrzymania. Stwierdził, że z dokumentacji rentowej wynika, iż miesięczny dochód dwuosobowej rodziny A.P. wynosi 2.020,56 zł brutto, a na osobę przypada 1.010,28 zł i kwota ta jest wyższa od najniższej emerytury (844,45zł). Organ ustalił, że na 35 lat życia tj. na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy udokumentowano 10 lat, 8 miesięcy, 7 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W 10-leciu przed powstaniem niezdolności do pracy udokumentowano 1 rok, 4 miesiące, 18 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Wskazał, że od dnia [...] lipca 2002 r. do dnia [...] maja 2005 r., od dnia [...] marca 2006 r. do dnia [...] marca 2007 r. tj. do dnia rozpoczęcia pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem w pracy i od dnia [...] marca 2009 r. tj. do dnia zaprzestania pobierania renty szkoleniowej, do września 2011 r. tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy, A.P. nie wykonywał pracy ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W okresach tych nie była orzeczona wobec wnioskującego całkowita niezdolność do pracy. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2014 r. całkowita niezdolność do pracy, uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia, została ustalona od września 2011 r. do dnia [...] lutego 2017 r. W konkluzji organ uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które były powodem niespełnienia warunków na zasadach ogólnych. Obecna niemożność podjęcia zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy oraz trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A.P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł, że spełnia przesłanki z art. 83 ustawy o FUS. Wskazał, że nie mógł wypracować lat upoważniających go do przyznania świadczenia z ZUS. Wyjaśnił, że w 2005 r. uległ wypadkowi w pracy w wyniku czego [...], co uniemożliwiło mu znalezienie odpowiedniej pracy. Wskazał, że przesłanki losowe spowodowały, że w 2007 r. otrzymał od ZUS rentę powypadkową na okres jednego roku, a następnie utrzymywał się z prac dorywczych, pomagając w gospodarstwie rolnym matki oraz z pomocy społecznej. Podkreślił, że we wrześniu 2011 r. zdiagnozowano u niego [...] i w dniu [...] lutego 2014 r. lekarz orzecznik zaliczył go do I grupy inwalidów. Wskazał, że utrzymuje się z zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 389 zł miesięcznie, natomiast na leki wydaje średnio 400 zł miesięcznie. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że na 17 lat aktywności zawodowej skarżący legitymuje się okresem ubezpieczenia w wysokości 10 lat i 8 miesięcy, z czego na 10-lecie oceniane do uprawnień przypada 1 rok i 5 miesięcy. Podkreślił, że dochód w rodzinie skarżącego miesięcznie wynosi 1.010,28 zł miesięcznie na osobę, co nie wskazuje, by był pozbawiony niezbędnych środków utrzymania. Wskazał też, że uzasadniona jest powypadkowa przerwa w zatrudnieniu skarżącego, w latach 2005-2009, z uwagi na okresową częściową niezdolność do pracy. Jednak skoro skarżący uległ wypadkowi w 2005 r. to wypadek ten nie rzutował na jego zdolność do pracy w latach 2002-2005, kiedy to skarżący nie pracował i nie podlegał ubezpieczeniu. Zaś od 2009 r. skarżący nie był w żadnym stopniu niezdolny do pracy – a mimo to pracy nie podjął. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Postawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Okolicznością szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabycie świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego powyżej przepisu - należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2001 r., sygn. akt II SA 3191/00, LEX nr 537884). Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez skarżącego środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która w dacie orzekania wynosi 844,45 zł miesięcznie (brutto). Taka ocena sytuacji materialnej osób, ubiegających się o świadczenie, na podstawie powoływanego przepisu art. 83 ustawy, jest najbardziej obiektywna i znajduje odzwierciedlenie w ukształtowanym już w tym względzie orzecznictwie sądowym, na które organ zasadnie powołał się w zaskarżonej decyzji. Przepis art. 83 ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie tylko niewystarczających środków utrzymania - por. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA 4189/01, publik. LEX nr 83733. Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku organ stwierdził de facto brak zaistnienia dwóch przesłanek wymienionych w art. 83 omawianej ustawy. Po pierwsze brak szczególnych okoliczności, usprawiedliwiających brak pozostawania w ubezpieczeniu. Po drugie niespełnienie przesłanki "niezbędnych środków utrzymania" z uwagi na fakt, iż dochód na osobę w rodzinie skarżącego wynosi 1.010,28 zł brutto. Zgodzić należy się z organem, że nie ma wątpliwości z jakich przyczyn skarżący nie pracował w latach 2005-2009. Brak zatrudnienia w tym okresie, jako konsekwencja wypadku, któremu uległ skarżący w 2005 r., jest w pełni usprawiedliwiony. Podkreślić jednak należy, iż przed wypadkiem w latach 2002-2005 skarżący nie pracował i nie podlegał ubezpieczeniu. Nie podlegał również ubezpieczeniu od 2009 r., kiedy mieszkał z matką i pracował w jej gospodarstwie rolnym. Skarżący nie wykazał żadnych szczególnych okoliczności, dla których w tym okresie nie podjął pracy, a zwłaszcza nie wyjaśnił dlaczego nie skorzystał z możliwości kontynuowania ubezpieczenia w KRUS po 2005 r. Zgodzić zatem należało się z oceną organu, iż skarżący nie wykazał w powyższych okresach tj. przed wypadkiem, który miał miejsce w 2005 r. i po 2009 r. zaistnienia okoliczności szczególnych, o których mowa w art. 83 ustawy. Przerwy w ubezpieczeniu w latach 2002-2005 i 2009-2011 r. (od wyczerpania prawa do renty szkoleniowej do powstania niezdolności do pracy) nie zostały przez skarżącego w żaden sposób usprawiedliwione. Sama sytuacja materialna natomiast nie ma charakteru okoliczności szczególnej – nie może być traktowana jako wystarczająca przesłanka do przyznania świadczenia. Nawet najbardziej, w pojęciu wnioskodawcy, szczególna i wyjątkowa jego sytuacja osobista nie jest tożsama z wykazaniem zaistnienia w sprawie okoliczności szczególnych. Łączny dochód na osobę w rodzinie skarżącego wynosi 1.010,28 zł brutto. Jest to kwota przekraczająca wysokość najniższego gwarantowanego świadczenia z FUS, wynoszącego obecnie 844,45 zł brutto i nie daje podstaw do przyjęcia, że skarżący jest pozbawiony niezbędnych środków utrzymania. Niezależnie od tego, jakie są osobiste dochody skarżącego, jednocześnie nie ma też wątpliwości, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie i na utrzymaniu matki. Reasumując, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc nie można zaskarżonej decyzji tego organu zarzucić dowolności rozstrzygnięcia. Organ w sposób wyczerpujący zebrał, rozpatrzył i ocenił cały materiał dowodowy, stosownie do wymogów określonych w art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zgodnie z treścią art. 107 § 3 K.p.a. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej i wobec tego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.